Engelwurz – biljka zaštitnica za dom i domaćinstvo

Engelwurz (Angelica archangelica) je visoka, izrazito aromatična biljka iz porodice štitonosnih, koja je naročito rasprostranjena u severnoj i srednjoj Evropi. Njen snažan korov i oštar miris doprineli su njenom glasu značajne lekovite i zaštitne biljke severnog prostora.

Narodni nazivi kao Angstwurz, Brustwurz i Zauberwurz ukazuju na širok spektar moći koje joj se pripisuju, od zaštitnog dejstva do upotrebe u narodnoj medicini.

Legenda o poreklu naziva govori da je u vreme teške epidemije kuge arhanđeo u snu pokazao monahu ili vidaru andjeliku kao biljku spasa. Lekari i vidari su navodno nosili korov oko vrata i žvakali ga da bi se zaštitili od zaraze.

Na Farskim ostrvima se andjelika u vreme epidemija kuge gajila u velikim količinama, a kasnije je sađena i na grobljima, praksa koja svedoči o bliskoj vezi smrti, zaštite i ove biljke u severnom predanju.

U njemačkom govornom području andjelika je od srednjeg veka zabeležena kao deo manastirskih vrtova, odakle se proširila i u seljačko predanje o zaštiti.

Prema predanju, andjelika štiti zahvaljujući svojoj tesnoj vezi sa nebeskom, anđelskom sferom, koja se naslućuje već u samom nazivu. Kao biljka čije otkriće se pripisuje arhanđelu, smatrano je da poseduje moć koja se od početka suprotstavlja zlu.

Postavljena na kuću ili čuvana kao komad korena u domaćinstvu, andjelika je trebalo da odbija ne samo zle duhove, već i zlo ogovaranje i svađe, atribucija koja biljku smešta u širi kontekst društvene zaštite: zaštita od nesloge smatrana je jednako važnom kao zaštita od nevidljivih sila.

Andjelika je duboko ukorenjena u narodnom predanju pre svega severnoevropskog prostora, u Skandinaviji, na Islandu i Farskim ostrvima. Tamo je bila cenjena ne samo kao lekovita, već i kao jestiva biljka, čiji su se stabljika jela sirova.

U njemačkom govornom području biljka se raširila preko manastirskih vrtova i ušla u opšte predanje o zaštitnom bilju, gde je našla svoje mesto pored bilja kao što su kantarion i divizma. Andjelika-voda dobijena iz korena korišćena je u više evropskih regiona za čišćenje prostorija i predmeta, po uzoru na slične prakse sa drugim biljnim vodama.

Predanje andjeliku pre svega koristi protiv zlih duhova koji su navodno pohodili dom i domaćinstvo, čime se ona uvrštava u širu oblast zaštite doma. Osim toga, smatra se zaštitom od zlog ogovaranja, klevete i svađe u domaćinstvu, atribucija koja je za zaštitno bilje relativno neobična, jer je društveno usmerena.

U vezi sa legendom o kugi, andjelika se takođe navodi kao zaštita od epidemija i zaraze, predstava koja potiče iz predanja i ne uspostavlja nikakav medicinski zahtev. Kompas zaštite detaljno navodi ove slike pretnji.

Prema predanoj praksi, komad osušenog korena čuvan je u kući ili postavljan na ulazu, da bi zaštitio dom i domaćinstvo od zlih duhova i zlog ogovaranja. Zabeleženo je i nošenje malog komada korena na telu.

Andjelika-voda, destilovana iz korena i semena, korišćena je za prskanje prostorija, slično kao vodica od verbene kod drugih zaštitnih biljaka. Andjelika je povremeno kombinovana i sa kantarionom, radi jačanja zaštitnog dejstva domaćinstva.

Ograničenje predanja leži u tome što andjelika spada u gorkije biljke iz porodice štitonosnih koje sadrže etarska ulja, što je već u samom narodnom predanju podsticalo na oprez u pogledu količine i primene.