تۆنتو، پاسەوانی ماڵ، سونا و ئاشخانە
نووسەر: Ralf Ittermann · دوایین پێداچوونەوە لە
تۆنتو ڕۆحی نەریتی فینلاندییە.
پاسەوانی شوێن‌بەند کە داواکاری ڕێکخستن و ڕێزلێنان دەکات. وەک پاسەوانی ماڵ، سونا و ئاشخانە، تۆنتو وەک ڕۆحی ماڵی باوی فینلاند دەناسرێت. تۆنتو لە فینلاند پارێزەری کشتوکاڵ و ماڵە.
تۆنتو، کە بە کۆتیتۆنتو یان ساوناتۆنتوش ناسراوە، ڕۆحی ماڵی فینلاندییە: ڕۆحی پاسەوانی ماڵ، ماڵوماڵات و سونا. ئەو زیاتر شوێن‌بەندە لەگەڵ هالتیجای گشتی کە خۆی جۆرێکی لاوەکی ئەوە، و داوای ڕێکخستن، ڕێزلێنان و قوربانی دەکات.
یەکەم باسکردنی ئەفسانەیی لە بەرهەمی کریستفرید گانانەر، Mythologia Fennica، ساڵی ١٧٨٩دا هاتووە، کە تیایدا تۆنتو وەک ڕۆحی پاسەوانیی خۆشەویست و پاسەوانی زەوی دەردەکەوێت. تا ئێستاش ڕەوشتنامەی سونای فینلاندی بە ساوناتۆنتو بنیات دەنرێت.
جۆر: ڕۆحی ماڵ، ماڵوماڵات و سونا، جۆرێکی لاوەکی چەمکی هالتیجا
سەرچاوە: فینلاند؛ ئەم وشەیە وشەیەکی وەرگیراوە لە سویدییەوە
دەق: گانانەر، Mythologia Fennica (١٧٨٩)؛ پولکینن
سەردەم: باوەڕی گەلی فینلاندی، یەکەم باسکردن ١٧٨٩، هەتا ئێستاش وەک نەریت زیندووە
دیمەن: بچووک، زۆر جار ڕیشدار
پێناسەی ڕوایەت
سەردەمی دەقەکان
باوەڕی گەلی فینلاندی: یەکەم باسکردنی ئەفسانەیی لە Mythologia Fennica ی گانانەر ساڵی ١٧٨٩دا هاتووە؛ تۆنتو وەک نەریت هەتا ئێستاش بەردەوامە.
بواری باڵاوبوونەوە
فینلاند: تۆنتو پەیوەستە بە ماڵ، ماڵوماڵات، سونا و ئاشخانەوە، و بە توندی بەستراوەتەوە بە زەوییەکەیدا.
دۆخی سەرچاوەکان
باش توماركراوە: گانانەر وەک یەکەم باسکردن، هەروەها لێکۆڵینەوەی هاوچەرخ لە بەرهەمی پولکینن و لیندفۆرس.
ناو و شێوازەکان
فینلاندی: tonttu، وشەیەکی وەرگیراو لە سویدییەوە؛ وەک tomte و فینلاندی tontti، لە سویدی tomt، واتا زەوی بنیاتنانی، سەرچاوە دەگرێت. تۆنتو جۆرێکی لاوەکی چەمکی هالتیجایە، بە تایبەتی maanhaltija ی ماڵوماڵات.
شێوە و کاریگەری
دیمەن
تۆنتو بوونێکی بچووک و زۆر جار ڕیشدارە، زیاتر شوێن‌بەند لەگەڵ هالتیجای گشتی. جۆرەکانی لاوەکی بریتین لە کۆتیتۆنتوی ماڵ، ساوناتۆنتوی سونا و میلیتۆنتوی ئاشخانە؛ ڕۆحی گاخانە دەکرا وەک پشیلە دەربکەوێت.
کاریگەری
تۆنتو ماڵ، سونا و ئاشخانە پاسدەکات. ساوناتۆنتو چاودێری ڕەوشتی باش لە سوناکە دەکات و هەڵەکاری تووشی سزا دەکات؛ لە جیاتیدا، بێ ڕێزیش زۆرتر مەترسی لادانی خۆشییە.
پرۆفایل: تۆنتو
گرنگترین لایەنەکانی ئەم روحی خانەیە لە یەک ڕوانگەوە.
باوەڕی گەلی فینلاندی: تۆنتو جۆرێکی لاوەکی شوێن‌بەندی چەمکی هالتیجایە، یەکەم جار بە شێوەی ئەفسانەیی لە بەرهەمی گانانەر ساڵی ١٧٨٩دا دیارە.
ماڵ، ماڵوماڵات، سونا و ئاشخانە: وەک کۆتیتۆنتو، ساوناتۆنتو و میلیتۆنتو چاودێری بینایی زەوییەکەی دەکات.
