iWell Guard

Vishnu, deus da tradición hindú

Vishnu é un deus da tradición hindú.

O conservador do universo, o deus dos mil brazos da protección.

Índice

Vishnu - Deuses da tradición hinduísta, histórico-ilustrativo

Vishnu

Vishnu é o segundo deus da Trimurti: mentres Brahma crea e Shiva destrúe, Vishnu conserva e mantén a orde cósmica. Coa súa pel azul, o chakra na man e repousando sobre a súa serpe *Ananta*, encarna a estabilidade e a graza.

Pero Vishnu non é un deus estático: encárnase repetidamente en avatares na Terra para combater o mal, como Krishna, como Rama, como peixe, como león. A crenza en Vishnu é o núcleo do hinduísmo moderno.

Visión rápida: Vishnu

Tipo: divindade principal hindú, conservador da orde cósmica, un dos tres deuses da Trimurti
Panteón: hinduísmo (especialmente vaiṣṇavismo), budismo (en tradicións sincréticas)
Función: conservación do mundo entre a creación (Brahma) e a destrución (Shiva), encarnación como avatar en tempos de crise
Atributos principais: catro brazos con caracola (Shankha), disco (Sudarshana-Chakra), maza (Gada), loto (Padma)
Principais lugares de culto: Tirupati (Andhra Pradesh), Srirangam (Tamil Nadu), Vrindavan (Krishna), Puri (Jagannath), Badrinath (Himalaia)
Dašâvatâra: Matsya, Kurma, Varaha, Narasimha, Vamana, Parashurama, Rama, Krishna, Buda, Kalki

Contextualización

Período dos textos

Vishnu aparece no Rigveda (1200–900 a. C.) como un deus solar menor; o seu mito principal nesta primeira etapa son os tres pasos cos que atravesou o universo.

Ascende a divindade principal nos textos Brâhmaṇa e especialmente no I milenio d. C. a través dos Purâṇas. No Mahabharata (composto ca. século IV a. C.–século IV d. C.) a Bhagavadgita (Bh.G.) é o texto teolóxico central da tradición vaiṣṇavista: Krishna, o oitavo avatar de Vishnu, revela a Arjuna a doutrina da entrega (Bhakti).

Os dez avatares (Dašâvatâra) quedan fixados canonicamente no Bhâgavata Purâṇa (século X d. C.). O templo de Tirupati en Andhra Pradesh é hoxe, estatisticamente, un dos lugares relixiosos máis visitados do mundo (máis de 30 millóns de peregrinos ao ano); o movemento ISKCON (Hare Krishna) difundiu globalmente a Vishnu-Krishna desde a década de 1960.

Área de difusión

Principais lugares de culto na India: Tirupati / Tirumala (Andhra Pradesh, forma Venkateshvara, o maior imán de peregrinos do mundo), Srirangam (Tamil Nadu, forma Ranganatha na illa do río Kaveri, o maior complexo templario hindú en funcionamento do mundo), Vrindavan e Mathura (Uttar Pradesh, rexión de nacemento do avatar Krishna), Puri (Odisha, forma Jagannath co famoso festival de carros Rath Yatra), Badrinath (Uttarakhand, principal lugar de culto no Himalaia), Dwarka (Gujarat, cidade real de Krishna).

Os 108 Divya Desams son os santuarios vaiṣṇavas máis importantes da tradición tamil &Saacute;rî-Vaiṣṇava. A nivel internacional: máis de 800 templos ISKCON en máis de 100 países.

Estado das fontes

Fontes centrais: Rigveda (himnos 1.22, 1.154 e ss., 7.99–100), Viṣṇu Purâṇa (fonte principal da tradición teogónica), Bhâgavata Purâṇa (fonte clásica sobre Krishna, 12 skandhas), Mahabharata (especialmente o Bhiṣma-Parva coa Bhagavadgita), Ramayana (fonte principal do avatar Rama), os textos Pañcarâtra (colección teolóxica estándar do vaiṣṇavismo).

Bibliografía secundaria: Hopkins, The Hindu Religious Tradition; Doniger, Hindu Myths; Michaels, Der Hinduismus. Geschichte und Gegenwart; Bryant (ed.), Krishna. A Sourcebook; Matchett, Kṛṣṇa, Lord or Avatâra?; Hawley, Three Bhakti Voices.

Nome e variantes

Vishnu represéntase tipicamente como un home fermoso, de pel azul escuro, moitas veces con catro brazos. Na man superior dereita leva o chakra (Sudarshana), unha arma en forma de disco de bordos afiados. Na man superior esquerda a caracola (Shankha), na inferior dereita a maza (Gada) e na inferior esquerda un loto.

