ستریگۆی، خوێنمژی نەریتی ڕۆمانی
نووسەر: Ralf Ittermann · دوایین پێداچوونەوە لە
ستریگۆی دیوی ئەفسانەی رۆمانیایە.
مردووی زیندووکراوەتەوە کە خوێن و هێزی ژیان دەڕفێنێت. ئەفسانە ئەو لە باوەڕی گەلی ڕۆمانیدا دەبیندرێتەوە.
ستریگۆی خۆنمژی مردوی زیندووی رۆمانیا و بنچینەی گەلی بیرۆکەی ڤامپیری ڕۆژاواییە. وەک مردووێکی زیندووکراوەتەوە دەگەڕێتەوە بۆ خێزانەکەی خۆی و خوێن و هێزی ژیانی مرۆڤ و ئاژەڵ دەڕفێنێت.
پەرۆشییە مێژووییەکانی ڤامپیر لە سەدەی ١٨، کە وشەی ڤامپیر بۆ یەکەم جار خستییە ناو زاراوەی ڕۆژاوایی، سربستان دەگرنەوە و بە باوەڕی ستریگۆی هاوتا ناکرێن. ئەم باوەڕە لە رۆمانیا، مۆلدۆڤا و ناوچەی کارپات-بەلکان بەرباوە و باش بەڵگەیی کراوە لەلایەن ئاگنێس مورگۆچی و پۆل باربەرەوە.
لەگەڵ مۆرۆی، بەرانبەری مردوویی، جووتی سەرەکی بیرۆکەی ڤامپیری رۆمانی پێک دەهێنن: مردووی نەمر لێرە، روحی مردوو لەوێ.
جۆر: مردووێکی زیندووکراوەتەوە، بنچینەی بیرۆکەی ڤامپیری رۆمانی
سەرچاوە: باوەڕی گەلی رۆمانی دەربارەی مردووی خراپ و بێ ئارامی
دەق: باش بەڵگەیی کراوە لەلایەن مورگۆچی (١٩٢٦) و باربەر (١٩٨٨)
سەردەم: ئەفسانەی رۆمانی، بە شێوەیەکی سیستماتیک لە سەدەی ١٩ و سەرەتای سەدەی ٢٠ بەڵگەیی کراوە
دیمەن: مردووێکی وەک زیندوو، پووکنەبووتەوە، هەندێک جار گۆڕانی شێوە
پێوەندی سەرچاوەکان
سەردەمی دەقەکان
ئەفسانەی رۆمانی دەربارەی ستریگۆی تەنها لە سەدەی ١٩ و سەرەتای سەدەی ٢٠ بە شێوەیەکی سیستماتیک بەڵگەیی کراوە؛ پەرۆشییەکانی ڤامپیر لە سەدەی ١٨ سربستان دەگرنەوە.
بواری باڵاوبوونەوە
رۆمانیا، مۆلدۆڤا و ناوچەی کارپات-بەلکان: لێرەدا باوەڕی ستریگۆی لە ڕووی مێژوویی و گەلییەوە زیاترین بەڵگەی هەیە.
دۆخی سەرچاوەکان
باش: وتاری ئاگنێس مورگۆچی لە ١٩٢٦ و لێکۆڵینەوەی پۆل باربەر لە ١٩٨٨ وەک سەرچاوەی سەرەکی دانراوە، هەروەها ڕاپۆرتەکانی هەمان سەردەمی پەرۆشییە سربییەکانی ڤامپیر.
ناو و شێوازەکان
ڕومانی: ناوەکە پەیوەندی هەیە بە کرداری a striga, واتە هاوار کردن، ڕەنگە لە ڕێگەی وشەی لاتینی striga یان strixەوە گەیشتبێت، کە واتای جادووژنی شەوانە یان کوندەپەپووی شەوانە دەدات. جیاوازی دەخرێتە نێوان strigoi viu، ستریگۆیی زیندوو، و strigoi mort، ستریگۆیی مردوو، کە بە جۆرە مەترسیدارەکەی ڕاستەقینە دادەنرێت.
شێوە و کاریگەری
دیمەن
ستریگۆی لە ڕوخساندا لە مردووەکە دەچێت، پووکنەبووتەوە و لە کاتی هەڵگرتنی گشتی لەشدا هەندێک جار خوێن لە دەمیدا بینراوە، کە وەک بەڵگە لێکدرایەوە. دەتوانێت شێوەی ئاژەڵ وەربگرێت، نەبینراو بێت و قەبارەی خۆی بگۆڕێت، بۆ ئەوەی بتوانێت لە کونی کلیلەوە بچێتە ناو خانووەکە.
کاریگەری
ستریگۆی خوێن و هێزی ژیان لە خێزان، دراوسێ و ئاژەڵان دەڕفێنێت؛ شیر لە مانگا و دایکانی بۆشیرەکەر دەڕفێنێت و مردنی پەلەپەل بەدواوە دەهێنێت. لە شەودا چالاکە و لە ڕۆژدا خاوە و مردووی خراپ نوێنەرایەتی دەکات کە ئارام نابێتەوە.