بوونێکی بچووک و زۆر جار ڕیشدار؛ ڕۆحی گاخانە دەکرا وەک پشیلە دەربکەوێت. بە توندی بەستراوەتەوە بە شوێنەکەیدا.
پاسەوانیی زەوی و بینایانی؛ ساوناتۆنتو چاودێری ڕەوشت لە سوناکە دەکات و هەڵەکاری تووشی سزا دەکات.
ڕەوشتنامەی سونا، لە هەندێک ناوچەدا قوربانی هەریسە لە کریسمس؛ لە کاتی بینای ماڵدا قوربانی لە ئاو، نان، پارە و پشکۆژلە بۆ maanhaltija.
لە ڕۆحی زەوی بنیاتنانی بۆ ساوناتۆنتو
وشەی tonttu وشەیەکی وەرگیراو لە سویدییەوەیە و وەک tomte و فینلاندی tontti، لە سویدی tomt، واتا زەوی بنیاتنانی، سەرچاوە دەگرێت. لە ناو باوەڕی گەلی فینلاندیدا، تۆنتو جۆرێکی لاوەکی چەمکی هالتیجایە، بە تایبەتی maanhaltija ی ماڵوماڵات.
یەکەم باسکردنی ئەفسانەیی لە Mythologia Fennica ی کریستفرید گانانەر ساڵی ١٧٨٩دا هاتووە، کە تیایدا تۆنتو ڕۆحی پاسەوانیی خۆشەویست و پاسەوانی زەوییە. لێکدانەوەی وەک پاشماوەیەک لە ئایینی باوباپیران نادروستە؛ تۆنتو زیاتر وەک پاسەوانی بینایانی دیارە، بەتایبەتی سونا.
لە ڕۆحی پاسەوان بۆ کچۆلەی کریسمس
لە وەرگرتنی هاوچەرخدا، جۆلوتۆنتو کچۆلەی کریسمسی فینلاندییە و یاریدەدەری جۆلوپوکی، گواستنەوەیەک لە ڕۆحی پاسەوان بۆ فرەیشتەی کریسمس.
لە بوچوونی زانستی-ئایینیدا، تۆنتو خۆشەویستە؛ مەترسی تەنها بریتییە لە لادانی خۆشی یان سزایەکی بچووک لە کاتی بێ ڕێزیدا. ڕوونکردنەوەی گرنگ: تۆنتو یەکسان نییە لەگەڵ هالتیجا، بەڵکو تەنها جۆرێکی لاوەکی شوێن‌بەندی. هەروەها ئەو فرەیشتەیەکی خەیاڵی نییە، ئەوە لە کولتووری کریسمسی پۆپولاردا سەرچاوەی گرتووە.
ڕەوشتنامەی سونا و قوربانی هەریسە
ڕەوشتنامەی سونا، کە هەتا ئێستاش بە ساوناتۆنتو بنیات دەنرێت، بەباشی توماركراوە: بەدەنگ نەبن، نەفرین یان کێشە مەکەن، خواردن و خواردنەوە مەکەن، میز مەکەن و ماوەیەکی درێژ لەوێ نامێننەوە. وەک قوربانی هەریسە، هەندێک خێزان لە کریسمسدا قاپێک هەریسە لە سوناکە دادەنێن؛ ئەمە توماركراوە، بەڵام لە وردەکاریدا لادانی ناوچەیی هەیە. لە کاتی بینای ماڵدا، بۆ maanhaltija قوربانی لە ئاو، نان، پارە و پشکۆژلە پێشکەش دەکرا.
تۆنتو، تۆمتە و خزمان
پرسیارە باوەکان دەربارەی تۆنتو
تۆنتو چییە؟
ڕۆحی ماڵی فینلاندی، ڕۆحی پاسەوانی ماڵ، ماڵوماڵات و سونا، جۆرێکی لاوەکی شوێن‌بەندی چەمکی هالتیجا.
ڕەوشتنامەی سونا چییە؟
یاساکانی ساوناتۆنتو: بەدەنگ نەبن، نەفرین مەکەن، میز مەکەن و ماوەیەکی درێژ لەوێ نامێننەوە.
ئایا تۆنتو هەمان هالتیجایە؟
نەخێر. تۆنتو تەنها جۆرێکی لاوەکی شوێن‌بەندی چەمکی هالتیجایە.
لینکی زیاتر
دەقی جیاواز (هەڵبژاردە)
کارە بنەڕەتی زیاتر لە لیستی سەرچاوەکان.
وەک گیانێکی ماڵ و پارێزەری خانوو و سائونا لە فینلاند، تۆنتو (Tonttu) نموونەیەکی باشە بۆ ئەوەی چۆن ژیانی ڕۆژانە و باوەڕ بە گیانەکان لە فینلاند بە تەواوی بەیەکەوە تەنراوە: تەنانەت ئادابی ئێستای سائونا هێشتا شێوازی ئەو گیانە تیایدا دیارە.
