پی تای هۆنگ، تووڕەیی ژیانی پچڕاو
نووسەر: Ralf Ittermann · دوایین پێداچوونەوە لە
پی تای هۆنگ ڕۆحێکە لە داب و نەریتی تایلاندی.
مردنێکی توندوتیژانە دەیکات بە ترسناکترین لە هەموو ڕۆحەکان.
پی تای هۆنگ ڕۆحی کەسێکە کە بە جۆرێکی نائاسایی و توندوتیژانە مردووە، بە کوشتن، خنکان، ڕووداو یا خۆکوشتن. مردنی لەناکاو ڕێگری دەکات لە گواستنەوەی ڕێکوپێکی کارمای ڕۆح؛ هەندێک لە مردووان نازانن کە مردوون، هەندێکی تریش بە تووڕەییی ڕوون تێکچووون.
ئەم تووڕەییە کۆبووەوە دەکات پی تای هۆنگ بە یەکێک لە بەدترین و بەهێزترین ڕۆحەکانی نەریتی تایلاندی، بەندکراو بە شوێنی مردنیەوە و لەلایەن هەموو ئەوانەی نزیک لەو شوێنە دەبنەوە ترسناک دەبینرێت.
جۆر: ڕۆحی کەسێکی توندوتیژانە مردوو، نموونەی سەرەکی مردنی خراپ
سەرچاوە: نەریتی گەلی تایلاند، لە فەرهەنگ بە زاراوەیی پێناسە کراوە
دەقەکان: فەرهەنگی تایلاندی و نەریتی دەمی فراوان
ماوە: نەریتێکی گەلی جێگیر کە هەتا ئێستا زیندووە
دیمەن: گۆڕاو، زۆرتر بەندکراو بە شوێنی مردنە توندوتیژانەکە
پێوەندی سەرچاوەکان
سەردەمی دەقەکان
پی تای هۆنگ نەریتێکی گەلی جێگیر و پێناسەکراوی زاراوەییە: ئەم زاراوەیە لە فەرهەنگی تایلاندیدا هەیە و هەتا ئێستا بەشێکی زیندووی باوەڕی ڕۆژانەیە.
بواری باڵاوبوونەوە
باوەڕەکە لە هەموو تایلاند باوە؛ بەتاییبەت شوێنە دیارەکان کە کەسێک تێیدا بە توندوتیژی مردووە، زیاتر ترس لێیان دەخرێتە.
دۆخی سەرچاوەکان
باش: ئەم زاراوەیە لە فەرهەنگی تایلاندیدا بە زاراوەیی پێناسە کراوە، هەروەها لێکۆلینەوەی گەلناسیی مکدانیێل (McDaniel) و ئانومان راجادۆن (Anuman Rajadhon) هەن.
ناو و شێوازەکان
تایلاندی: ناوەکە پەیوەندی دەدات بە phi، ڕۆح، و tai hong، مردنی نائاسایی و توندوتیژانە، ئاوا لە فەرهەنگی تایلاندیدا پێناسە کراوە. کەواتە ناوەکە ڕاستەوخۆ جۆری مردنەکە دەبیستێنێت، نەک تەنها دیمەنەکەی خۆی.
دیمەن و کاریگەری
دیمەن
پی تای هۆنگ وێنەیەکی چڕی تاکە نییە؛ بە هێمای ژیانێکی نەگیراو و پچڕاو بە ئارەزووی نەهاتووکراوە دەبینرێت. بەندبوونی بە شوێنی مردنی توندوتیژانەکەوە دەیکات بەم شوێنە شوێنێکی ترسناکی خۆیاندن.
کاریگەری
پی تای هۆنگ بەگشتی بەدکار و مەترسیدار دادەنرێت؛ بەپێی نەریتی دەمی، تووڕەییی زۆر تێدایە و بەئاسانی توانای کوشتن هەیە. ئارەزووی نەهاتووکراوی مردووی لەناکاو تووڕەیی زیاتری بۆ دیاردەکات.