Ao pescozo leva a pedra Kaustubha. Repousa sobre a serpe do mundo Ananta ou Shesha, ou senta no seu ceo Vaikuntha. A súa esposa é Lakshmi, a deusa da prosperidade.

Descrición

Vishnu preserva o Dharma, a orde cósmica e a xustiza. Cando o mundo cae no caos, aparece nunha nova forma (Avatar) e restaura o equilibrio.

Krishna, na Bhagavad Gita, ensina o deber (Dharma); Rama, no Ramayana, representa o gobernante ideal. A devoción vaisnava adoita orientarse á bhakti, un amor emocional e devoto a Deus. Peregrinacións a templos, mantras e festividades (Rama Navami, Janmashtami para Krishna) marcan o calendario hinduísta.

Aparencia e simbolismo

Vishnu represéntase con catro brazos que sosteñen unha caracola, un disco, unha maza e un loto. A súa pel azul ou negra alude ao infinito. A miúdo aparece sentado sobre Shesha, a serpe cósmica, ou montando o paxaro Garuda. O seu paraíso, Vaikuntha, descríbese como o reino supremo.

Ficha: Vishnu

Os aspectos máis importantes de Viṣṇu dun so golpe de vista. Os seguintes campos resumen a súa orixe, función, aparencia, veneración, símbolos e paralelismos culturais.

Contexto cultural

Vishnu é unha das tres deidades principais da Trimurti hinduísta (Brahma como creador, Vishnu como conservador, Shiva como destrutor), un concepto teolóxico sistematizado nos Purâṇas. Consorte de Lakshmi (riqueza e beleza) e de Bhûmi (a terra), dúas das súas shaktis. A súa montura é Garuda, o home-aguia, á vez inimigo mortal das serpes.

Vishnu dorme sobre a serpe cósmica Šeṣa (tamén Ananta, “o Infinito”) no océano de leite cósmico; do seu ombligo xorde o loto sobre o que se senta Brahma para crear o mundo seguinte.

Maniféstase en dez avatares principais (Dašâvatâra): Matsya (peixe, salvador do dilubio), Kurma (tartaruga), Varaha (xabaril, que ergue a terra), Narasimha (home-león), Vamana (an), Parashurama (brahmán do machado), Rama (rei ideal), Krishna (amante e mestre divino), Buda (integrado como avatar nunha tradición), Kalki (futuro avatar do fin dos tempos).

Relacionado con

Gardián da orde cósmica (Dharma). En cada Yuga (era cósmica), cando o desequilibrio entre o Dharma e o Adharma se torna excesivo, Vishnu encárnase nun avatar: Krishna na guerra do Mahabharata, Rama no Ramayana, Buda como reformador.

No culto persoal de Bhakti, a relación de amor entre o devoto e o deus ocupa un lugar central; Vishnu é a divindade Bhakti máis importante xunto a Shiva e Devi. Na teoloxía Viśiṣṭâdvaita de Ramanuja (século XII), Vishnu é o Brahman supremo, co que a alma individual entra en unión de amor. É o patrón do cumprimento do deber no momento oportuno (doutrina de Krishna na Bhagavadgita).

Representación

Antropomorfo, representado como un home mozo e fermoso de pel azul (símbolo do infinito cósmico, do ceo e do mar), con catro brazos, vestido cun dhoti dourado (pano lumbar) e brocado suntuoso, con coroa e alfaias (a xoia Kausthuba no peito, a guirlanda de flores Vanamâlâ).

Os catro atributos simbolizan funcións cósmicas: Shankha (caracola Pâñcajanya, son orixinario Om), Sudarshana-Chakra (disco, tempo e destino), Gada (maza Kaumodaki, poder intelectual), Padma (loto, creación pura).

Postura sedente Padmasana sobre un loto, ou reclinado sobre a serpe Šeṣa no océano de leite (forma Anantashayana). En forma de avatar, como Krishna aparece xuvenil e fermoso con frauta, como Rama con arco e flecha, e como Narasimha con cabeza de león e aspecto colérico.

Ámbito de acción

Ámbito de acción: invócase a Vishnu en todas as etapas da vida: nacemento, boda, enfermidade, morte. Realízanse pujas diarias nos fogares hindús con altar doméstico (imaxe de Vishnu ou Krishna, ou pedra Shaligrama). Festas principais: Vaikuntha Ekadashi (decembro/xaneiro), Vamana Jayanti, Krishna Janmashtami (nacemento de Krishna, agosto/setembro, unha das festas hinduístas máis importantes), Rama Navami (nacemento de Rama).

