نگوزی، مردووەکەی داوای لێپرسینەوە دەکات
نووسەر: Ralf Ittermann · دوایین پێداچوونەوە لە
نگوزی ڕۆحێکە لە داستانی گەلی شۆنای زیمبابوی.
مردووێک کە داوای دادپەروەری لە خێزانی تاوانبار دەکات. لە ناوەڕاستیدا مردووەکەیە کە داوای لێپرسینەوە لە خێزانی تاوانبار دەکات.
نگوزی ڕۆحی تۆڵەسێنەری کەسێکی کوژراو یان بە توندی ئازاردراوە لەنێو گەلی شۆنا لە زیمبابوی. دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی لە خێزانی تاوانبار دادپەروەری و قەرەبووکردنەوە داوا بکات، و نەخۆشی، وێرانی و مردن دەهێنێت هەتا کە چاکسازی ئەنجام نەدرێت.
بنەمای ئەم بۆچوونە بیرۆکەیەکی سەرەکییە لە دینی نەریتی شۆنا: ڕژاندنی خوێنی مرۆیی نگوزی دروست دەکات، جا کوشتار بێت یان مردنی ڕووداوی، جیاوازییەک کە باوەڕەکە بەپێچەوانەی بۆچوونە ڕۆژاواییەکان دانانێت. ڕێوڕەسمی چاکسازی کوریپا نگوزی مەبەستی هێمنکردنەوەی ڕۆحەکە و گەڕاندنەوەی هەڕەمەکی لەنێوان خێزانەکانە.
جۆر: ڕۆحی تۆڵەسێنەری کەسێکی کوژراو یان بە توندی ئازاردراو
سەرچاوە: باوەڕی باپیرانی شۆنا و بیرکردنەوەی یاسایی خۆجێیی زیمبابوی
دەق: بە شێوەی ئیتنۆگرافی لەلایەن گێلفاند تۆمارکراوە، لەگەڵ توێژینەوەی هاوچەرخی تایبەت بە چارەسەرکردنی ناکۆکی
سەردەم: ڕەگ لە نەریت هەیە، هەتا ئێستا کردارێکی زیندووە
دیمەن: هیچ وێنەیەکی لەشی نییە، لە ڕێگەی نەخۆشی، ناخۆشی و مردن لە خێزانی تاوانبار کاریگەری دەبێت
پێوەندی سەرچاوەکان
سەردەمی دەقەکان
بە شێوەی ئیتنۆگرافی سەرەکی لەلایەن مایکل گێلفاند تۆمارکراوە، لەگەڵ توێژینەوەی هاوچەرخی تایبەت بە چارەسەرکردنی ناکۆکی لە زیمبابوی.
بواری باڵاوبوونەوە
لە کۆمەڵگای شۆنای زیمبابوی باڵاوبووەتەوە، کە باوەڕ بە نگوزی هەتا ئێستا بەشێکە لە ژیانی ڕۆژانەی کۆمەڵگاکان.
دۆخی سەرچاوەکان
باش: لەگەڵ توێژینەوە کلاسیکییەکانی گێلفاند سەبارەت بە دینی شۆنا، توێژینەوەی هاوچەرخی تایبەت بە ڕۆڵی نگوزی لە چارەسەرکردنی ناکۆکیدا بەردەستە.
ناو و شێوازەکان
شۆنا: نگوزی ڕۆحی تووڕە و تۆڵەسێنەری کەسێکی کوژراو یان بە توندی ئازاردراو دیاری دەکات، هەروەها خزمێکی لە ماوەی ژیانیدا پشتگوێخراو. ڕێوڕەسمی چاکسازی پەیوەندیدار ناوی کوریپا نگوزی دەگیرێت، بە وشەیی واتا قەرەبووکردنەوەی نگوزی.
کەسایەتی و کارکرد
دیمەن
نگوزی هیچ وێنەیەکی لەشی جێگیر نییە. بە شێوە خۆی نیشان نادات، بەڵکوو لە کاریگەرییدا، چونکە نوێنەری ئەو بۆچوونەیە کە خراپەی چاکسازی نەکراو هەڕەمەکییەکی گەردونی دروست دەکات کە ڕۆحەکە دەیهەوێت گەڕاندنی بۆ دووبارە.
