هینزلمان، دەنگی قەڵای هودمولن
نووسەر: Ralf Ittermann · دوایین پێداچوونەوە لە
هینزلمان ڕۆحێکە لە داب و نەریتی ئەڵمانی.
کۆبۆڵدی گفتوگۆکار کە ڕۆژانە داوای شیرەبرنجی دەکرد.
هینزلمان، کە بە هینتزلمانیش ناسراوە، کۆبۆڵدی هودمولنە: لە قەڵای ناوچەی لونەبورگر هایدە، کاتی گۆرانییەکانی لە ساڵی ١٥٨٤ دەستی پێکرد. زۆربەی کات نەبینراو دەبوو، بەڵام بە دەنگی ڕوون قسەی دەکرد، یارمەتی کاروباری ماڵ دەدا و ڕۆژانە داوای قاپێک شیرەبرنجی شیرین دەکرد.
ئەو یەکێکە لە باشترین کۆبۆڵدە ئەڵمانییە بەڵگەدارکراوەکان: سەرچاوەکە پشتی بەستووە بە یاداشتی رۆژانەی کەشیش مارکوارت فێڵدمان لە ساڵانی ١٥٨٤ تا ١٥٨٩، و لە ساڵی ١٧٠٤ بە ناوی Der vielförmige Hintzelmann چاپکراوە. وەک ڕۆحی ماڵێکی قسەکار، لە داب و نەریتی ئەڵمانیدا هاوشێوەیەکی ڕاستەقینەی نییە.
جۆر: کۆبۆڵد و ڕۆحی ماڵی قسەکار لە قەڵایەک
سەرچاوە: قەڵای هودمولن، لونەبورگر هایدە
دەقەکان: ڕاپۆرتی فێڵدمان، یەکەم چاپ ١٧٠٤، ئەفسانەشناسی ئەڵمانی گریم
ماوە: کاتی گۆرانی لە ١٥٨٤ بەدواوە، یەکەم چاپ ١٧٠٤
دەرکەوتن: زۆربەی کات نەبینراو، بەباشی بیستراو، فرەشێوە
ناوچەی سەرچاوە و سەرچاوەکان
سەردەمی دەقەکان
کاتی گۆرانییەکان لە ١٥٨٤ دەستی پێکرد؛ ڕاپۆرتەکە کە پشتی بەستووە بە یاداشتی رۆژانەی کەشیش فێڵدمان لە ساڵانی ١٥٨٤ تا ١٥٨٩، لە ساڵی ١٧٠٤ بە چاپ گەیشت.
بواری باڵاوبوونەوە
قەڵای هودمولن لە ناوچەی لونەبورگر هایدە؛ لە ڕێگەی چاپی ساڵی ١٧٠٤ و یاکۆب گریم، ئەم شێوەیە زۆر لە دەرەوەی ناوچەی نیدرزاکسن ناسرا.
دۆخی سەرچاوەکان
زۆر باش: ڕاپۆرتی فێڵدمان ساڵی ١٧٠٤ وەک سەرچاوەیەکی وردی نائاسایی، سەرباری ئەفسانەشناسی ئەڵمانی یاکۆب گریم و ئەفسانەکانی ئەڵمانی.
ناو و شێوازەکان
ئەڵمانی: هینزلمان شێوەی بچووککەرەوەیە بۆ هینز یان هاینز، هاینریش، بە زیادکردنی -el-mann. ئەم ناوە خۆشەویستی هەیە لەگەڵ هاینزلمانخن، بەڵام کەسایەتییەکی سەربەخۆیە.
کەسایەتی و کارکرد
دەرکەوتن
هینزلمان زۆربەی کات نەبینراوە، بەڵام بەباشی بیستراوە؛ بە دەنگی ڕوون قسەی دەکرد، گۆرانی دەگوت و گاڵتەی دەکرد. بە تایبەتی فرەشێوە، دەگوترێت وەک پەڕوی سپی، مارتووس یان مار خۆی نواندووە؛ هەندێک جار شێوەیەکی بچووکی منداڵانە یادی هاتووە.
کاریگەری
یارمەتی کاروباری ماڵی لە چێشتخانە و ئاژەڵخانە و پاکژکردنەوە دەدا، ئاگاداری دەکردنەوە و لەگەڵ دانیشتووان و میوانان گفتوگۆی دەکرد. بنەڕەتی دۆستانە بوو، بەڵام لە کاتی گوماناوی یان تووشبووی سووکایەتی، دەتوانی توڕەیی و گاڵتەگری بگرێتەوە. وەک کرێ، ڕۆژانە داوای قاپێک شیرەبرنجی شیرینی لە شوێنێکی جێگیر دەکرد.
کارتی ناسنامە: هینزلمان
گرنگترین لایەنەکانی کۆبۆڵدی هودمولن بە یەک نەزەر.
کۆبۆڵدی سەردەمی سەرەتای مۆدێرن لە قەڵای ناوچەی لونەبورگر هایدە، بەڵگەدارکراو لە یاداشتی کەشیشێک و لە ساڵی ١٧٠٤ چاپکراوە.
دانیشتووان و میوانانی قەڵای هودمولن، کە لەگەڵیان قسەی دەکرد، گاڵتەی دەکرد و لە کاروباری ماڵییان یارمەتیدەر بوو.
زۆربەی کات نەبینراو و تەنها بیستراو؛ وەک پەڕوی سپی، مارتووس یان مار دەرکەوتووە، هەندێک جار وەک شێوەیەکی بچووکی منداڵانە باس کراوە.
