توتنگایستەر، مردووان وەکو بوونەوەر لە جیهاندا

گیانی مردووانێکن کە بە شێوازی ئاسایی و ڕێکخراو نەگەڕاونەتەوە بۆ جیهانی پاش مردن. لە ئەوروپا، ئاسیا و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بە شێوەیەکی فەرهەنگ-تێپەڕ گیراوەتەوە.

مردووان لە زۆربەی فەرهەنگەکانی جیهاندا وەکو پۆلی توتنگایستەر دەردەکەون.

گشتبینینی بابەتتێپەڕی کولتووری

پوختەیەکی خێرا (لیستی پێناسەکان)

جۆر: گایستەر پۆل: توتنگایستەر بڵاوبوونەوە: فەرهەنگ-تێپەڕ (ئاسیا، ئەوروپا، ئەمریکا، ئەفریقا) تایبەتمەندییە سەرەکییەکان: شێوەی مرۆیی، گیرەکردنی هەستی، چالاکی شەوانە، دیاربوون ژێرپۆلە پەیوەندیدارەکان: پەیامبەرانی مردن، گایستەری تۆڵەسەندنەوە، ئاژاوەگێری، بوونەوەرانی شەو

چەمک و جیاکردنەوە

چەمکی توتنگایست جیاوازە لە تەنها «باپیران» یان گیانی بانگکراو. لە کاتێکدا باپیران وەکو بوونەوەری پاڕاستن دادەنرێن کە ڕاوێژ لێدەکرێت یان دەپاڕدرێنەوە، توتنگایست بوونەوەرێکە کە «تووشبووە»، هیچ ئارامییەکی نەدۆزیوەتەوە و کاریگەری لەسەر زیندووان دادەنێت، زۆربەی کات بەبێ ئاگابون یان لە بێهیوایییەوە.

یوئوری (Yuurei)ی ژاپۆنی، ئوپیر (Upyr)ی سلاڤی، دراوگر (Draugr)ی نۆردی و جیانگشی (Jiangshi)ی چینی بە مێژووی جیاواز پۆلێنکاری هەمان دیاردەی بنەڕەتین: مردووێک کە ئارام نەگرتووە.

پۆلێنکردن

توتنگایستەر لە پۆلێنکاری iWell Guard دا ئەو ژێرپۆلەن لە گایستەرەکاندا کە وەکو گیانی مردووان تێدەگرێن.

ئەوان جیاوازن لە خواکانی مردن (بوونەوەری خوایی پەیوەندیدار بە مردن وەک هادس یان یاما) و لە پەیامبەرانی مردن (کارتی ناوبژیوانی بەبێ دۆخی مردووی خۆیان). چەمکی گیانی مانەوەی مردووان یەکێکە لە کۆنترین چەمکەکان لە مێژووی ئایینیدا و لە هەموو فەرهەنگە پەرەسەندووەکاندا بە ناو و ڕیتوال و شێوازی پاراستنی خۆی تۆمار کراوە.

نموونەی کولتوورمێژووی

لە ژاپۆن، یوئوری (Yuurei) وەک شێوەیەکی ژنانە یان پیاوانە دەردەکەوێت، زۆرجار بە جلوبەرگی سپی ناشتن، بە قژی درێژی ڕەش و دەموچاوێکی نائومێد، نموونەیەکی کۆن کە لە شانۆی کابوکی و فیلمە ترسناکە هاوچەرخەکاندا هێشتا ماوەتەوە.

یوئوری بە شەو دەردەکەوێت و داوای تۆڵەسەندنەوە بۆ ستەمێک دەکات یان دەیەوێت خۆشەویستییە کۆتاینەهاتووەکەی بگاتە ئەنجام. لە بەرامبەردا، درائوگر (Draugr) لە باکووری ئەورووپا وەک ڕۆیشتووێکی تەرمانە کە قوڕگی گۆڕی خۆی بەجێناهێڵێت و پارێزگاری لە گەنجینەکان دەکات یان هێرش دەکاتە سەر گەشتیاران، ڕۆحێکی مردوو بە بوونی جەستەیی.

لە چین لە سەردەمی نەوەی تانگ، جیانگشی (Jiangshi) تەرمێکی هەڵکشاو بوو کە بەهۆی هەڵەیەکی جادوویی یان نیازێکی خراپەوە «چالاک» دەکرا و بێ بەزەیی دەیکوشت.

فۆلکلۆری ئەورووپی (ناوەڕاست و ڕۆژهەڵاتی ئەورووپا) دیبووک (Dybbuk) دەناسێت، ڕۆحێک کە دەچێتە ناو کەسێکی زیندوو و لەشی نیشتەجێ دەکات، جۆرێک لە چەمکی ڕۆحی مردوو بە توندوتیژی دەروونی. لە میزۆپۆتامیا و میسری کۆن، ڕۆحی مردووەکان بە ڕێوڕەسمی ناشتن ڕام دەکران؛ ئەوەی ئەم ڕێوڕەسمانەی ڕەت دەکردەوە، مەترسی ئەوەی هەبوو کە ئێدیمو (Edimmu) سەردانی بکات.

