شکریاتۆک، زنجیرە ئاگرینەکە بەسەر ماڵەوەدا
نووسەر: Ralf Ittermann · دوایین پێداچوونەوە لە
شکریاتۆک ڕۆحێکە لە ترادیسیۆنی سلاڤی ڕۆژئاوا.
بە ڕۆژ چۆجەیەکی تەڕی سیاه، بە شەو زنجیرەیەکی ئاگرین لە ئاسمان. لە ناوەڕاستی چیرۆکەکەدا گۆڕانکاری شەوانە بۆ زنجیرەیەکی ئاگرین هەیە کە بەسەر ماڵەوەدا دەگوازرێتەوە.
شکریاتۆک کۆبۆلدێکی ماڵی سلۆفاکی و ڕۆحێکی ئاگرینی دەوڵەمەندییە کە بۆ خاوەنەکەی پارە، دانەوێلە و شیر دەهێنیت. بۆ ڕوونکردنەوەیەکی ڕاست: لە باوەڕی گەلی سلۆفاکیدا، شکریاتۆک زۆرجار ناوێکی هەرێمی هاوواتایە بۆ زموک (zmok)، ئەو دیوی دەوڵەمەندی؛ بەڵگە دروستەکان لەژێر ناوی زموک هەن، نەک لەژێر ناوی شکریاتۆک.
بە ڕۆژ وەک چۆجەیەکی تەڕی سیاه دەرکەوت، بە شەو وەک تۆپێکی ئاگرین یان زنجیرەیەکی ئاگرین کە پارە و دانەوێلە بە ناو کوڵەکەدا دەهێنێت. نرخەکەی وەک نرخی ئایتفاراسی لیتوانی وایە: ڕۆحی خاوەنەکە بە خوێن ئیمزا دەکرێت.
جۆر: ڕۆحی دەوڵەمەندی لە جۆری ئایتفاراس لەگەڵ نرخی ڕۆح
سەرچاوە: باوەڕی گەلی سلۆفاکی
دەقەکان: Encyklopédia ľudovej kultúry Slovenska، بەڵگەکان لەژێر ووشەی زموک
ماوە: باوەڕی گەلی سلۆفاکی
دەرکەوتن: چۆجەیەکی تەڕی سیاه، بە شەو تۆپ یان زنجیرەیەکی ئاگرین
دەستەبەندی مێژوویی
سەردەمی دەقەکان
شکریاتۆک بەشێکە لە باوەڕی گەلی سلۆفاکی؛ ڕەوایی سەرچاوەکان لاوازترە لە پۆڵەندا و چێکیا، بەڵگە دروستەکان لەژێر ووشەی زموک هەن.
بواری باڵاوبوونەوە
سلۆفاکیا؛ لەوێ شکریاتۆک وەک ڕۆحی ماڵ دادەنرێت.
دۆخی سەرچاوەکان
بەڵگەکانی لاوازترن لە هاوتا سلۆفاکی و چێکییەکانی: Encyklopédia ľudovej kultúry Slovenska، فەرهەنگی ڕیشەناسی Králik و Váňa.
ناو و شێوازەکان
سلۆفاکی: škriatok وەرگیراوێکی گەرمانییە، بە ئاڵمانی ناوەڕاست schretel یان schrat، لە خێزانی شرات (Schrat)، سکژات (skrzat) و سکشیتک (skřítek)، لەگەڵ واتای دووەمی کۆن‌بووی nočná mora، خەونی شەو. لە ناوچەی سلۆفاکی لە ڕیزی هاوواتاکاندایە لەگەڵ زموک، راراشۆک، بۆژیک و کۆسپەر.
وەسف
دەرکەوتن
دەرکەوتنی ئاگرین لە کاتی فڕیندا پشتڕاستکراوەتەوە: بە ڕۆژ چۆجەیەکی تەڕی سیاه، بە شەو تۆپێکی ئاگرین یان زنجیرەیەکی ئاگرین کە پارە و دانەوێلە بە ناو کوڵەکەدا دەهێنێت، بەڵگەکراوە لەژێر ووشەی زموک.
