خودایانی ڕۆمانی، پانتیۆن و سێانەی کاپیتۆلینی

چەند خودای ڕۆمانی هەن؟

پانتیۆنی ڕۆمانی دوازدە خودای سەرەکی دەناسێت (Dii Consentes): یوپیتەر، یونۆ، مینێرڤا، مارس، ڤینوس، ڤولکانوس، ئاپۆلۆ، دیانا، ڤێستا، سیرێس، مێرکوریوس و نێپتون.

لەگەڵ ئەمانەشدا سەدان نومێنی بچووکتر هەن، لە خوداوەندی ناوخۆیی و خانەوووی هەتا نمایشی کەسایەتیکراوی سیفەتەکان (Fides, Concordia, Spes). بە گشتی توێژینەوەکان چەند هەزار خودا و نومێنی ڕۆمانی دەژمێرن، زۆربەیان تەنها بە هۆی کتیبەیەکی تاکتاکەوە بەڵگەدار کراون.

سێیەمی کاپیتۆلی چییە؟

سێیەمی کاپیتۆلی گرنگترین سێیەمی خوداوەندی ڕۆمانییە: یوپیتەر (خودای بەرزترین)، یونۆ (هاوسەرەکەی) و مینێرڤا (کچەکەی). بەیەکەوە لە پەرستگای یوپیتەر ئۆپتیموس ماکسیموس لەسەر کاپیتۆل دەپەرستران، کە کیانی سیاسی و ئایینی ڕۆما بوو.

پێش ئەم سێیەمە، سێیەمیەکی کۆنتری تری هەبوو: یوپیتەر، مارس و کویرینوس. گواستنەوە بۆ ڕێکخستنی کاپیتۆلی لە سەردەمی تارکوینیوس پریسکوس لە سەدەی شەشەم پ.ز ڕوویدا.

خودا ڕۆمانییەکان چۆن لەگەڵ یۆنانییەکان یەکسان دەکرێن؟

گرنگترین یەکسانکردنەکان بەم شێوەیەن: یوپیتەر = زیوس، یونۆ = هێرا، مینێرڤا = ئاتینا، مارس = ئارێس، ڤینوس = ئافرۆدیتی، ڤولکانوس = هێفایستۆس، مێرکوریوس = هێرمێس، دیانا = ئارتێمیس، ئاپۆلۆ = ئاپۆلۆن، سیرێس = دیمیتەر، ڤێستا = هێستیا، نێپتون = پۆسایدۆن، پلوتۆ = هادێس و باکوس = دیۆنیسۆس.

ئینتێرپرێتاتیۆ گرایکا لە سەدەی چوارەم پ.ز بەرەو پێشەوە بەهۆی کاریگەری یۆنانییەوە ڕوویدا. خوداوەندە ڕۆمانییەکان زۆرجار فرمانی ئیتالیایی کۆنیان هێشتنەوە، بەڵام داستانناسیی یۆنانییان وەرگرت.

بەرزترین خودای ڕۆمانی کێیە؟

یوپیتەر (Iuppiter، پێشتر Diespiter) بەرزترین خودای ڕۆمانییە، خودای ئاسمان، کەشوهەوا، هەورەتریشقە و ڕاگری سوێندەکان. ناوی تەواوی Iuppiter Optimus Maximus پێگەی سەرووی ئاماژە پێدەکات.

لە دەوڵەتی کۆماری و شاهانەی ڕۆمادا، پەرستگای لەسەر کاپیتۆل گرنگترین پیرۆزگا بوو. لە کاتی گیرفانگرتنی سەرکەوتنەکاندا، سەرکردەی سوپای سەرکەوتوو بۆ پەرستگای کاپیتۆل دەهاتن، سوپاسی یوپیتەریان دەکرد و تاجی گەڵای زەیتونیان پیشکەش دەکرد.

لارێس و پێناتێس چین؟

لارێس و پێناتێس خوداوەندی خانەووی ڕۆمانین. لارێس (lares familiares) ڕۆحی پاسەوانی ماڵ و خێزانن، زۆرجار وەک پیاوانی گەنجی سەماکردوو لەگەڵ شێوی خواردنەوەی بەرزکردووەوە پیشان دراون. پێناتێس (di penates) خوداوەندی پاسەوانی ژوری خواردن و خۆشگوزەرانی خانووبەرەن.

هەردووکیان پەرستگۆچکەی خۆیان (lararium) لە هەموو ماڵێکی ڕۆمانیدا هەبوو؛ لە کاتی خواردندا یەکەم پارووی خواردنیان بۆ ئاگر فڕێدەدرا. پێناتێس لە ئایینی دەوڵەتیدا وەک penates publici، وەک پاسەوانی ڕۆما، دەپەرستران.

ئایینی ڕۆمانی و یۆنانی چۆن جیاوازن؟

سەرەڕای زۆر یەکسانکردنی خودایانی، ئایینی ڕۆمانی لە بنەڕەتدا لەگەڵ ئایینی یۆنانی جیاوازە: ڕۆمانییەکان پەرستنێکی گرێبەستی (do ut des) بە ئایین و فۆرمولی وردیانەوە پاراست، داستان بۆیان لە ئایین کەمگرنگتر بوو. ئایینی یۆنانی زیاتر داستانگۆیانە بوو، بە داستانناسییەکی دەوڵەمەند.

لەبری ئەوە، ڕۆمانییەکان بەئاسانی خودا بێگانەکانیان تێکەڵ دەکرد (کیبێلێ، ئیزیس، میترا)، بەم مەرجەی ئایینی دەوڵەت تێکنەدرا. Mos Maiorum، نەریتی باپیرانیان، بنەماییترین بنەمای ئایینی بوو.