روحی ماڵ، پاسەوانانی هەویر و ماڵ لە سەرانسەری جیهاندا

جۆر: روح پۆل: روحی ماڵ بڵاوبوونەوە: بەسەر کولتوورەکاندا (ئەورووپا، ئاسیای ڕۆژهەڵات، باشووری ڕۆژهەڵاتی ئاسیا) تایبەتمەندییە سەرەکییەکان: بەستراوەیی بە ماڵ، حەوش یان هەویرەوە، گۆڕان لەنێوان چاکەخوازی و لێدان، چالاکی شەوانە، ئەرکی بەخشین جۆرەکانی لاوەکی خوشک: خواکانی هەویر و چێشتخانە، روحی هەڵمژین، کەسایەتییەکانی ترساندنی منداڵ، هێنەرانی بەخت

چەمکی روحی ماڵ بوونەوەرێک ناودێر دەکات کە بەستراوەتەوە بە بینایەکی دیاریکراو، حەوشەیەک یان خێزانێک، و لەوێدا چاودێری ڕێکخستن، خۆشگوزەرانی و ئاسایش دەکات، بەو مەرجەی رێز لێبگیرێت. جیاوازە لە روحی سرووشت کە بەستراوەن بە شوێنەکانی دەرەوەی گوند، و لە روحی باپیرانە کە بەستراوەتەوە بە کەسێکی دیاریکراوی مردوو.

دۆمۆڤۆیی ڕووسی، کۆبۆڵدی ئەڵمانی، براونیی سکۆتلەندی و نیسه یا تۆمتەی سکاندیناڤیایی هەموو سەر بە جۆرێکی زۆر بڵاون: بوونەوەرێکی زۆرجار نادیار، بچووک و کەم‌سەبر، کە لە بەرامبەر ڕێز و بەخشینی بچووک ماڵ و ئاخوڕ چاودێری دەکات.

لە ڕووسیا و ئۆکراین، دڤۆرۆڤۆی وەک هاوتای دۆمۆڤۆی بە تایبەتی چاودێری حەوش و ئاژەڵان دەکات، لە کاتێکدا ئۆڤینیک لە کوندالخانەی زەوی نیشتەجێیە و چاودێری دروێنە دەکات، بوونەوەرێکی توندوتیژ کە لە سووکایەتی گبڵدەرش هەڵگیرسانی ئاگری بۆی باس دەکرێت.

لە سکاندیناڤیا، نیسه یاخود تۆمتە چاودێری حەوش و ماڵات دەکات و بەپێی نەریت لە کاتی کریسمس بە پلێتێک هەویرترش ڕازی دەکرێت. لە سکۆتلەند و ئینگلستان، براونی بە شاردنەوە لە شەودا کاری ماڵ ئەنجام دەدات، بەڵام تووڕە دەبێت و لادەبات کاتێک جانتایەکی کراس پێدرێت، دیاردەیەک کە لە هاینزلمانخۆنی کۆلۆنی ئەڵمانیشدا دەبیندرێت.

لەسەر کەشتییەکانی دەریای بالتیک و دەریای باکور، کلاباوتەرمان چاودێری ئەندامانی کۆمکار و بار دەکات، جۆرێکی دەریایی لەم هەمان شێوازی بنەڕەتییە، بەڵام بۆسەر کەشتی وەک شوێنی نیشتەجێبوونی جوڵاو جێبەجێ دەکرێت.

لە ژاپۆن، زاشیکی‌واراشی بە کەسایەتییەکی منداڵانە دادەنرێت، کە بوونی بۆ ماڵێک خۆشگوزەرانی دەهێنێت و ڕۆیشتنی نیشانەی داڕمانی ئابووری خێزانەکە دەبێت. لە کۆریا، خوای هەویر جۆوانگ و خوای ماڵ سۆنگجو پێکەوە لەگەڵ خواگەلانی تری ماڵ، لە باوەڕی ناسراو بە گاسیندا، چاودێری چێشتخانە و ماڵی سەرەکی دەکەن.

لە بالتیک، مریشکی ماڵ زالتیس وەک ئاژەڵێکی پیرۆز دادەنرا، کوشتنی بەڵاواردێک دەبوو، لەکاتێکدا ئایتڤاراسی گڕگرتوو وەک هێنەری بەخت دەوڵەمەندی بۆ ماڵ دەهێنا، بەڵام بە نرخێکی لە ڕوانگەی ئەخلاقییەوە گومانلێکراو.

لەگەڵ روحی ماڵی چاکەخواز، هەرێمی ئاڵپ روحی هەڵمژینی شەوانە دەناسێت: دروود و تۆگەلی لەسەر سنگی کەسانی خەوتوو دادەنیشن و هەستی کورتبووی هەناسە دروست دەکەن، خزمی ئالپی باکووری ئەڵمانیا. بوتز بەشێوەیەکی تر بەتایبەتی وەک کەسایەتییەکی ترساندنی منداڵان بەکاردەهات، بۆ ئارامکردنەوەی منداڵانی سەرکێش.

روحی ماڵ لە کۆمەڵکردنەوەی فۆلکلۆری سەدەی ١٩ بە فراوانی بەڵگەدار کراوە: برایانی گریم چیرۆکەکانی کۆبۆڵد و هاینزلمانخۆن تۆمار کردن، فۆلکلۆرناسانی ڕووسی وەک ئەلێکساندر ئافاناسیێف کۆمەڵکردنەوەی نەریتی دۆمۆڤۆی کرد، و فۆلکلۆری سکاندیناڤیایی نەریتی نیسه و تۆمتەی تۆمار کرد.

بۆ ئاسیای ڕۆژهەڵات، تاریخنامەکانی هەرێمی ژاپۆن و نەریتی گاسینی کۆریایی زانیاری دەربارەی زاشیکی‌واراشی، جۆوانگ و سۆنگجو دەخەنە روو؛ پرۆسەی پەرستنیش لە هەرێمە گوندییەکانی کۆریا تا ئێستا لە هەندێک شوێن بەردەوامە. بۆ باشووری ڕۆژهەڵاتی ئاسیا، توێژینەوەی ئیتنۆگرافی سەبارەت بە تایلاند و ڤیێتنام پراکتیزەی هەتاوایە دیارەی ماڵۆچکەکانی روح و ئاهەنگی خوای چێشتخانە بەڵگەدار دەکەن.

کارە بنەڕەتییەکانی زیاتر لە لیستی سەرچاوەکاندا.