کاریگەری
نگوزی نەخۆشی، وێرانی ئابووری و مردن بۆ سەر خێزانی تاوانبار دەهێنێت، زۆر کات نەوەبەنەوە، هەتا کە چاکسازی ئەنجام نەدرێت. ئەندامانی بێتاوانی خێزانیش کاریان لێ دەکەوێت، بەتایبەت ئەگەر تاوانبارەکە خۆی پێشتر مردبووبێت.
کارتی ناسینامە: نگوزی
گرنگترین لایەنەکانی ڕۆحی تۆڵەسەندنەوە بە یەک نیگا.
لە باوەڕی باپیرانی شۆنای زیمبابوی و بیرکردنەوەی یاسایی خۆجێیی سەبارەت بە تاوانی خوێن و هەڕەمەکی جێگیرکراوە.
خێزانی تاوانبار، لەگەڵ ئەندامانی بێتاوانیش، بەتایبەت ئەگەر تاوانبارەکە خۆی پێشتر مردبووبێت.
هیچ وێنەیەکی لەشی جێگیر نییە؛ نگوزی بە شێوە خۆی نیشان نادات، بەڵکوو لە نەخۆشی، ناخۆشی و مردندا.
دادپەروەری و قەرەبووکردنەوە زۆر دەکات، هەتا کە خێزانی تاوانبار چاکسازییەکی داواکراو ئەنجام بدات.
ڕێوڕەسمی چاکسازی کوریپا نگوزی لەژێر ڕێبەرایەتی ناوبژیوانی ڕۆحی و چاکەرانی نەریتی.
لەوێ خوێن دەڕژێت، نگوزی دروست دەبێت
وشەی شۆنایی نگوزی ڕۆحی تووڕە و تۆڵەسێنەری کەسێکی کوژراو یان بە توندی ئازاردراو دیاری دەکات، هەندێک جار خزمێکی لە ماوەی ژیانیدا پشتگوێخراو. لە ناوەڕاستی دینی نەریتی شۆنادا بیرۆکەیەک هەیە کە بەشێوەیەکی ڕوون لە بۆچوونەکانی ڕۆژاوا جیاوازە: ڕژاندنی خوێنی مرۆیی، جا بە قەستدار بێت یان بەهەڵە، نگوزی دروست دەکات. لەنێوان کوشتار و مردنی ڕووداوی جیاوازی نەکراوە.
ڕێوڕەسمی چاکسازی پەیوەندیدار ناوی کوریپا نگوزی دەگیرێت، بە وشەیی واتا قەرەبووکردنەوەی نگوزی. مەبەستی سزادان نییە، بەڵکوو هەڕەمەکی لەنێوان خێزانەکان: خراپەی چاکسازی نەکراو وەکوو تێکشکاندنی هەڕەمەکییەک دادەنرێت کە تەنها بە قەرەبووکردنەوە دووبارە ڕێک دەخرێتەوە.
نەک شتێکی مۆزەخانەیی، بەڵکوو بیرکردنەوەیەکی یاسایی هاوچەرخ
نگوزی لە زیمبابوی زۆر گرینگ و ڕۆژانەیە: بابەتی گفتوگۆکانی دادپەروەری گواستنەوەیی و هەروەها گفتوگۆی کلێرکی و دەرمانسازی دەردی دەرونیش و ڕاپۆرتی ڕۆژنامەوانییە. بیرۆکەیەکی کلتووری زیندووە، نەک تەنها نمایشکراوێکی مۆزەخانە.
لە ڕوانگەی زانستی دینەکاندا، نگوزی نموونەیەکی کلاسیکی مردووی تۆڵەسێنەرە، جێگیر لە باوەڕی باپیرانی شۆنا و بیرکردنەوەی یاسایی خۆجێیی. وەکوو ئامرازی کۆنترۆڵی کۆمەڵایەتی و شێوازی چارەسەرکردنی ناکۆکی کار دەکات: تاوانی خوێن قەرەبووکردنەوە داوا دەکات.
