مایاس گارس، چاودێری خانووبەرەی لاتڤی
نووسەر: Ralf Ittermann · دوایین پێداچوونەوە لە
مایاس گارس گیانێکە لە نەریتی لاتڤیدا.
خاوەن‌خانووەکە، کە یەکەم پارووی خواردنی پێ دەبەخشرێت.
مایاس گارس، بە نووسینی سادەتر Majas gars، هەروەها بە ناوی مایاس کونگس (Mājas kungs) کە بە واتای خاوەن‌خانووە، گیانی ماڵی لاتڤییە: چاودێرێکی ماڵ، کۆمەڵگای ماڵ و بەروبووم لە کێڵگە. تاوەکو خزمەت و ڕێزی لێ بگیرێت، بەرەکەت دەپارێزێت؛ بێ ئاگایی دەبێتە هۆی نەگبەتی، نەخۆشی خاوەن‌خانوو، ئاگرگرتنەوە و مردن.
بە ڕاستگۆیی با بگوترێت: بنەمای سەرچاوەکان لاواز و بەشێکی ڕازاوەیی نەتەوەیانەیە؛ پوکیس (Pūķis)، ئەو گیانی ماڵییەی گەنجینە دەبەخشێت، بە باشتری بەڵگەمەند کراوە وەک گیانی ماڵی لاتڤی. لەگەڵ ئەوەشدا، بانگکردنی هێشتا لە ساڵی ۱۹۳۵دا لەنێو دەهاتییان تۆمار کراوە.
جۆر: گیانی ماڵی چاودێر و پارێزەری خانووبەرە
سەرچاوە: باوەڕی گەلی لاتڤی
دەقەکان: Latvju dainas ی بارونس، کۆرپوسی باوەڕی گەلی شمیتس
سەردەم: باوەڕی گەلی، بانگکردن هێشتا لە ساڵی ۱۹۳۵دا تۆمار کراوە
دیمەن: پیاو یا ژنێک بە جامەی سپی، یاخود بۆق، ماساڵ یا کوللە
پێناسەی ڕوایەت
سەردەمی دەقەکان
باوەڕی گەلی لاتڤی، بە دیاری لە کۆکراوەکانی بارونس و شمیتس؛ بانگکردن هێشتا لە ساڵی ۱۹۳۵دا لەنێو دەهاتییان تۆمار کراوە.
بواری باڵاوبوونەوە
لاتڤیا: مایاس گارس بەشێکە لە جیهانی باوەڕی خانووبەرەی لاتڤی و کۆمەڵگای ماڵی ئەوان.
دۆخی سەرچاوەکان
لاواز و بەشێکی ڕازاوەیی نەتەوەیانەیە: بنەمای سەرچاوەکان بارونس Latvju dainas بە نزیکەی ۲۱۸٬۰۰۰ گۆرانی و ئەو نیشانەکانی داهاتووی ئەفسانەیی کە شمیتس پێچی داوە.
ناو و شێوازەکان
لاتڤی: mājas واتای ئەوەیە کە هی ماڵ دەبێت، gars واتای گیان، بۆیە دەبێتە گیانی ماڵ؛ kungs واتای گەورە یا خاوەن، جا Mājas kungs دەبێتە خاوەن‌خانوو. لە کۆرپوسی باوەڕی گەلیدا لەگەڵ ئەمانە ناوەکانی تری وەک سیلیس (Cēlis) و بیلیس (Bēlis) دەردەکەون؛ هەموو ئەم شێوازانە جۆربەجۆرین لە هەمان بۆچوون.
شێوەی دەرکەوتن
دیمەن
بەپێی نیشانەکانی باوەڕی گەلی، مایاس گارس بە شێوەی مرۆیی وەک پیاو یا ژنێک بە جامەی سپی دەردەکەوێت، یان بە شێوەی ئاژەڵ وەک بۆق، ماساڵ یا کوللە. وەک خوداوەندێکی خوارتر، دیڤینش (dieviņš)، لە پشت تەنوورەکە، لەژێر زەوی یاخود لە باڵەخانەکانی لاوەکی نیشتەجێیە.
