فی ئام، بارستایی بێ‌ناوی شەوی تایلەندی
نووسەر: Ralf Ittermann · دوایین پێداچوونەوە لە
فی ئام ڕۆحێکی نەریتی تایلەندییە.
بارستایی سەر سنگ کە هەموو خەوتووێک فەلج دەکات. ئەم پرۆفایلە ڕوناکی دەخاتە سەر ئەو بارستایی بێ‌ناوەی شەوی تایلەندی.
فی ئام پاڵنەرەوەی سنگی تایلەندە، ڕۆحی کوسپی خەوی تایلەندییە کە شەوانە دادەنیشێتە سەر سنگی خەوتووان و فەلج و بارستایی و کورتەهەناسەیی دروست دەکات. جیاواز لە مای ناک یا ڕۆحانی دیکەی خاوەن شێوەی دیاریکراو، ئەم ڕۆحە هیچ وێنەیەکی خۆی نییە: تەنها بارستایی و تەنگژەیە.
زاراوەی فی ئام هەم بۆ ئازموون و هەم بۆ ڕۆحەکە بەکاردێت کە بەرپرسیارییەتی لەسەری دادەنرێت، هەم لەلایەن خەڵکی ئاسایی و هەم لەلایەن کارمەندانی پزیشکی، بۆ ئەوەی لە زاراوەی خۆرئاواییدا پێی دەگوترێت فەلجی خەو.
هەندێک جار ئەم ڕۆحە بە مردنێکی تاک یا خیانەت پێوە دەبردرێت، بەڵام زۆربەی کات سەرچاوەکەی وەک شێوەکەی نادیار دەمێنێتەوە.
جۆر: ڕۆحی کوسپکاری شەو بەبێ وێنەیەکی دیاریکراو، لێکدانەوەی گەلی بۆ فەلجی خەو
سەرچاوە: باوەڕی گەلی بودایی-ئانیمیستی تایلەندی سەبارەت بە کوسپی شەوانە
دەقەکان: نەریتی زارەکی زیندوو، لەگەڵ لێکۆڵینەوەی گەلناسی و ڕوناکبیرکردنەوەی پزیشکی-گشتی
ماوە: بەردەوام زیندوو، لەهەمان کاتدا زاراوەیەکی ئەمرۆیی ژیانی ڕۆژانە
دیمەن: زۆربەی کات شێوەیەکی نادیار و بارستا لە شەودا
پێوەندی سەرچاوەکان
سەردەمی دەقەکان
ئەم باوەڕە نەریتێکی زارەکی بەردەوام زیندوویە و لەهەمان کاتدا زاراوەیەکی ئەمرۆیی ژیانی ڕۆژانەیە بۆ ئازموونێکی شەوانەی ناسراو.
بواری باڵاوبوونەوە
تەواوی تایلەند: ئەم باوەڕە بە شێوەیەکی نیشتمانی بڵاوبووەتەوە و بەسنووردار بە هەرێمێکی تاکە نییە.
دۆخی سەرچاوەکان
مامناوەند: ئەم زاراوەیە لە ژیانی ڕۆژانەدا ئامادەیە، بەڵام نەریتەکە زۆرتر پشت بە شایەتی زارەکی دەبەستێت نەک بە دەقی سیستەماتیک.
ناو و شێوازەکان
تایلەندی: فی مانای ڕۆحە، ئام مانای کوسپکردن یا پاڵنانە: فی ئام بە وشە بەوشە مانای ڕۆحی کوسپکار دەگرێتەوە. بەم شێوەیە ناوەکە ڕاستەوخۆ هەستیارییەکە دیاری دەکات کە پێی دەگوترێت.
کەسایەتی و کارکرد
دیمەن
فی ئام کەمتر وێنەیەکی دیاریکراوی هەیە و زیاتر هەستیارییەکە: بارستایی سنگین بەسەر سنگ لە تاریکیدا. ئەو نمایشی بێ‌هێزی شەوانە و ترسی بەربڕان دەکات بۆ ئەوەی نەتوانێت بجوڵێت.