قەرەبووکردنەوە لە جیاتی تۆڵە: ڕێوڕەسمی چاکسازی
ئەوەی بە سەرچاوە بەهێزی دیاریکراوە کوریپا نگوزییە، پارەی هەڕەمەکی قەرەبووکردنەوە بۆ هێمنکردنەوە، بە شێوەی کلاسیکی مانگا بۆ خێزانی زیانلێکەوتوو. لە شێوازی نەریتی، کە ئێستا کێشەیی و ناڕازیبووە، دەکرا ژنێک لە خێزانی تاوانبار بدرێت بە خێزانی زیانلێکەوتوو. ڕێوڕەسمی چاکسازی و ئاشتی لەژێر ڕێبەرایەتی ناوبژیوانی ڕۆحی و چاکەرانی نەریتی مەبەستی هەڕەمەکی لەنێوان خێزانەکانی هەیە، نەک تەنها سزادان.
لە مامەڵەکردن لەگەڵ ڕۆحی تۆڵەسێنەردا، بخوورکردن و ڕێوڕەسمی چاکسازی ناوبژیوانی ڕۆحی وەکوو هێمنکەرەوە دادەنرێت، لەگەڵ تیلیسمێکی هەڵگیراو وەکوو نیشانەی پاراستن. هەروەها پێزۆ لە ناو ئەو دەرمانانەیە کە چاکەرانی نەریتی لە ڕێوڕەسمی ئاشتیدا بەکاری دەهێنن.
مردووی تۆڵەسێنەر لە ژاپۆن و چین
نگوزی هاوتای ئۆنریۆی ژاپۆنییە، ڕۆحی کەسێکی لە ماوەی ژیانیدا بە توندی ئازاردراو، و یوان-گویی چینی، ڕۆحی کەسێکی بەبێ مافی مردوو کە دادپەروەری دەگەڕێت. بنەمای هاوبەشی هەرسێ شکڵەکە مردووی تۆڵەسێنەرە کە بەبێ مافی کوژراوە. لە ئێگونگونی مۆرەکەری باپیرانی ئەفریقای ڕۆژاوا، کە باپیرانی مردوو بە گشتی ڕێز لێ دەگرێت، نگوزی جیاوازییەکی ڕوونی هەیە بەهۆی سیفەتی سزادانی ڕاستەوخۆیی کە بەندە بە خراپەیەکی دیاریکراوەوە.
پرسیارە باوەکان دەربارەی نگوزی
ئەنگۆزی (Ngozi) بەهۆی چی دروست دەبێت؟
بەهۆی کوشتن یان زیانی سەخت، هەروەها بێ‌ئاگابوون لە خزمێک؛ تەنانەت خوێن‌ڕشتنی بەبێ‌ئارەزوو ژماردەکرێت.
چۆن دەتوانرێت هێمن بکرێتەوە؟
لە ڕێگەی کوریپا ئەنگۆزی (kuripa ngozi)، واتە قەرەبووکردنەوە، بە شێوەیەکی کلاسیکی مانگا، بۆ خێزانی قوربانی، هەروەها لە ڕێگەی ئایینەکانی چاکسازی لەژێر ڕێنمایی ناوبژیوانی ڕۆحی.
ئایا تەنها تاوانبار دەگرێتەوە؟
نەخێر، ئەندامانی بێتاوانی خێزانیش دەگیرێن، بەتایبەت ئەگەر تاوانبارەکە پێشتر مردبێت.
لینکی زیاتر
هەروەها بخوێنەوە:
- ئۆنریۆ (Onryo) – ڕۆحی تۆڵەسێنەری ژاپۆنی کەسێکی سەخت برینداربووی
- یوان-گوی (Yuan-gui) – ڕۆحی چینی ئەو کەسەی کە بەناڕەوایی کوژراوە
- ئێگونگون (Egungun) – ماسکبازیی نەوەکانی یۆروبای ڕۆژاوای ئەفریقا
- بخوور کردن، تیلیسم، پەرووش – ئامرازە پارێزەرە میراتگیراوەکان
- کۆمپاسی پاراستن – کۆبینەوەیەکی گشتی لەسەر ئامرازەکانی پاراستن
دەقی جیاواز (هەڵبژاردە)
سەرچاوەی ستانداردی زیاتر لە لیستی سەرچاوەکان.
وەک ڕۆحی تۆڵەسێنەری شۆنا، ئەنگۆزی (Ngozi) بەشێوەیەکی سەرەکی یەک شت دەمێنێتەوە: مردووێکی تۆڵەسێنەری زیمبابوی کە ئارام نایگرێت هەتا خێزانی تاوانبار سزا و قەرەبووی داواکراو نەدەن.