کارتی ناسنامە: پی تای هۆنگ
گرنگترین لایەنەکانی ڕۆحی مردنی توندوتیژانە لە یەک تیرووانین.
پۆلێنی سەرەکی جیهانناسیی ڕۆحی تایلاندی، کە تیایدا نەریتی مۆنکەکانی بودایی ڕێگای ڕزگاری بۆ مردووان پێک دەهێنن.
زیندووانی نزیک شوێنی مردن، هەروەها هەموو ئەوانەی نزیک شوێنی خۆیاندنی مردنێکی توندوتیژانە دەبنەوە.
وێنەیەکی چڕی تاکە نییە؛ گۆڕاوە و زۆرتر بەندکراوە بە شوێنی دیاری مردنە توندوتیژانەکە.
کینە و بەدکاری زیاتر لە ئاستی گشتی؛ بەپێی نەریتی دەمی وا دادەنرێت کە بەئاسانی توانای کوشتن هەیە.
نەریتی مردووانی بودایی و گواستنەوەی خۆشییەکانی چاکە لە شوێنی مردندا، هەروەها ئاوی پیرۆز، تیلیسم، خۆشکردنی سەک-یانت و فۆرمولی پارێزگاری.
ناسراوترین نمایشکارەکەی مای ناک (Mae Nak)ـە؛ جۆرەکانی تری هەمان باوەڕی پی تایلاندی پی ئام (Phi Am)، پی کراهانگ (Phi Krahang)، پی پۆپ (Phi Pop) و کراسو (Krasue)ن.
مردنێک بێ ڕێکخستن، ڕۆحێک بێ ڕێگا
ناوەکە پەیوەندی دەدات بە phi، ڕۆح، و tai hong، مردنی نائاسایی و توندوتیژانە، ئاوا لە فەرهەنگی تایلاندیدا پێناسە کراوە. کوشتن، خنکان، ڕووداو یا خۆکوشتن: هەموو شێوازێکی مردنی لەناکاو و هەڵە ڕێگری دەکات لە گواستنەوەی ڕێکوپێکی کارمای. ڕۆحەکە بە سەرلێشیواوی دەمێنێتەوە، هەندێک تەنانەت نازانن کە مردوون، هەندێکی تریش بە تووڕەییی ڕوون تێکچووون. ئەم تووڕەییە سووتەمەنیی بەدکارییەکە، کە زۆر زیاترە لە بەدکاری ڕۆحێکی ئاسایی.
شێوازێکی تایبەت کە دووجار بەهێزتر دادەنرێت ئافرەتێکە کە پێکەوە لەگەل منداڵی لەگیانبووی خۆی مردووە: دوو ژیانی پچڕاو کینەیەک بەرزتر دەکات لە یەک شێواز. ناسراوترین نمایشکارەکەی ئەم جۆرە مای ناک (Mae Nak)ـە، کە لە کاتی لەدایکبووندا مرد.
لە باوەڕی گەلی بۆ پەردەی فیلم
پی تای هۆنگ بنمایەیەکی سەرەکیی سینەمای ترسناکی تایلاندییە؛ ناسراوترین دیاردەی ڕۆحی تایلاندی، مای ناک، پەیوەستە بەم بوارەوە. فیلمی نانگ ناک (Nang Nak)ـی ساڵی ١٩٩٩ بەلایانی سینەمایی تایلاندیدا خشتەیەک دادەنرێت.
لە بوارەی زانستی ئایین، پی تای هۆنگ نموونەی سەرەکیی مردنی خراپە: توندوتیژانە، پێش کات و بێ نەریتی ڕێکوپێک. ئەو پۆلێنێکی سەرەکیی جیهانناسیی ڕۆحی تایلاندیدایە، کە تیایدا نەریتی مۆنکەکان ڕێگای ڕزگاری پێک دەهێنن.