نموونەکان لە نەریتی جیاواز

نەریتی میسری با (Ba) و کا (Ka) دەناسێت وەک لایەنەکانی خودی مردوو کە دوای مردن بەردەوام دەبن و پێویستیان بە چاودێری ئایینی هەیە (پەڕتووکی مردووان، پەرستگای مردووان). نەریتی میزۆپۆتامی باس لە ئێتێمو (Etemmu) یان ئێدیمو (Edimmu) دەکات وەک ڕۆحی مردووەکان کە بەبێ ناشتنی گونجاو دەتوانن مەترسی بۆ زیندووەکان بن.

نەریتی یۆنانی ئەیدۆلا (Eidola) و پسایکی (Psyche) دەناسێت وەک سێبەری مردووەکان لە جیهانی ژێرزەوی؛ چاودێری ئایینی لە ڕێوڕەسمەکانی قوربانیکردنی خۆئی و لە جەژنی ئەنسەستیریای ئەسینی ئەنجام دەدرێت.

نەریتی ژاپۆنی یوئوری دەناسێت وەک ڕۆحی مردووان کە ئەرکی تەواونەکراویان هەیە؛ چیۆنیۆ-گویشین (Cheonyeo-gwishin) لە کۆریا ڕۆحی ژنێکە کە بێ هاوسەرگیری مردووە. نەریتی سلاڤی درێکاڤاچ (Drekavac) و شێوەکانی هاوشێوەی دەناسێت وەک ڕۆحی منداڵانێک کە بێ لەئاو دانان مردوون.

دۆخی سەرچاوەکان

توتنگایستەر بە شێوەیەکی بەردەوام لە سەرچاوەی نووسراوەکاندا تۆمارکراوە: دەقەکانی نۆ و کابوکیی ژاپۆنی (لە سەدەی 15ەم بەدواوە)، کۆکراوەکانی چیرۆکی سلاڤی (سەدەی 19، سەردەمی ڕۆمانتیک)، چیرۆکی کلاسیکی چینی (Liaozhai Zhiyi، سەدەی 17)، ساگاکانی ئیسکاندیناڤی (نووسینی نوسراو لە سەدەی 12/13، بەڵام نەریتەکە کۆنترە) و دەقەکانی کابالای جولەکە (سەردەمی ناوین).

ئەدەبیاتی ئایینی (بودیزم، داۆیزم، مەسیحیەت) توتنگایستەر وەکو کێشەیەکی تیۆلۆژیکی باس دەکات: گیان چەند ماوەیەک لەنێوان جیهانەکاندا مایەوە؟ ئایا دەکرا ئازاد بکرێتەوە؟

واتای ئەمڕۆیی / بوونەوەرانی پەیوەندیدار

گیانی مردووان لە بواری پارێزراوی iWell Guard

گیانی مردووان دەکەونە ژێر چینی پارێزراوی ٢ و ٣ی مانترای iWell Guard (بڕوانە پوختەی کارکردن). هەوڵدانی گیانی مردووان بۆ کاریگەرکردن لەسەر بەرگری‌کەر یان بۆ لابردنی وزەی، لەلایەن قەڵغانی پارێزراوەوە ڕەت دەکرێنەوە.

پۆزیشنی iWell Guard شوێن دەکەوێت بە چاودێری مێژووییەکەوە کە هەموو گیانی مردووان دوژمنکار نییە؛ زۆر داب و نەریتی کولتووری بە ڕێزەوە وەکو گیانی باپیران لە ژیانی ڕۆژانەدا یەکخراون دەکرێن (ڕۆژی مردووان، فێستیوالی بۆن، جەژنی گیانی هەموو پیرۆزان). پارێزراوی بەرامبەر دیاردەی زیانبەخشە، نەک بەرامبەر یادکردنەوەی ڕێزدارانەی مردووان.

ئاژووی بنیاتی زیاتر لە لیستی سەرچاوەکان.

iWell Guard و تەقالیدی پاراستن

چەمکەکانی گیانی مردووی لێرە دۆکومێنتکراو، پۆلیکردنی زانستییان بۆ بیرکردنەوەی کولتووریی هەمەجۆرن.

iWell Guard بەستراوەتەوە بە هێڵی هەزاران ساڵەی ئۆبژێکتی پارێزراوی هەڵگیراو، لە پرداکانی پازوزو لە مێزۆپۆتامیاوە بۆ تایسمانی هامسا و چاوی خراپ لە ناوچەی مەدیترانە، هەتا مێزوزا لەسەر دەروازەی جولەکەکان و مێدالیای پارێزراوی مەسیحییەکان.

شێوازێکی سەردەمی ئەمە، دروستکراوە لە ئەڵمانیا، بە ئارشیتێکتۆری کەرەستەیی دۆکومێنتکراوی ڕوون (٤١ چین، زێڕی ڕاستەقینە، پلاتین، زیو). مافی گەڕاندنەوە بۆ ٣٠ ڕۆژ.

زیاتر لەسەر iWell Guard

هیچ کەرەستەیەکی پزیشکی نییە. هیچ بەڵێنی چاکبوونەوەیەک نییە. هەستکردنی کەسیی جیاواز دەبن.