Na tradición ISKCON, o mantra Hare Krishna (Hare Krishna Hare Krishna, Krishna Krishna Hare Hare) ocupa o centro da práctica diaria.

Tirupati recibe máis de 50.000 peregrinos ao día; a ofrenda voluntaria de cabelo (tonsura) converte o templo no maior doador de cabelo humano do mundo. En caso de enfermidade recítanse mantras especiais dedicados a Vishnu (Viṣṇu-sahasranâma, os 1000 nomes de Vishnu).

Protección

Shankha (bucina de caracola Pāñcajanya), Sudarshana-Chakra (disco), Gada (maza Kaumodaki), Padma (loto), Garuda (montura-águia), serpe Śeṣa (leito de descanso no océano de leite), planta de Tulsi (sagrada), pedra Shaligrama (pedra natural como encarnación de Vishnu), dhoti amarelo-dourado, pel azul, coroa, xoia Kausthuba. Número sagrado: 10 (avatares), 1000 (Sahasranāma). Plantas sagradas: Tulsi (albahaca), figueira-de-bengala, loto.

Equivalentes

Krishna e Rama (avatares principais propios con subtradicións en todo o mundo), Indra (deus rei védico, subordinado a Vishnu nos Purāṇas), Bishnu/Bisnu (adaptación budista-tibetana), Marduk (Mesopotamia, garante da orde cósmica, función común con Vishnu), Zeus (Grecia, rei dos deuses como conservador), Iuppiter Optimus Maximus (Roma), Ahura Mazda (Persia, deus cósmico da verdade).

Funcionalmente: toda divindade conservadora que intervén activamente en tempos de crise (teofanía), comparte funcións con Vishnu.

Protección na vida cotiá

Rituais de veneración

Vishnu é, xunto con Shiva e Brahma, o terceiro deus da Trimurti, conservador e protector. A veneración de Vishnu (vaishnavismo) é unha das maiores correntes hinduístas.

Pujas diarias no templo e no altar doméstico con follas de Tulsi, pasta de sándalo e arroz cocido. Festas principais: Janmashtami (nacemento de Krishna), Rama Navami (nacemento de Rama), Vaikuntha Ekadashi (no mes de Margashira). Lugares de peregrinaxe: Tirupati (Andhra Pradesh), Puri (Jagannath), Vrindavan (Krishna).

Mantras e invocacións

O mantra Ashtakshara «Om Namo Narayanaya» (Mahabharata 13.135) é o mantra central do vaishnavismo. O Vishnu Sahasranama (1000 nomes tirados do Mahabharata 13.149) recítase diariamente. A Bhagavad-Gita (Mahabharata 6.23-40) considérase a teoloxía central de Vishnu/Krishna. O Vishnu Purana e o Bhagavata Purana son os textos narrativos canónicos.

Amuletos e símbolos de protección

O Tulsi-Mala (colar de madeira de Tulsi) e as pedras Saligram (fósiles negros de amonita do río Gandaki, en Nepal) son as pedras sagradas de Vishnu. Shankha (caracola tritón), Chakra (disco), Gada (maza) e Padma (loto) son os seus catro símbolos. O Urdhva-Pundra (tres liñas verticais na fronte, brancas, amarelas e vermellas) é o signo distintivo vaishnava.

Vishnu, paralelismos noutras culturas

O papel de Vishnu como conservador asemella ao Zeus grego (gardián do mundo) ou ao Odín nórdico (que se transforma en múltiples formas). As súas encarnacións recordan a encarnación de Cristo, aínda que son máis numerosas e continuas.

Nas tradicións esotéricas occidentais modernas, Vishnu enténdese ás veces como arquetipo da graza e da redención. A Bhagavad Gita é tamén, fóra do hinduísmo, un clásico filosófico.

A doutrina dos avataras

Un elemento central da teoloxía vishnuíta é a doutrina dos avataras, as “descensións”. Sostén que Vishnu se encarna nunha determinada forma no mundo cada vez que a orde cósmica e moral, o dharma, se ve ameazada.

A formulación clásica desta idea atópase na Bhagavadgita (capítulo 4), onde Krishna explica que se recrea a si mesmo de era en era para protexer aos bos, destruír aos malfeitores e restaurar o dharma.

A enumeración máis difundida recoñece dez avataras principais, o dashavatara.