کاریگەری
شکریاتۆک پارە، دانەوێلە و شیر دەهێنێت. بەدەستهێنان و مۆتیفی هێلکە پشتڕاستکراوەتەوە: هێلکەی مریشکێکی سیاه بۆ نۆ یان سێزدە ڕۆژ لەژێر باڵی چەپدا دەگیرێت، بەبێ خەوتن، قسەکردن، نوێژکردن یان خۆشوشتن، تاوەکو شکریاتۆکی خۆیان لێک دەبێتەوە؛ نرخی ڕۆح بە خوێن ئیمزا دەکرێت. لە کاتی بێ باکیدا هاژەهاژ دەکات و گیرفان دەگرێت.
پرۆفایل: شکریاتۆک
گرنگترین لایەنەکانی ڕۆحی دەوڵەمەندی سلۆفاکی بە یەک نیگا.
باوەڕی گەلی سلۆفاکی؛ زۆرجار ناوێکی هەرێمی هاوواتایە بۆ زموک، ئەو دیوی دەوڵەمەندی، و بەشێکە لە ڕیزی هاوواتاکان لەگەڵ راراشۆک، بۆژیک و کۆسپەر.
خاوەنەکەی و خانەوووی: بۆی شکریاتۆک پارە، دانەوێلە و شیر دەهێنیت، لێی داوای ڕۆحی بە خوێن ئیمزاکراو دەکات.
بە ڕۆژ چۆجەیەکی تەڕی سیاه، بە شەو تۆپێکی ئاگرین یان زنجیرەیەکی ئاگرین کە بە ناو کوڵەکەدا بۆ ماڵ دەگوازرێتەوە.
دەوڵەمەندی لە بەرامبەر نرخی ڕۆح: پارە، دانەوێلە و شیر بۆ خاوەنەکە؛ لە کاتی بێ باکیدا ڕۆحەکە هاژەهاژ دەکات و گیرفان دەگرێت.
ئەرکێکی ناکارا، وەک هەڵگرتنی ئاو بە فلتەرێک، کە پاشان دەبێتە قوڕی سیاه؛ بانگی کۆتر ڕاوی دەنێت.
هاوشێوەیە لەگەڵ ئایتفاراسی (Aitvaras) لیتوانی و کراتی (kratt) ئیستۆنی؛ خزمن لەگەڵ چۆوانیێک (Chowaniec) و سکژات (Skrzat).
لەژێر ووشەی زموک: باری سەرچاوەکان
ناوەکە وەرگیراوێکی گەرمانییە، بە ئاڵمانی ناوەڕاست schretel یان schrat، لە هەمان خێزانی شرات، سکژات و سکشیتک، لەگەڵ واتای دووەمی کۆن‌بووی nočná mora، خەونی شەو. لە ناوچەی سلۆفاکی شکریاتۆک لە ڕیزی هاوواتاکاندایە لەگەڵ زموک، راراشۆک، بۆژیک و کۆسپەر و وەک ڕۆحی ماڵ دادەنرێت کە پارە، دانەوێڵە و شیر بۆ خاوەنەکەی دەهێنێت.
گەڕانەوەی دەوڵەمەندی ڕوونتر لەژێر ووشەی زموک هەیە: لەوێ فڕینی ئاگرین، هێلکەی مریشکە سیاه لەژێر باڵ و نرخی ڕۆح بە خوێن ئیمزاکراو بەڵگەکراون. کەسێک کە بەدوای ڕۆحی دەوڵەمەندی سلۆفاکیدا دەگەڕێت، کەمتر لەژێر ناوی کۆبۆلدەکەی دەیدۆزێتەوە و زیاتر لەژێر ناوی دیوەکە کە زۆرجار ناوی هەرێمی هاوواتای بۆیەتی.
دوورخستنەوە لە دیو و ڕێکخستن
لە سەردەمی ئێستادا شکریاتۆک لە دیوبووندنی خۆی دوورخراوەتەوە بۆ کۆبۆلد، کوتۆڵە یان ئێلف لە چیرۆکەکاندا، لە وەرگێڕانی تۆلکین بۆ گۆبلن، هەروەها tlačiarenský škriatok، شەیتانۆکەی هەڵەی چاپکردن.
