ئێگونگون، گەڕانەوەی ماسکەداری باپیران

ئێگونگون روحـێکە لە داستانی یۆروبا.

ماسکەرەیدی مردووان بەرەکەت دەبەخشێت بەوانەی ڕێزی باپیران دەگرن.

روحیۆروبا

ئێگونگون

ئێگونگون روحی باپیرانی نوێنراوی یۆروبان کە لە ئاهەنگەکانی ماسکەرەیدی ساڵانە بە جامەی قوماشی چینەچین و بەهونەرانە ئامادەکراو دەگەڕێنەوە بۆ خێزانەکانیان. ئەوان نەوەکانیان بەرەکەت دەبەخشن، دانایی پێشکەش دەکەن و دادوەری دەکەن، هەندێک جار تەنانەت لەسەر پاشاکانیش.

ناوی egúngún وەک مردووانی هەمووی بەیەکەوە یان وەک هێزەکانی داپۆشراو لێک دەدرێتەوە؛ ناوێکی تر، Ará Orun، ئەوانی وەک دانیشتووانی جیهانی روحی ناودێری دەکات. جیاواز لە روحی مردووانی سامناک لەم کۆکراوەیەدا، ئێگونگون کولتێکی باپیرانی ڕێزلێنراو و خواستدارە: دینێکی ژیانی، نەک مەترسی.

جامەکان تەنیا لەلایەن پیاوانی ڕستە نەوەیی داهێنراوانەوە لەبەر دەکرێن، لەکاتێکدا ئافرەتان بە گۆرانی ستایش، نوێژ و قوربانی بەشدارییان لە ئاهەنگەکە دەکەن. پیرێکی خێزان بەڕێوەبردنی ڕیتوئالەکانی گەڕانەوەی ساڵانە دەکات.

بە کۆتایی: ئێگونگون

جۆر: روحی باپیرانی نوێنراو، دەردەکەوێت وەک سەماکارانی ماسکەدار
سەرچاوە: دینی یۆروبا و ڕێزلێنانی ڕێکخراوی باپیران
دەقەکان: زۆر باش بەڵگەدارکراوە، لەنێویاندا لە کۆرپووسی ئیفا و لە توێژینەوەی مێژووی هونەر
ماوە: مێژووییانە ڕەگی داکوتاوە، هەتا ئێستا کردارێکی زیندووە
دەرکەوتن: سەماکارانی بە تەواوی داپۆشراو بە جامەی قوماشی چینەچین و بەهونەرانە ئامادەکراو

پێناسەی ڕوایەت

سەردەمی دەقەکان

داستانی ئێگونگون زۆر باش بەڵگەدارکراوە و کردارێکی هەتا ئێستا زیندووە؛ کۆرپووسی ئیفا هەروەها ئاماژە بەوە دەکات کە لە بنەڕەتدا ئافرەتان کۆنترۆلی ئەم کولتیان کردووە.

بواری باڵاوبوونەوە

خاکی یۆروبا و هەروەها دیاسپۆرای بەرازیل و کیوبا، کە ماسکەرەیدەکان هەتا ئێستا بەشێکن لە دینەکانی ئافرۆ-ئەتلانتیک.

دۆخی سەرچاوەکان

زۆر باش: توێژینەوەیەکی بەرباڵاوی مێژووی هونەر و زانستی ئایینی، بەڵگەدارکراو لەنێویاندا لە African Arts، هەروەها کۆمەڵکراوەی مۆزەخانە گەورەکان وەک ئەوی Brooklyn Museum.

ناو و شێوازەکان

یۆروبا: ناوی egúngún وەک مردووانی هەمووی بەیەکەوە یان وەک هێزەکانی داپۆشراو لێک دەدرێتەوە. ناوێکی تر، Ará Orun، ئەوانی وەک دانیشتووانی جیهانی روحی ناودێری دەکات، ئەو باپیرانەی کە لە Orun بۆ سەردان دێن.

جامە و کولت

دەرکەوتن

جامەکە دوو ئەرک هەیە: بە داپۆشینی تەواوی لەبەرکردووەکە، روحی باپیران دەردەکەوێت. چینی ناوەوەترین لە قوماشی چیزیخوارد و سپی وەک کێشی مردووان دەردەکەوێت، سەرەوەیشی تووڵکانی قوماشی ڕەنگاوڕەنگ، ئیشکاڵ، سوپکە و مۆرکی حیمایەت هەیە. جامەی پێچەوانە نیشانی پێگە و هێزی باپیرانە.