نەریتی مۆنکەکان، تیلیسم و سەک-یانت
بە شێوازی بودایی، مۆنکەکان نەریتی مردووان و گواستنەوەی خۆشییەکانی چاکە لە شوێنی مردندا بەڕێوە دەبن، بۆ ئەوەی ڕۆحەکە هێمن بکرێتەوە و بۆ ڕێگای خۆی بەڕێ بکرێت؛ بۆ ئەم مەبەستە ئاوی پیرۆز، تیلیسم، خۆشکردنی سەک-یانت و فۆرمولی پارێزگاری بەکاردێن. بەپێی باوەڕی گەلی، بەتاییبەت پێکهاتەکانی تیلیسم کە لە دۆخی کەسانی توندوتیژانە مردوو دێن، بەهێزترین دادەنرێن، و بخوور کردن پاڵپشتی گواستنەوەی خۆشییەکانی چاکە لە شوێنی مردندا دەکات.
مردنی توندوتیژانە لە ئاسیای ڕۆژهەڵات
پی تای هۆنگ لەگەل ڕۆحەکانی چینی کە بە توندوتیژی مردوون و ڕۆحەکانی برسی، هەروەها گویشین (gwishin)ی کۆرەیی لە مردنی توندوتیژانە هاوشێوەیی هەیە، هەریەکەیان شێوازێکی هەمان دیاردەی بنەڕەتیی مردووی نەگیراو و تۆڵەخوازن. نزیکترین ڕوونمایشکار بۆیان ئۆنریۆ (Onryo)ی ژاپۆنییە، ئۆنریۆ، کە لە کۆتاییەکی نادادپەروەرانە یاخود توندوتیژانە دروست دەبێت.
پرسیارە باوەکان دەربارەی پی تای هۆنگ
بۆچی ئەم ڕۆحانە ئەوەندە مەترسیدارن؟
مردنی لەناکاو و توندوتیژانە لەگەڵ ئارەزووی نەهاتووکراو کینەیەکی زۆر کۆدەکاتەوە، کە پی تای هۆنگ دەکاتە یەکێک لە بەهێزترین و بەدکارترین ڕۆحەکان.
چیدەکاتەوە دەربارەی ئافرەتی کە لە کاتی لەدایکبووندا مرد؟
شێوازی تایبەتی ئافرەتێک کە پێکەوە لەگەل منداڵی لەگیانبووی خۆی مردووە، بە دووجار بەهێزتر دادەنرێت.
ئایا مای ناک پی تای هۆنگ‌ـە؟
بەڵێ، ئەو لە کاتی لەدایکبووندا مرد و ناسراوترین نمایشکاری ئەم جۆرە ڕۆحەیە.
لینکی زیاتر
هەروەها بخوێنەوە:
- مای ناک (Mae Nak) – ناسراوترین شێوەی ئەم جۆرە ڕۆحە
- فی ئام (Phi Am)، فی کراهانگ (Phi Krahang)، فی پۆپ (Phi Pop)، کراسوئه (Krasue) – جۆرەکانی تری باوەڕی فی لە تایلاند
- ئۆنریۆ (Onryo) – هاوشێوەکەی ژاپۆنی
- تیلیسم، ئاوی پیروز، بخوور کردن – ئامرازە پارێزەرە کۆنەکان
- قوتوپاسی پاراستن – تێڕوانینی گشتی بۆ ئامرازەکانی پاراستن
دەقی جیاواز (هەڵبژاردە)
سەرچاوەی سەرەکی زیاتر لە لیستی سەرچاوەکان.
وەکوو ڕۆحی تۆڵەسێنەری تایلاندی، فی تای هۆنگ ڕۆحی مردنی توندوتیژ لە ڕادیکالترین شێوەیدا نوێنەرایەتی دەکات: نەک بوونێکی ڕوخسارێکی جێگیر، بەڵکوو تووڕەیی پاک و کۆکراوەی ژیانێکە کە بە توندوتیژی و بێ ڕێکخستن کۆتایی هاتووە.