کاریگەری
ئەو ئایزگادنیسە (Aizgādnis)، چاودێری ماڵ، کۆمەڵگای ماڵ و بەروبووم لە کێڵگە، و بەرەکەت دەپارێزێت تاوەکو خزمەت و ڕێزی لێ بگیرێت. بێ ئاگایی دەبێتە هۆی نەگبەتی، نەخۆشی خاوەن‌خانوو، ئاگرگرتنەوە و مردن.
پرۆفایل: مایاس گارس
گرنگترین لایەنەکانی گیانی ماڵی لاتڤی بە یەک نیگا.
خوداوەندێکی خوارتر، دیڤینش، لە ئاستی خانووداری باوەڕی گەلی لاتڤی؛ ئەو وێنە سیستەماتیکییەی خودای ماڵ بەشێکی ڕازاوەیی نەتەوەیانەیە.
ماڵ، کۆمەڵگای ماڵ و کێڵگە: وەک ئایزگادنیس، چاودێر، چاودێری خێزان، تەندروستی و بەروبووم لە کێڵگە دەکات.
پیاو یا ژنێک بە جامەی سپی، یاخود بە شێوەی ئاژەڵ وەک بۆق، ماساڵ یا کوللە؛ شوێنی ئەو لە پشت تەنوورەکە، لەژێر زەوی یاخود لە باڵەخانەکانی لاوەکییە.
بەرەکەت بۆ ماڵ و دروێنە کاتێک خزمەتی بکرێت؛ لە کاتی بێ ئاگایی نەگبەتی، نەخۆشی خاوەن‌خانوو، ئاگرگرتنەوە و مردن.
باشترین پارووی خواردن و خواردنەوە لە جەژنەکاندا وەک کریسمس و یانی (Jāņi)، لە کاتی ناشتن و لەدایکبوون؛ باوترینیان یەکەم پارووی خواردنە وەک قوربانی.
دومۆڤۆیی سلاڤی، هالتیا و هالدیاسی بالتۆ-فینی، تۆمتەی سکاندیناڤی؛ لە خۆماڵیدا پوکیس، ئەو گیانی ماڵییەی گەنجینە دەبەخشێت.
لەنێوان باوەڕی گەلی و ڕازاوەیی نەتەوەیانە
لە ڕووی زمانەوانییەوە ناوەکە ڕوونە: mājas، هی ماڵ، و gars، گیان، کۆیان دەبنە گیانی ماڵ؛ شێوازی Mājas kungs واتای خاوەن‌خانوو دەگەیەنێت، و لە کۆرپوسی باوەڕی گەلیدا هەروەها ناوەکانی تری سیلیس و بیلیس دەردەکەون. بنەمای سەرچاوەکان کریشیانیس بارونس Latvju dainas بە نزیکەی ۲۱۸٬۰۰۰ گۆرانی و پیتەریس شمیتسە بەو نیشانە ئەفسانەییانەی پێچی داون؛ بانگکردن هێشتا لە ساڵی ۱۹۳۵دا لەنێو دەهاتییان تۆمار کراوە.
هەروەها بارودۆخی سەرچاوەکان داوای ڕاستگۆیی دەکات: ئەو وێنە سیستەماتیکییەی خودایەکی ماڵی یەکگرتوو بەشێکی بەرهەمی ڕازاوەیی نەتەوەیانەیە. ئەوەی سەرچاوەکان بەڕاستی نیشان دەدەن کۆمەڵێک نیشانەی لۆسی باوەڕی گەلییە دەوروبەری چاودێرێکی ماڵ، نەک شێوەیەکی جێگیر بە ژیاننامەیەکی تەواو.
ژیانی دواتر و شیکردنەوە
مایاس گارس بەشێکە لە زیندووکردنەوەی فۆلکلۆری لاتڤیا و کۆمەڵگای نوێ-هاوسکاری دیڤتوریبا (Dievturība)؛ لە کولتووری پۆپدا زیاتر پوکیس دیارە.