کاریگەری

بە دەف و سەما، لەبەرکردووەکان وا دەبینرێن کە روحی باپیران داگیریانی کردووە و بە جەستەیی نوێنەرایەتی دەکەن. لە کاتی سەمای خولانی، تووڵکانی فڕۆکە هەلمی بەرەکەت دروست دەکەن. ماسکەرەیدەکان بۆ خانووبەرەی خێزانەکان دەڕۆن بۆ ئەوەی نەوەکان بەرەکەتدار بکەن یان تاڵانی بدەن، و کۆمەڵگا پاک دەکەنەوە بە پیشاندانی ڕەوشتی باش و خراپ لەو کاتەوەی سەردانی پێشووە.

پرۆفایل: ئێگونگون

گرنگترین لایەنەکانی کولتی باپیران بە یەک نەزەر.

کۆنتێکستی کەلتووری

بەشێکی سەرەکی دینی یۆروبا و ڕێزلێنانی باپیرانیانە، جێگیر لە کۆرپووسی ئیفا و لە بەڕێوەبردن لەلایەن خێزان و کاهینان.

بەرپرسیارە بۆ

نەوەکان، خێزانەکان و کۆمەڵگا، کە باپیران لە گەڕانەوەی ساڵانەیاندا بەرەکەت، دانایی و دادوەرییان بۆ دەبەخشن.

دەرکەوتن

سەماکارانی بە تەواوی داپۆشراو بە جامەی قوماشی چینەچین و ڕەنگاوڕەنگی بەهونەرانە ئامادەکراو، لەگەڵ سوپکە، مۆرکە و مۆرکی حیمایەت.

بواری کاریگەری

بەرەکەت و دادوەری: باپیران ڕەوشتی باش ستایش دەکەن، هەڵەکان سووک دەگرن و تەنانەت لای پاشایانیش داوای گوێگرتنی دەکەن.

پەرستن

ئاهەنگی ساڵانە بە ماسکەرەید، قوربانی و گۆرانی ستایش، بەڕێوەبراو لەلایەن پیرێکی خێزان و هاوڕێ لەگەڵ فاڵگرتنی ئیفا.

شتی هاوشێوە

نگۆزیی زیمبابوێی وەک روحی تری باپیران و تۆڵەسەندنەوەی ئەفریقی، کولتی باپیرانی چینی لە یۆ-هوون-یی-گوی، هەروەها ئۆگبانجیی ئیگبۆ وەک بوونەوەری روحی هەرێمی نزیک لە ڕۆژاوای ئەفریقا.

Ará Orun: دانیشتووانی جیهانی روحی گەڕانەوە بۆ ماڵ

ناوی egúngún وەک مردووانی هەمووی بەیەکەوە یان وەک هێزەکانی داپۆشراو لێک دەدرێتەوە؛ ناوێکی تر، Ará Orun، ئەوانی وەک دانیشتووانی جیهانی روحی ناودێری دەکات. ئێگونگون بەشێکن لە دینی یۆروبا و ڕێزلێنانی باپیرانیان: ئەرکی باپیران ئەوەیە کە زیندووان بەردەوام بکەن لە پابەندبووندان بە ستانداردی ڕەوشتی نەوەکانی ڕابردوو.

بەگوێرەی کۆرپووسی ئیفا، لە بنەڕەتدا ئافرەتان کولتی ئێگونگونیان کۆنترۆل دەکرد، پێش ئەوەی ببووبێتە ماسکەرەیدی ئێستا ناسراو کە پیاوان هەڵیدەگرن. فاڵگرتنی ئیفا هەتا ئێستا دیاری دەکات کە کام باپیر لە ئاهەنگێکدا ڕێزی لێ دەگیردرێت، و پیرێکی خێزان ڕیتوئالەکان بەڕێوە دەبات، لەکاتێکدا دروستکردنی جامەکان بەردەوام کارێکی هاوبەشی کاهین، دەرزی، ئاژووکار و خێزانە.

لە یۆرووبالاند بۆ کاندۆمبلی و سانتیریا

ئێگونگون کاریگەری بەرچاوی هەیە لەسەر دینەکانی ئافرۆ-بەرازیلی و ئافرۆ-کاریبی وەک کاندۆمبلی و سانتیریا، کە تیایاندا ڕێزلێنانی باپیرانی دیاسپۆرا هێشتا زیندووە. جامەکانیان بەشێکی بەرباڵاون لە مۆزەخانەکاندا، لەنێویاندا لە Art Institute of Chicago و Brooklyn Museum.

