گیس، جادووی گیس وەک کارێکی جادووی زیانبەخش

جۆر: جادووی گەلی / کارێکی جادووی چین: گیس / جادووی گیس-کردن باڵاوبوونەوە: گەرمانی، باکووری ئەلمانی، سکاندیناڤی (بەگوێرەی وردبینی، بەشێوەیەکی سنووردار لە شوێن) تایبەتمەندیی سەرەکی: کارلێکردنی ماددە، ڕێکخستنی نەقشە، ئامانجی ڕاستەوخۆ، گواستنەوەی زارەکی، تیۆری کەم جۆرەکانی خزم: پراکتیکەکان، جادووگەری، جادووی گەلی، جادووی هاوسۆزیی، خوێندنەوەی نیشانە

پراکتیکەکانی گیس جادووی ژەهر و گیس لە باوەڕی گەلی لەخۆ دەگرن، جادووی زیانبەخش کە بە چۆرکردنی ماددەیەکی شل لەسەر بەردەرگا، چوارچێوەی دەرگا یان ئاژەڵ ئەنجام دەدرێت.

گیس جۆرێکی جادووی گەلی کرداریانەیە، نەک جادوویەکی بەرز یان تیۆری. لە گۆئیتیا (نووسراو، سیستەماتیک، شەیتانی، پێکهاتووی ڕێکخراو) یان لە جادووی بەرز (فەلسەفی، ئاڵۆز، ئەکادیمی) جیاوازە، لەبەرئەوەی زارەکی، کرداری و لۆکاڵییە.

گیس زۆرجار بێ‌ئاگایانەیە، دایکەگەورە نەقشەیەک بە پۆشی هێلکە دروست دەکات و نایزانێت کە نەریتێکی جادووی کۆن بەکاردێنێت، یان بەشێوەیەکی ئۆتۆماتیکی ئەنجامی دەدات. هەروەها لە ویکای هاوچەرخ یان جادووی سرووشتی جیاوازە، بەهۆی بنچینەیی‌بوونی، نەبوونی تیۆری چاکرا یان مێتافیزیکی وزە، بەڵکوو ئامانجی ڕاستەوخۆ و کارلێکردنی جەستەیی لەسەر ماددەکانە.

شێوازی وردی گیس بە ئاسانی نایەت جوابدانەوە، چونکە نەریتەکە زارەکی بووە و لە کاتی دادگاییکردنی جادووگەری لەگەڵ چاوپۆشین و سزای مردن هاوپێچ کراوە. بەڵگەنامەکانی دادگایی جادووگەری چەندجار ئاماژە بە ئافرەتان دەکەن کە بە پۆشی هێلکە، گیایی، تفوو یان خوێن جادوو ئەنجام دەدەن، کە بەشێوەیەک لەوانەیە جۆرێک لە گیس بووبن.

یەکێک لە جۆرەکانی بەڵگەدارکراو ئەوەیە کە پێی دەگوترێت «ئۆراکلی هێلکە» یان «گیسی هێلکە»، کە تێیدا مۆم توواوکراو یان سپیی هێلکە دەکرێتە ناو ئاوی سازگار و شێوەکانی دەرکەوتوو لێکدەدرێنەوە (بەگوێرەی وردبینی سەرەتا بۆ ئۆراکل، دواتر بۆ جادوو یان دیاگنۆز).

لە نەریتەکانی سکاندیناڤی پراکتیکی هاوشێوەی گیسی قوورقووشم هەیە (قوورقووشم لە ناو ئاو بۆ فاڵگرتن). نەریتی گەلی «بلایگیسن» (گیسی قوورقووشم) لە شەوی ساڵی نوێ لە وڵاتانی ئەلمانی‌زمان، بەگوێرەی وردبینی پاشماوەیەک یان بەردەوامیی گیس دەبێت. پراکتیکی هاوشێوەی گیس لە هوودۆ (خوێی-چۆرکردن، توورەکانی گریس-گریس لەگەڵ ماددەکان) و لە نەریتەکانی ئەفریکا-کاریبی دەردەکەوێت، بەڵام پەیوەندییە کولتوورییەکە هێشتا گمانبارە.

گیس بە ئاسانی بەڵگەدار نییە، چونکە نەریتی زارەکی سەرچاوەی نووسراوی کەم بەجێدەهێڵێت. بەڵگەنامەکانی دادگایی جادووگەری لە ئەلمانیا و وڵاتانی سکاندیناڤی ئاماژە بە جادووی ماددەی نادیار دەکەن کە لەوانەیە پەیوەندیدار بە گیس بووبن.

نەریتی گەلی گیسی قوورقووشم بەشێوەیەکی هاوچەرخ بەڵگەدار کراوە، بەڵام بەردەوامییەکەی لەگەڵ گیس ڕوون نییە. لێکۆڵینەوەی ئەکادیمی لەسەر گیس زۆر کەمە، نەریتەکە بەباشی لێکۆڵینەوەی بۆ نەکراوە، لەوانەیە زۆر گەلی بووبێت بۆ سەرنج یان بایەخی ئەکادیمی.

ئەدەبیاتی زیاتری ستاندارد لە لیستی ئەدەبیات.