لە ڕووی زانستی-ئایینییەوە بە ڕاستی بەڵگەمەندە، بەڵام لە ڕووی سەرچاوەوە لاوازە و بەهێزی ڕازاوەیی نەتەوەیانەوە پێچراوەتەوە. چوار ڕوونکردنەوە گرنگن: نابێت وەک خودایەکی ماڵی بە ژیاننامەیەکی جێگیر پێناسە بکرێت، بەڵکو کۆمەڵێک نیشانەی لۆسی باوەڕی گەلییە. پوکیس بە باشتری بەڵگەمەند کراوە. مایاس کونگس، مایاس گارس، سیلیس و بیلیس جۆربەجۆرین لە هەمان بۆچوون. سەرەڕای وشەی kungs، ئەو لە ئاستی خوداوەندی سەرەوە نییە، بەڵکو خوداوەندێکی خوارترە لە ئاستی خانووداری.
یەکەم پارووی خواردن وەک قوربانی
لە جەژنەکاندا وەک کریسمس و مانگا هاوینی (Jāņi)، هەروەها لە کاتی ناشتن و لەدایکبوون، پێویست بوو باشترین پارووی خواردن و خواردنەوە بۆ مایاس گارس جێبهێڵدرێت؛ باوترینیان یەکەم پارووی خواردنە وەک قوربانی. ئەگەر بەخشینەکە نەکرێت، سزا دێت: نەگبەتی، نەخۆشی خاوەن‌خانوو، ئاگرگرتنەوە و مردن. بۆیە خزمەتکردنی گیانی ماڵ نەک ڕەفتارێکی ڕێزدارانە بووە، بەڵکو ئەرکێکی کۆمەڵگای ماڵ بووە.
خاوەن‌خانووەکان لە ریگا تا سیبیریا
پرسیارە باوەکان دەربارەی مایاس گارس
مایاس گارس چییە؟
گیانی ماڵی لاتڤی: چاودێرێکی ماڵ، خێزان و بەروبووم لە کێڵگە، کە لە پشت تەنوورەکە، لەژێر زەوی یاخود لە باڵەخانەکانی لاوەکی نیشتەجێیە.
چی وەک قوربانی داوا دەکات؟
باشترین پارووی خواردن و خواردنەوە لە جەژنەکاندا، لە کاتی ناشتن و لەدایکبوون؛ باوترینیان یەکەم پارووی خواردنە.
ئایا ئەو خودایەکی ماڵە؟
نەک بە واتای جێگیرەوە. ئەو کۆمەڵێک نیشانەی لۆسی باوەڕی گەلییە، بەشێکی بە ڕازاوەیی نەتەوەیانە پێچراوەتەوە؛ پوکیس بە باشتری بەڵگەمەند کراوە وەک گیانی ماڵی لاتڤی.
لینکی زیاتر
هەروەها بخوێنەوە:
- دۆمۆڤۆی (Domovoi) – ڕۆحی خانووی سلاڤی وەکو نزیک‌ترین هاوتا
- ئایتڤاراس (Aitvaras) – هاوتای لیتوانی بۆ پوکیسی لتڤیایی
- هالدیاس (Haldjas) – ڕۆحی پارێزەری دراوسێکانی ئیستۆنیا
- خوێ، تعویذ، بخووردان – شێوازە پارێزەرە باودانراوەکان
- قوتوپاسی پاراستن – ڕوانگەیەکی گشتی بۆ شێوازە پارێزەرەکان
دەقی جیاواز (هەڵبژاردە)
سەرچاوەی سەرەکی زیاتر لە لیستی سەرچاوەکان.
وەکو ڕۆحی خانووی لتڤیایی و خاوەن‌ماڵی گوندنشین، مایاس گارس (Mājas gars) تا ئێستا شێوەیەکی بێدەنگ ماوەتەوە: بەڵگەکانی کەم و باڵاون، بە ڕەوتی نەتەوەیی-ڕۆمانتیزم شێوەیان گۆڕدراوە، بەڵام هەتا ساڵی 1935 بانگ دەکرا، لەو شوێنانەی کە یەکەم پارووی خواردن هەمیشە بۆ ئەو دیاریکراو بوو.