کاریگەری
فی ئام دادەنیشێتە سەر سنگی خەوتووان و نەتوانینی جوڵان و کورتەهەناسەیی دروست دەکات؛ کارلێکراوان زۆرجار هەستیارییەکی ترسناک هەست پێدەکەن بێ ئەوەی بتوانن خۆیان بپارێزن. هەندێک جار قسە لە شینایی دەکرێت کە دەگوترێت لەدواوە دەمێنێتەوە.
پرۆفایل: فی ئام
گرنگترین لایەنەکانی پاڵنەرەوەی سنگ بە یەک نگا.
بەشێکە لە سیستەمی تێکەڵی بودایی-ئانیمیستی تایلەند، کە ئازموونێکی جەستەیی گشتگیر بۆ ڕۆحێک دادەنرێت.
خەوتووان لە هەموو تەمەنێک، کە شەوانە جوڵان و هەناسەی لێ دەڕفێنێت.
هیچ وێنەیەکی دیاریکراوی نییە، بەڵکو شێوەیەکی نادیار و بارستا کە زیاتر وەک بارستایی هەست پێدەکرێت.
فەلج، بارستایی و کورتەهەناسەیی لە خەودا، لەگەڵ لێکدانەوەی ئانیمیستی بۆ حاڵەتێکی جەستەیی ناسراو لە سەرانسەری جیهاندا.
تیلسم، خۆشکردنی ساک-یانت و دوعای پارێزگاری لەسەر شوێنی خەوتن، هەروەها بانگهێشتنی خواوەندانی پارێزگار.
وشەیەک بۆ ڕۆح و دیاردە بەیەکەوە
ناوەکە فی، ڕۆح، و ئام، کوسپکردن یا پاڵنان، بەیەکەوە دەبەستێتەوە. زاراوەی فی ئام ئەمرۆ فەلجی خەوی خۆی جاریشی پێی دەگوترێت و لەلایەن خەڵکی ئاسایی و کارمەندانی پزیشکییەوە بەکاردێت، حاڵەتێکی دەگمەنە کە باوەڕی گەلی و زاراوەی پزیشکی هەمان ناو هەڵدەگرن. پاشخانی ئەمە لێکدانەوەی ئانیمیستییە بۆ دیاردەیەکی گشتگیری جەستەیی لە سیستەمی بودایی-ئانیمیستی تایلەند.
هەندێک جار ئەم ڕۆحە بە مردنێکی تاک یا خیانەت پێوە دەبردرێت، لێکدانەوەیەک کە دەیخاتە نزیکی مردووانی نائارامی دیکەی باوەڕی ڕۆحانی تایلەندی، بێ ئەوەی شێوەی دیاریکراوی ئەوان وەربگرێت. فی ئام بێ‌ناو دەمێنێتەوە بەو مانایە کە هیچ چیرۆکی تاکێتی پێی نادرێت: خۆی تەنگژەیە.
کاراکتەری کۆمیک و ماتریالی ڕوناکبیرکردنەوە
فی ئام دیاردەیەکی باوی کۆمیک و چیرۆکی ترسناکی تایلەندییە. بابەتەکانی ڕوناکبیرکردنەوە بەردەوام بۆنی پێوە دەبەستن بە فەلجی خەوی پزیشکی و یەکێک بەهۆی ئەوی دیکە ڕوون دەکەنەوە.
لە بواری زانستی ئایینەکان، فی ئام نموونەیەکی نایابە بۆ ئەوەی چۆن کولتوورەکان ئازموونێکی نیوروفیزیۆلۆجی، فەلجی خەو، بە ڕۆحێکی خۆماڵیی گونجاو دادەپۆشن. لە ڕووی کولتوورییەوە ڕۆح و دیاردەکە تێکەڵ بوون: وشەکە هەردووکیان بەیەکەوە پێک دەهێنێت، و ئەو دەمێنێتەوە وەک لێکدانەوەی گەلی-پزیشکی-ئانیمیستی بۆ حاڵەتێکی جەستەیی کە شیکردنەوەی پزیشکییەکەی پێی نافەوتێت، بەڵکو لەتەنیشتیدا هەیە.