پرۆفایل: ستریگۆی
گرنگترین لایەنەکانی خۆنمژی رۆمانی لە یەک نیگاداندا.
بنچینەی بیرۆکەی ڤامپیری رۆمانی ؛ پەرۆشییە مێژووییەکانی ڤامپیر لە سەدەی ١٨ سربستان دەگرنەوە.
یەکەم خێزانەکەی خۆی، پاشان دراوسێ و ئاژەڵانی کە خوێن و هێزی ژیانیان دەڕفێنێت.
مردووێکی وەک زیندوو، پووکنەبووتەوە کە دەتوانێت شێوەی ئاژەڵ وەربگرێت و قەبارەی خۆی بگۆڕێت.
ڕفێنی خوێن و هێزی ژیان، ڕفێنی شیر لە مانگا و دایکان، مردنی پەلەپەل لە خێزاندا.
هەڵگرتنی گشتی لەش، چەقاندنی داری بۆ دڵ، سەرجاردانەوە و سووتاندنی دڵ، هەروەها سیر و ناشتنی ڕاست.
مۆرۆی، بەرانبەری مردوویی، و پریکۆلیچی، جۆری گورگ-پیاوی، هەروەها ڤریکۆلاکاسی یۆنانی.
ستریگا، هاوار و دوو جۆری ستریگۆی
ناوی ستریگۆی پەیوەندیدارە بە کرداری رۆمانی a striga، واتە هاوارکردن، لەوانەیە لە ڕێگەی لاتینی striga یا strixەوە هاتبێت، واتە جادووگەری شەو یا کوندەپەپووی شەو. ئەفسانە دوو جۆری بنچینەیی جیا دەکاتەوە: strigoi viu، ستریگۆیی زیندوو، مرۆڤ یا جادووگەرێک کە ڕوحی لە ماوەی ژیانیدا دەگەڕێت و بەروبووم و بەرهەمی شیر دەدزێت، و strigoi mort، ستریگۆیی مردوو، کە لە گۆڕ هەڵدەستێت، دەگەڕێتەوە بۆ خێزانەکەی خۆی و کەسوکارەکانی لاواز دەکات تاوەکو دەمرن.
پەرۆشییە بەڵگەدارەکانی ڤامپیر لە سەدەی ١٨ سربستان و وشە سربییەکانی ڤامپیر و ڤوکۆدلاک دەگرنەوە، نەک نەریتی ڕۆمانیی ستریگۆی؛ پەیوەندییان بە باوەڕی ستریگۆیەوە هاوتاکردنە، نەک بەڵگە. دۆسیەی سەرەکی پیتار بلاگۆیێڤیچ لە کیسیلییڤۆ لە ساڵی ١٧٢٥ گێڕانەوەیەکی هەیە کە یەکەم بەکارهێنانی چاپکراوی وشەی ڤامپیری لە ڕۆژاوادا لەخۆ گرتووە، و ئارنۆڵد پاولی لە مێدڤیدا لە نزیکەی ساڵی ١٧٣٢، کە کۆمیسیۆنێکی فەرمی سەربازی-پزیشکی دۆسیەکەی لێکۆڵیوەتەوە.
لە کیسیلییڤۆ بۆ دراکولا
ستریگۆی بنچینەی گەلی بیرۆکەی ڤامپیری ڕۆژاواییە. وتاری ئێمیلی گێراردی Transylvanian Superstitions لە ١٨٨٥ ستریگۆی، پریکۆلیچی و ڤرکۆلاکی ناوهێنا و بۆ برام ستۆکەر بەرهەمی Dracula لە ١٨٩٧ کاریگەری لەسەر دانا. ئەمڕۆ ستریگۆی بنچینەیی لە کولتووری گەلی ڤامپیردا، لە فیلم، سیریاڵ و یاری ڕۆڵدایە.
لە ڕووی زانستی ئایینییەوە، ستریگۆی نموونەیەکی ئاساییە بۆ دووبەرەکییەکی رۆمانی نێوان مردووی چاک و مردووی خراپ: مردووی چاک بەبێ کێشە دەپەڕێتەوە، خراپەکە ئارام نابێتەوە و دەگەڕێتەوە. پەرۆشییەکانی ڤامپیر لە سەدەی ١٨ لە مێژووی ئایین و پزیشکییەوە وەک بارودۆخێک دانراوە کە باوەڕی گەلی، بیرۆکەی جیهانی داهاتووی ئۆرسۆدۆکس، ئەزموونی نەخۆشی گەورە و دیاردەکانی هەڵەلێکدانی پووکنانەوە لێک تێکەڵ بوون؛ پۆل باربەر بەڵگەکانی هەڵگرتنی گشتی لەش بە شێوەیەکی جەستەیی ڕوون دەکاتەوە.
