گۆریۆ، لە ڕۆحی تۆڵەسەندنەوە بۆ خودای پاڕاستنی دەرگا

گۆریۆ ڕۆحێکە لە ڕوایەتی ژاپۆنی.

تووڕەیی مردووانی پلە بەرز دەبووە هۆی بەلای و ترووسکەی هەورەتریشقە. ئەم پرۆفایلە گۆڕانکاری ئەم ڕۆحە لە ڕۆحی تۆڵەسەندنەوە بۆ خودای پاراستنی دەرگا شرۆڤە دەکات. گۆریۆ سەرەتا لە ڕۆحەکانی تۆڵەسەندنەوەی خانەدانان دێت.

روحژاپۆن

گۆریۆ

گۆریۆ ڕۆحەکانی تۆڵەسەندنەوەی مردووانی پلە بەرزن، کە زۆرجار بە ناڕەوایی لە سەردەمی هەیانی ژاپۆن ڕوخێنراون. جیاواز لە ڕۆحی تۆڵەسەندنەوەی تاکێک، ئەوان بە شێوەی کۆمەڵایەتی کار دەکەن: بەلای، تریشقە و ئاگر بۆ سەر کۆمەڵگا دەهێنن، تاکو بە پەرستن هێمن بکرێنەوە.

نموونەی سەرەکی زاناکار و کارمەندی دەرگا سوگاوارا نۆ میچیزانێیە، کە لەلایەن ڕکابەرانەوە ڕوخێندرا و ڕاپێچ کرا بۆ ئاوارەیی، لەوێدا لە ساڵی 903 گیانی سپارد. دوای مردنی، تریشقە، ئاگر و مردنی دوژمنانی سەرکردە و شازادەی تاجدار بەدواوە هات، تاکو میچیزانێ بکرێتە خودای تێنجین و لە پیرۆزگای کیتانۆ-تێنمانگو دەستی بە پەرستنی کرد.

بە کورتی: گۆریۆ

جۆر: ڕۆحی تۆڵەسەندنەوەی مردووێکی پلە بەرزی بە ناڕەوایی ڕوخێنراو
سەرچاوە: باوەڕی دەرگای ژاپۆنی سەردەمی هەیان
دەقەکان: باش بەڵگەدار، بەشێکی ناوەندی مێژووی دینی ژاپۆن
ماوە: مێژوویی لە سەردەمی هەیانەوە، ئایینی هێمنکردنەوەی گۆریۆ-ئێ لە ساڵی 863ەوە بەڵگەدار کراوە
دەرکەوتن: زۆرجار بێ شێوەیەکی جێگیر، وەک هۆکارێکی نەبینراو بۆ کارەساتی کار دەکات

پاشخانی مێژووی

سەردەمی دەقەکان

مێژوویی بەڵگەدار کراوە لە سەردەمی هەیانەوە: ئایینی هێمنکردنەوەی گۆریۆ-ئێ لە ساڵی 863ەوە بەڵگەنامەیی کراوە و خاڵی سەرەتای ئایینی پیرۆزگای هەتاکوو ئێستا پیادەکراو پێک دەهێنێت.

بواری باڵاوبوونەوە

سەرەتا کولتووری دەرگا و شاری کیۆتۆ، پاشان لەوێدا بە ڕێگای ئایینی پیرۆزگا بە سەر تەواوی وڵات باڵاو بۆتەوە.

دۆخی سەرچاوەکان

باش: بەشێکی ناوەندی مێژووی دینی ژاپۆنە، کە لەلایەن نووسەرانی وەک بۆرگێن و پلوچۆو بەڵگەدار کراوە.

ناو و شێوازەکان

ژاپۆنی: ناوی گۆ-ریۆ پێشگری ڕێزلێنانی گۆ لەگەڵ ریۆ، واتای گیان یان ڕۆح، تێکەڵ دەکات و مانای ڕۆحی ڕێزدار یان تووڕە دەگەیەنێت.