تیلسم و دوعا لەسەر شوێنی خەوتن
بە پێی باوەڕی بودایی-ئانیمیستی، تیلسم و خۆشکردنی ساک-یانت وەک پارێزگاری دادەنرێن، هەروەها ئاوی پیرۆز و دوعای پارێزگاری لەسەر شوێنی خەوتن. سەرەڕای ئەمانە بانگهێشتنی خواوەندانی پارێزگاریش هەیە، وەک تاۆ وێسسووان کە ترسناکە بۆ ڕۆحان، هەروەها بخوورکردن دژ بە کوسپکارە شەوانەکە.
پاڵنەرەوەی سنگ لە سەرانسەری جیهان و لە بوونەوەری فی ی تایلەندیدا
فی ئام بەراوردکراوە لەگەڵ مارای گەرمانی-نۆردیک، کە ناوی لە وشەی ئینگلیزی بۆ کابووسدا نوقم بووە، و لەگەڵ پیسانتای کاتالانی، بوونەوەرێکی ڕەشی کە دادەنیشێتە سەر سنگ. بە شێوەیەکی گشتیتر، ئەو بەشێکە لە شێوازی جیهانیی نایت هاگ، کە فەلجی خەو لێکدەداتەوە.
لەناو بوونەوەری فی ی تایلەندیدا، ئەو لەتەنیشت شێوەکانی زیاتر بەدەستەوەیە: کراسوی خۆنمژ، ڕۆحی خاوندارییی ئەندامخۆر فی پۆپ، فڕۆکەیی فی کراهانگ و تۆڵەخوازی فی تای هۆنگ. جیاواز لەمانە، فی ئام لانیکەم پەڵەی شین و یادگاری بارستایی فەلجکار بەجێ دەهێڵێت.
پرسیارە باوەکان دەربارەی فی ئام
ئایا فی ئام تەنها ناوێکی دیکەیە بۆ فەلجی خەو؟
لە ڕووی کولتوورییەوە هەردووکیان تێکەڵ بوون: وشەکە هەم ڕۆح و هەم دیاردەکە بەیەکەوە پێک دەهێنێت، تەنانەت ئەگەر پزیشکی شیکردنەوەی خۆی هەبێت بۆ حاڵەتی جەستەیی.
شینایی کە هەندێک قسەی لێ دەکرێت لەکوێوە دێت؟
باوەڕی گەلی وایان لێکدەداتەوە کە شوێنپەی بارستاییەکەن کە ڕۆحەکە بەجێی دەهێڵێت؛ لە ڕووی پزیشکییەوە ئەمە دیارینەکراوە.
چۆن مرۆڤ لە فی ئام دەپارێزرێت؟
بە تیلسم، خۆشکردنی ساک-یانت، ئاوی پیرۆزکراو و دوعای پارێزگاری لەسەر شوێنی خەوتن.
لینکی زیاتر
هەروەها بخوێنەوە:
- کراسوئه (Krasue)، فی پۆپ (Phi Pop) – ڕۆحی شەوانەی ترسناک دیکەی جیهانی فی (Phi) لە تایلەند
- فی کراهانگ (Phi Krahang)، فی تای هۆنگ (Phi Tai Hong) – ڕۆحی فرین‌کار و ڕۆحی تۆڵەسەندنەوەی تایلەند
- پێسانتا (Pesanta) – هاوتای کاتالانی، ئەویش لەسەر سنگ دادەنیشێت
- تیلیسم، ئاوی پیرۆز، بخوور کردن – ئامرازە پارێزەری میراتی
دەقی جیاواز (هەڵبژاردە)
سەرچاوەی سەرەکی زیاتر لە لیستی ژێدەرەکان.
وەک ڕۆحی خەونی ترسناکی تایلەندی، فی ئام (Phi Am) بێ‌ناو و بێ‌جەستە دەمێنێتەوە: ئەم ڕۆحە تۆڵەسێنەرێکی خاوەن چیرۆکی خۆی نییە، بەڵکوو ڕوونکردنەوەیەکی گەلییە بۆ ئەو فەوتانی خەونەی کە لە شەودا هەرکەسێک بەخۆیدا دێت و ناتوانێت جوڵە بکات، تەنانەت کاتێک ئاگادار دەبێتەوە.