Entre eles atópanse o peixe Matsya, que sobrevive ao diluvio; a tartaruga Kurma; o xabaril Varaha; o home-león Narasimha; o enano Vamana; Parashurama; Rama, o heroe do Ramayana; Krishna; en moitas listas o Buda; e Kalkin, o avatar aínda pendente ao final da era actual.

Porén, o número e a composición da lista varían segundo os textos e as tradicións. Algunhas fontes contan máis avataras, outras ordénanos doutro xeito. A investigación considera que a incorporación do Buda foi un proceso mediante o cal unha figura relixiosa rival foi integrada e asimilada teoloxicamente.

Desde o punto de vista da ciencia das relixións, a doutrina do avatar explica como o vishnuísmo puido integrar nun sistema unitario numerosas figuras mítica e rexionalmente independentes en orixe. Krishna e Rama, cada un con grandes tradicións propias de culto e narrativa, son así entendidos como manifestacións do único Vishnu.

A doutrina constitúe, deste xeito, unha ferramenta teolóxica eficaz de integración. Entradas propias tratan os avataras máis importantes, como Krishna e Rama.

Iconografía: atributos, montura e acompañantes

A representación visual de Vishnu está fortemente fixada e chea de significado. O deus adóitase mostrar con catro brazos, nos que sostén os seus atributos característicos.

Entre eles están o caracol mariño shankha, o disco chakra chamado Sudarshana, a maza gada e a flor de loto padma. Cada un destes atributos leva un significado simbólico; o disco, por exemplo, considérase unha arma contra as forzas da desorde, mentres que o caracol se asocia co son primordial.

Descríbese a pel de Vishnu como azul escuro ou azul negro, en alusión á vastidão do ceo e do océano. No peito leva a miúdo o mechón shrivatsa e a xoia kaustubha. A súa montura é Garuda, un poderoso ser con forma de aguia, mitade home, mitade ave.

Unha segunda forma iconográfica, igualmente estendida, mostra a Vishnu recostado. Nesta representación, coñecida a miúdo como Anantashayana, descansa sobre a serpe cósmica de moitas cabezas Shesha ou Ananta, que flota sobre o océano primordial. Do seu embigo xorde o loto sobre o que se senta Brahma. Aos seus pés séntase con frecuencia a súa esposa Lakshmi.

Estas convencións iconográficas mantivéronse sorprendentemente estables desde a antigüidade e aparecen en templos de toda o sur de Asia e na área de influencia do sueste asiático.

Unha das obras conservadas máis famosas é o relevo de Vishnu repousando sobre a serpe en Angkor e no complexo de covas de Mahabalipuram. A firmeza desta linguaxe visual fixo que o deus fose recoñecible de inmediato a través de rexións, linguas e séculos.

Do deus védico secundario á divindade suprema

A posición de Vishnu cambiou considerablemente ao longo da historia relixiosa da India. Nos textos máis antigos, os himnos védicos, Vishnu xa está presente, pero desempeña un papel relativamente secundario.

Alí asóciase sobre todo cos “tres pasos” cos que percorre o cosmos, unha fazaña que o vincula coa vastidão e coa penetración dos espazos do mundo. No centro da relixión védica atópanse, porén, outras divindades, como Indra e Agni.

Ao longo do primeiro milenio antes da nosa era e nos séculos seguintes, Vishnu ascendeu a ser unha das dúas grandes divindades supremas do hinduísmo. Neste proceso interviñeron varios desenvolvementos.

Divindades e figuras heroicas máis antigas, orixinalmente independentes, como Narayana, Vasudeva-Krishna e Bhagavat, fusionáronse con Vishnu ou foron asociadas a el. Destas correntes desenvolveuse o vixnuísmo como unha ampla tradición relixiosa.

Os grandes épicos, o Mahabharata coa Bhagavadgita incorporada e o Ramayana, así como os Puranas, especialmente o Vishnu-Purana e o Bhagavata-Purana, deron ao vixnuísmo o seu fundamento teolóxico e narrativo.

Neles Vishnu aparece como o deus que mantén o mundo, que a través dos seus avatares intervén repetidamente para salvar, e que se fai accesible aos crentes mediante a devoción, a bhakti.

Desde o punto de vista da ciencia das relixións, este ascenso é un bo exemplo de que a xerarquía dentro do panteón hinduísta non é estática, senón que se desprazou ao longo de longos períodos de tempo mediante a fusión, a elaboración teolóxica e o cambio da devoción.