لە بواری زانستی ئایین، ئێگونگون نموونەیەکی سەرەکی ڕێزلێنانی ڕێکخراوی باپیرانە: مردووان دەبنە ئۆرگانی ڕەوشتی زیندووان، و ماسکەرەید چوارچێوەی ڕیتوئالی بۆ گەڕانەوەی کاتیی باپیران دروست دەکات. جیاواز لە زیاتری بوونەوەرانی ئەم کۆکراوەیە، ئێگونگون بوونەوەرێکی مەترسیدار نییە، بەڵکو دینێکی زیندووی ئەرێنییە.

ئاهەنگ لە جیاتی دووربخستنەوە: ڕێزلێنانی باپیران

لە ئێگونگوندا، مەسەلە دووربخستنەوە نییە، بەڵکو ڕێزلێنانە: ئاهەنگی ساڵانە بە ماسکەرەید، قوربانی و گۆرانی ستایش، هەروەها فاڵگرتن لەلایەن ئیفا کە دیاری دەکات کام باپیر ڕێزی لێ دەگیردرێت. مۆرکی حیمایەتی لەسەر جامەکە کراو وەک هێزی حیمایەتی باپیران دادەنرێت. هەروەها بخوور کردنیش لەگەڵ قوربانیدانەکان بەشێکە لە ڕێزلێنان، و پیشکۆک ئاماژەیە بۆ گیای چاکخانەکان کە ئاژووکار بۆ دروستکردنی جامەکە بەکاریان دەهێنێت. چاودێری و نوێکردنەوەی جامەکان کارێکی هاوبەشی کاهین، دەرزی، ئاژووکار و خێزانە.

ڕێزلێنانی باپیران لە جیهاندا

ئێگونگون (Egungun) لەگەڵ ڕێزگرتنی جیهانی لە باپیرانەوانان دەگونجێت. لە ڕووی ناوەوە بەراورد دەکرێت لەگەڵ باپیرانەوانانی چینی کە بەشێوەیەکی بەرچاوگیر بەخشینی قوربانی پێشکەش دەکرێن، هەروەها لەگەڵ ڕیتوارەکانی باپیرانەوانانی ژاپۆنی؛ مۆتیفی گەڕانەوەی مردووان بە شێوەی داپۆشراو لە کولتوورەکانی تری دەموچاوی خۆرئاوای ئەفریقاش هەیە. لە نزیکترەوە پەیوەندیدارن بە نگۆزی (Ngozi)ی زیمبابوی و ڕۆحی تۆڵەسەندنەوەی چینی لە یۆ-هون-یێ-گوی (You-hun-ye-gui)دا، لە کاتێکدا ئۆگبانجێ (Ogbanje)ی ئیگبۆ، وەک بوونەوەرێکی ڕۆحی دراوسێی خۆرئاوای ئەفریقا، شێوازێکی جیاواز دەگرێتەبەر، ئەوی منداڵی هەمیشە دووبارە مردوو.

پرسیارە باوەکان دەربارەی ئێگونگون

ئایا ئێگونگون ڕۆحی مەترسیدارن؟

نەخێر. ئەمانە ڕۆحی باپیرانەوانانی ڕێزلێنراون کە بەرەکەت دەبەخشن و دادوەری دەکەن؛ مەسکەرەید کارێکی ئایینیی جێبەجێکراوە، نەک بوونەوەرێکی مەترسیدار.

کێ دەتوانێت ماسک لەبەربکات؟

تەنها پیاوانی هێڵی ئینیشیاسیۆن؛ ژنان بە گۆرانی، دوعا و بەخشینی قوربانی بەشدار دەبن لە ئاهەنگدا.

مانای هەورازە بەرەکەتییەکە چییە؟

ئەو بایەی لە کاتی سووڕانی خولانەوە لە کۆستیوم دروست دەبێت وەک بەرەکەتی باپیرانەوانان دەبیندرێت.

لینکی زیاتر

لینکی ناوخۆیی پێشنیارکراو:

نگۆزی (Ngozi) – ڕۆحێکی تری باپیرانەوانان و تۆڵەسەندنەوەی ئەفریقی
یۆ-هون-یێ-گوی (You-hun-ye-gui)، ئۆگبانجێ (Ogbanje) – بوونەوەرانی پەیوەندیدار لە کۆکراوەکەدا
ئامولێت، بخوور، بێفوس – ئامرازە کۆن و ئایینییەکانی پاراستن

دەقی جیاواز (هەڵبژاردە)

سەرچاوەی ستاندارد زیاتر لە لیستی سەرچاوەکان.

وەک ڕۆحی باپیرانەوانانی یۆروبا، ئێگونگون کولتێکی زیندووی باپیرانەوانان نیشان دەدەت کە مەسکەرەیدی مردووانی، لەبری ترس، بەرەکەت و دانایی بۆ خێزانەکانی یۆروبا دەبەخشێت.