لە بواری زانستی ئایینیدا شکریاتۆک دیوێکی دەوڵەمەندییە لە جۆری ئایتفاراس لەگەڵ نرخی ڕۆح، دوو ڕەهەندی شەیتانی، کە لە کاتی بێ باکیدا هاژەهاژ دەکات و گیرفان دەگرێت. دوو ڕوونکردنەوە: ئەو ئێلفێکی شیرین نییە، ئەوە واتای مۆدێرنە. هەروەها ئەو بوونەوەرێکی سەربەخۆ نییە، بەڵکو بەشێکە لە کۆمەڵگای هاوواتاکان لەگەڵ زموک و راراشۆک.
فلتەر، بانگی کۆتر و ڕێگای گەڕانەوە
لەژێر ووشەی زموک شێوازەکانی لابردن بەڵگەکراون: ئەرکێکی ناکارا بۆ ڕۆحەکە دەدرێت، وەک هەڵگرتنی ئاو بە فلتەرێک، کە پاشان دەبێتە قوڕی سیاه؛ بانگی کۆتر ڕاوی دەنێت؛ یاخود بەبێ قسەکردن بە پاشەوە دەگوازرێتەوە بۆ ئەو شوێنەی کە لێی وەرگیراوە. بۆ ڕوونکردنەوەیەکی ڕاست: ئەم شێوازانە وەک بەشێک لە کۆمپلێکسی زموک بەڵگەکراون، نەک وەک ترادیسیۆنێکی سەربەخۆی شکریاتۆک.
ئایتفاراس و کرات: جۆرە ئاگرینەکە
شکریاتۆک (Škriatok) لە ڕووی بنەڕەتییەوە یەکسانە لەگەڵ ئایتڤاراس (Aitvaras)ی لیتوانی، لەگەڵ فڕینی ئاگرین، لەدایکبوون لە هێلکە، و نرخی گیان، هەروەها لەگەڵ کراتی (kratt)ی ئیستۆنی. ئەو بەڕوونی لە جۆری ئایتڤاراسدایە، نەک لە جۆری دۆمۆڤۆی (Domovoi)؛ هێڵی گیانە پارێزەرەکە لە سەرچاوە سلۆڤاکییەکاندا لاوازترینە. لەم هەمان خێڵەدا خۆڤانیێتس (Chowaniec)ی پۆڵەندی خۆڤانیێتس و سکژات (Skrzat)یش هەن.
پرسیارە باونەکان دەربارەی شکریاتۆک
شکریاتۆک چییە؟
کۆبۆلدێکی ماڵی سلۆفاکی، زۆرجار هاوواتای دیوی دەوڵەمەندی زموک.
چۆن بەدەست دەهێنرێت؟
بەوەی هێلکەی مریشکێکی سیاه بۆ نۆ یان سێزدە ڕۆژ لەژێر باڵ چاودێری بکرێت و ڕۆحی خاوەنەکە ئیمزا بکرێت.
ئایا ئێلفێکی شیرینی ماڵییە؟
نەخێر. ئەوە واتای مۆدێرنە؛ لە ڕوانگەی مێژووییەوە دیوێکی دەوڵەمەندییە لەگەڵ نرخی ڕۆح.
لینکی زیاتر
هەروەها بخوێنەوە:
- سلاڤی – هەموو بوونەوەرەکانی تەقلیدی سلاڤی
- ئایتڤاراس (Aitvaras) – هاوتای لیتوانیی ڕۆحی سامان و ئاگرین
- چۆڤانیێتس (Chowaniec)، سکرزات (Skrzat) – خزمانە پۆڵەندییەکان
- خوێ، ئاسن، تیلیسم – ئامرازە پارێزەرە کۆنەکان
- قوتوپاسی پاراستن – گشتبینییەک بۆ ئامرازە پارێزەرەکان
دەقی جیاواز (هەڵبژاردە)
سەرچاوەی زیاتری بنچینەیی لە لیستی سەرچاوەکان.
وەک ڕۆحی ماڵی سلۆڤاکی و ڕۆحی سامانی ئاگرین، شکریاتۆک (Škriatok) دەریدەخات کە بەرەکەت و بەڵا لە باوەڕی ڕۆحی ماڵ چەندە لە یەکتری نزیکن: زنجیرە ئاگرینەکە لە ئاسمانی شەودا دانەوێڵە دەهێنێت، بەڵام کۆتاییەکەی بە گیان دەدرێتەوە.