Vishnu e Lakshmi: a parella divina

Na tradición hinduísta, Vishnu case sempre se concibe xunto á súa esposa Lakshmi, tamén chamada Shri. Lakshmi é a deusa da fortuna, a prosperidade, a abundancia e a beleza. A estreita relación entre ambos é tan fundamental que unha escola teolóxica propia, a tradición Shri-Vaishnava, a sitúa no centro da súa doutrina.

Na mitoloxía, Lakshmi aparece no batido do océano de leite, un dos relatos puránicos máis coñecidos, no que deuses e demos batén xuntos o océano primordial para obter o elixir da inmortalidade.

Do océano xorden entón numerosas cousas preciosas, entre elas a propia Lakshmi, que escolle a Vishnu. Onde quera que Vishnu apareza nos seus avatares, segundo a crenza xeneralizada tamén está presente Lakshmi na forma correspondente: ao lado de Rama como Sita, ao lado de Krishna como Rukmini.

O significado teolóxico desta parella vai máis alá da simple asociación entre un deus e a súa esposa. Na teoloxía Shri-Vaishnava, centrada no sur da India, Lakshmi é considerada a mediadora entre o crente e Vishnu.

Ela recolle as peticións das persoas e intercede ante o Señor, e a súa misericordia atenúa a severidade do xuízo divino. Así, Vishnu e Lakshmi son concibidos á vez como dous e como unha unidade inseparable.

Desde o punto de vista científico, esta parella mostra un rasgo fundamental da devoción hinduísta: a divindade suprema non se entende como unha entidade illada, senón como unha realidade relacional, e o lado feminino do divino, a shakti, é esencial para a eficacia e a accesibilidade do deus.

Bibliografía (selección)

  • Hopkins, Thomas J.: The Hindu Religious Tradition. Belmont 1971.
  • Doniger, Wendy: Hindu Myths. A Sourcebook Translated from the Sanskrit. London 1975.
  • Bryant, Edwin F. (ed.): Krishna. A Sourcebook. Oxford 2007.
  • Matchett, Freda: Kṛṣṇa, Lord or Avatâra? The Relationship between Kṛṣṇa and Viṣṇu. Richmond 2001.
  • Hawley, John Stratton: Three Bhakti Voices. Mirabai, Surdas, and Kabir in their Time and Ours. Oxford 2005.
  • Textos Pañcarâtra-Saṃhitâ e Bhâgavata Purâṇa, numerosas traducións.
  • Walde, Christine (ed.): Der Neue Pauly (lema „Viṣṇu“).

Máis obras de referencia no Índice bibliográfico.

Preguntas frecuentes sobre Vishnu

Quen é Vishnu no hinduísmo?

Vishnu é o deus conservador da Trimurti, xunto con Brahma (creador) e Shiva (destrutor), o terceiro dos grandes deuses. Represéntase habitualmente con pel azul, catro brazos, e nas mans leva unha caracola (Shankha), un disco (Sudarshana-Chakra), unha maza (Gada) e un loto.

Vishnu dorme no océano cósmico primixenio sobre a serpe do mundo Shesha; cando o mundo está en perigo, esperta e encárnase como avatar. A súa esposa é Lakshmi (deusa da fortuna) e a súa montura é a aguia Garuda.

Cales son os dez avatares de Vishnu?

Os Dasavatara (dez avatares) son as encarnacións de Vishnu en períodos críticos do mundo. Entre eles están Matsya (peixe, salva os Vedas), Kurma (tartaruga, mito do batido do océano), Varaha (xabaril, ergue a Terra), Narasimha (home-león, mata a Hiranyakashipu) e Vamana (enano, enganda a Bali). Séguenlle Parashurama (guerreiro brahmán), Rama (heroe do Ramayana), Krishna (mestre da Bhagavadgita), Buda (considerado avatar de Vishnu na tradición hinduísta) e Kalki (avatar futuro no fin do mundo). Krishna e Rama son os avatares máis populares.

Clasificación & protección

IINIVEL
O Compás de Protección clasifica este ser no nivel de incidencia II – Incidencia perceptible.

Contra a súa incidencia, a tradición transcultural menciona estes medios de protección:

Comparar no Compás de Protección →

Medios de protección recomendados

iWell Guard

O medio de protección máis sinxelo desta colección: 41 capas de ouro puro 999, platino, prata e silicio, fabricado en Ruhla/Turinxia. Non precisa activación, non está vinculado a ninguén en particular e actúa nun radio de arredor de 50 metros, mesmo sen levalo posto.

Todos os medios de protección de un vistazo →