یارمەتی لە چێشتخانە، ئاژەڵخانە و پاکژکردنەوە، سەرباری ئاگاداری کردنەوە و گفتوگۆ؛ لە کاتی سووکایەتی، گاڵتەگری و شێواندنی ئارامی، بەبێ توندوتیژی مەرگاوی.
قاپی رۆژانەی شیرەبرنجی شیرین لە شوێنێکی جێگیر؛ هەوڵەکانی دەرکردن و بەندکردنی سەرکەوتوو نەبووە، لە نزیکەی ساڵی ١٥٨٨ بە خۆیدا ڕۆیشتووە.
یاداشتی کەشیش فێڵدمان
هینزلمان شێوەی بچووککەرەوەیە بۆ هینز یان هاینز، هاینریش، بە زیادکردنی -el-mann، ناسناوپار لەگەڵ هاینزلمانخن، بەڵام کەسایەتییەکی سەربەخۆیە. سەرچاوەی وردی نائاسایی ڕاپۆرتێکە کە پشتی بەستووە بە یاداشتی رۆژانەی کەشیش مارکوارت فێڵدمان لە ساڵانی ١٥٨٤ تا ١٥٨٩ و لە ساڵی ١٧٠٤ بە ناوی Der vielförmige Hintzelmann چاپکراوە.
یاکۆب گریم کۆبۆڵدەکە لە ئەفسانەشناسی ئەڵمانی باس دەکات و بەم شێوەیە بابەتێکی کانۆنیزە کرد کە وەک ڕاپۆرتێکی ئەزموونی سەردەمی سەرەتای مۆدێرن دەستی پێکردبوو. بەم شێوەیە، ڕۆحی ماڵێکی قەڵای هایدە بووە بە یەکێک لە باشترین بەڵگەدارکراوترین شێوەکانی باوەڕی کۆبۆڵدی ئەڵمانی.
کاریگەری دوواتر و شیکردنەوە
هینزلمان یەکێکە لە باشترین کۆبۆڵدە ئەڵمانییە بەڵگەدارکراوەکان؛ نووسینەکەی ساڵی ١٧٠٤ دەقێکی سەرەکییە لە ئەدەبیاتی پۆڵترگایستی سەردەمی سەرەتای مۆدێرن و بە هۆی گریم کانۆنیزە کراوە.
لە ڕوانگەی زانستی ئایینەکانەوە، هینزلمان زۆربەی کات چاکەخوازە؛ لە کاتی سووکایەتی، گاڵتەگری و شێواندنی ئارامی دەبێت، نەک توندوتیژی مەرگاوی وەک لای هودەکین. ڕوونکردنەوەی گرنگ: ئەو یەکسان نییە لەگەڵ هاینزلمانخنی کۆلن، سەرباری هاوشێوەیی ناو؛ و سەرچاوەکە ڕاپۆرتێکی ئەزموونی و یاداشتی رۆژانەی فێڵدمانی سەردەمی سەرەتای مۆدێرنە، نەک تەنها ئەفسانەیەکی گریم.
شیرەبرنجی رۆژانە: دان و وەرگرتن
ئایینی سەرەکی، دانی خواردنی بەردەوام، شیرەبرنجەکە، لە شوێنێکی جێگیر، پەیوەندییەکی ڕاستەقینەی دان و وەرگرتنە. هەوڵەکان بۆ دەرکردن یان بەندکردنی کۆبۆڵدەکە لە چیرۆکەکەدا سەرکەوتوو نییە؛ لە کۆتاییدا لە نزیکەی ساڵی ١٥٨٨ بە خۆیدا ڕۆیشتووە. کەواتە بەڵگەدارکراو کەمتر جادوی پاراستنی دژی ئەوە، بەڵکو کردەوەیەکی هێمنکردنەوە و پێدانی خۆراکە.
کۆبۆڵدەکان لەگەڵ قوربانی خۆراک و تابووی سووکایەتی
پرسیارە باوەکان دەربارەی هینزلمان
هینزلمان کێیە؟
کۆبۆڵدی قەڵای هودمولن، بە کاتی گۆرانی لە ١٥٨٤ بەدواوە: زۆربەی کات نەبینراو، بەڵام قسەکار، یارمەتیدەر و باش بەڵگەدارکراو.
ئەو چی وەک کرێ داوا دەکرد؟
ڕۆژانە قاپێک شیرەبرنجی شیرین لە شوێنێکی جێگیر.
ئایا ئەو هەمان هاینزلمانخنە؟
نەخێر. سەرباری هاوشێوەیی ناو، ئەو کەسایەتییەکی سەربەخۆیە لە هودمولن.
لینکی زیاتر
هەروەها بخوێنەوە:
- ئەڵمانی – هەموو بوونەوەرەکانی داب و نەریتی ئەڵمانی
- هودەکین، هاینزلمانخن، نیس پووک – کۆبۆڵدی خۆشەویست
- ئامولێت، خوێ، مۆمی پاراستن – ئامرازی پاراستنی بەڵگەدارکراو
- قوتوپاسی پاراستن – ئامرازی پاراستن بە کوورتی
دەقی جیاواز (هەڵبژاردە)
کارە سەرەکییەکانی تر لە لیستی سەرچاوەکان.
هینزلمان (Hinzelmann) کە هەم پیرەمێردی هودمولن (Hudemühlen) بووە و هەمیش گیانێکی گەڕۆکی قسەکەری ماڵەوە، ئەوە دەرخەری ئەوەیە کە لە سەردەمی سەرەتای مۆدێرن ژیانی ڕۆژانە و جیهانی گیانەکان چەند نزیک بوونەتەوە لە یەکتری: هاوماڵێک کە دەنگی دەبیسترا، خواردنی بۆ دادەنرا، بەڵام هەرگیز بە تەواوی ڕوخساری نەدەبینرا.