چەقاندنی دار، سیر و دوورخستنەوەی ستریگۆی
سەرچاوەکان بەباوەڕەوە پشتیوانی لە هەڵکردنەوەی گۆڕ و درووکاندنی سنگ دەکەن، لە سربستان بە دار بۆیای سپی (وایتسۆرن)، لە ڕووسیا بە داری سپیندار، هەروەها سەربڕین، دەرهێنان و سووتاندنی دڵ و سووتاندنی هەموو تەرمەکە. سیر لە دەم، لووت و گوێی مردوو داچەسپا و بە کلاسیکترین ڕێگای بەرگری لە خۆرشین‌مژی مردوو دادەنرێت. بۆ پاراستنی پێشوەخت، ناشتنی ڕاست و ڕێک و پرژاندنی تۆوی خەردەل و گوڵ سوری کێوی یارمەتیدەر بوون، هەروەها داری چقڵداری بەرگری وەک دار بۆیای سپی؛ دار شیمشیرکیش وەک دارێکی پارێزەر دادەنرێت. هەروەها ئاوی پیرۆز وەک نیشانەیەکی تەرخانکراو بەشێکە لە بەرگری مەسیحی لە دژی مردووی بێ ئارام.
ستریگۆی لە ناو خۆرشین‌مژ و مردووگەڕاوەکانی ئەورووپا
ستریگۆی لەگەڵ مۆرۆی جووتی سەرەکی ڕۆمانیایی پێک دەهێنن، یەکێکیان جۆری نامردن و ئەوی دیکە جۆری مردن، هەروەها لەگەڵ پریکۆلیچی، جۆرەکەی گورگ-مرۆڤی، خزمایەتی هەیە. لە دەرەوەی ڕۆمانیا، هاوتاکانی بریتین لە ڤریکۆلاکاسی یۆنانی، ئوپیۆری پۆڵەندی و ڤووکۆدلاکی سلاڤی باشوور؛ هاوشێوەیی تری دیکە ناختسێهەری جەرمانی و گیێنگانگەری نۆردیک(ی سکاندیناوی)ن.
پرسیارە باوەکان دەربارەی ستریگۆی
جیاوازی نێوان strigoi viu و strigoi mort چیە؟
strigoi viu کەسێکی زیندوو یان جادووگەرێکە کە گیانی لە کاتی زیندووبووندا دەگەڕێت؛ strigoi mort تەرمێکی زیندووکراوەتەوەیە لە ناو گۆڕ و بە جۆرەکەی زیاتر مەترسیدار دادەنرێت.
ئایا ستریگۆی مێژووییانە بەڵگەیی هەیە؟
باوەڕەکە بەخۆی بەڵێ: تۆقاندنەکانی خۆرشین‌مژ لە دەوروبەری پیتار بلاگۆیێڤیچ لە ساڵی ١٧٢٥ لە کیسیلیێڤۆ و ئارنۆڵد پاۆلی لە دەوروبەری ١٧٣٢ لە مێدڤێدا لە بەڵگەنامەکاندا تۆمارکراون و بەفەرمی لێکۆڵینەوەیان بۆ کراوە، بەڵام سربستان و وشە سربییەکان (ڤامپیر، ڤوکۆدلاک) دەگرنەوە؛ پەیوەندییان بە ستریگۆیەوە هاوتاکردنە، نەک بەڵگە.
چۆن مرۆڤ خۆی لە ستریگۆی دەپارێزێت؟
بە درووکاندن بە دار بۆیای سپی یان داری سپیندار، سەربڕین، سووتاندنی دڵ، سیر و لە هەمووشیان گرنگتر ناشتنی ڕاست و ڕێک.
لینکی زیاتر
هەروەها بخوێنەوە:
- مۆرۆی – هاوبەشی مردنی ستریگۆی
- پریکۆلیچی، ڤریکۆلاکاسی – جۆرەکانی خۆرشین‌مژ خزمایەتیدار
- سیر، دار شیمشیرک، ئاوی پیرۆز – بەرگرییە باوەکانی نەقلکراو
- کۆمپاسی پاراستن – کۆکراوەیەک لە بەرگرییەکان
دەقی جیاواز (هەڵبژاردە)
سەرچاوەی سەرەکی زیاتر لە لیستی سەرچاوەکان.
وەک خۆرشین‌مژی ڕۆمانیایی سەرەکی، ستریگۆی هەر ئەو پێوانەیە کە مردووگەڕاوە و خۆرشین‌مژەکانی کولتوورەکانی دیکە پێی پێوانە دەکرێن: لە strigoi viu ی زیندوو تا strigoi mort ی تۆقێنەر، نوێنەری مردووی بەدکارە کە هیچ کات ئارام نابێت.