شێوەی دەرکەوتن

دەرکەوتن

گۆریۆی نموونەیی مردووێکی پلە بەرزە بە ژیانێکی درەوشاوە، کە بەهۆی پیلانگێڕی، سکاڵای درۆیین یان مردنی زۆرەملێ لە دوور لە خانەخوێی مردوە، بێ ئەوەی ئایینەکانی گونجاو بۆی ئەنجام بدرێت. زۆرجار شێوەیەکی جێگیری نییە، بەڵکوو وەک هۆکارێکی نەبینراو کار دەکات، بەمشێوەیە ترسی سیاسیی ئەوە دەردەخات کە ناڕەوایی دەرگا وەک کارەسات دەگەرێتەوە.

کاریگەری

گۆریۆ بەلای، وشکبووندبووی، تریشقە، ئاگر و ڕەشەبا بۆ سەر کۆمەڵگا دەهێنێت تاکو هێمن بکرێتەوە. کاریگەرییەکەی نەک تەنیا خانەخوێیەک، بەڵکوو تەواوی کۆمەڵگا و دەوڵەت لەخۆ دەگرێت.

پرۆفایل: گۆریۆ

گرنگترین لایەنەکانی ڕۆحی تۆڵەسەندنەوە بە یەک نیگا.

کۆنتێکستی کەلتووری

بەشێکی ناوەندی مێژووی دینی ژاپۆن، کە لە باوەڕی دەرگای سەردەمی هەیان پەیدا بووە.

پەیوەست بە

تەواوی کۆمەڵگا، دەوڵەت و دەرگا، نەک تاکەکەسان یان خانەخوێیەک بەتاک.

دەرکەوتن

زۆرجار شێوەیەکی جێگیری نییە، وەک هۆکارێکی نەبینراو بۆ بەلای و کارەسات کار دەکات.

بواری کاریگەری

بەلای، وشکبووندبووی، تریشقە، ئاگر و ڕەشەبا، تاکو ڕۆحەکە هێمن بکرێتەوە.

پەرستن

گۆریۆ-شینکۆ: ئایینەکان، بنیادنانی پیرۆزگا، نازناوی پاش مردن و لە کۆتاییدا خودایی کردنی مردووەکە.

پەیوەندیدار

بەشێوەیەکی نزیک پەیوەستە بە ئۆنریۆ و ئوبومێ، هەروەها بە گاشادۆکورۆ.

سوگاوارا نۆ میچیزانێ و لەدایکبوونی گۆریۆ-شینکۆ

ناوی گۆ-ریۆ پێشگری ڕێزلێنانی گۆ لەگەڵ ریۆ، واتای گیان یان ڕۆح، تێکەڵ دەکات و مانای ڕۆحی ڕێزدار یان تووڕە دەگەیەنێت. باوەڕەکە لە سەردەمی هەیانەوە بەڵگەدار کراوە، ئایینی هێمنکردنەوەی گۆریۆ-ئێ لە ساڵی 863ەوە بەڵگەنامەیی کراوە.

نموونەی سەرەکی سوگاوارا نۆ میچیزانێیە، زاناکار و کارمەندی دەرگا، کە لەلایەن ڕکابەرانەوە ڕوخێندرا و ڕاپێچ کرا بۆ ئاوارەیی، لەوێدا لە ساڵی 903 گیانی سپارد. دوای مردنی، تریشقە، ئاگر و مردنی دوژمنانی سەرکردە و شازادەی تاجدار بەدواوە هات. بۆ هێمنکردنەوەی تووڕەیی، میچیزانێ کرا بە خودای تێنجین و لە پیرۆزگای کیتانۆ-تێنمانگو پەرستران.

ئایینی تێنجین و گرنگی مێژوویی-کولتووری

گۆریۆ بنەمای ئایینی تێنجینە و لە ڕووی مێژووی-کولتووری بەرچاوی چۆنیەتی مامەڵەکردنی ژاپۆنییان لەگەڵ مردووانی سیاسییە. لە کولتووری گشتی کەمتر بەشێوەیەکی ڕاستەوخۆ دەردەکەوێت، بەڵام پاشخانی بیرۆکەیی زۆر لە چیرۆکەکانی ڕۆحی تۆڵەسەندنەوە پێک دەهێنێت.

لە ڕووی زانستی دینەوە، گۆریۆ نموونەی کلاسیکی گۆریۆ-شینکۆیە: گۆڕانی ئایینی لە ڕۆحی تۆڵەسەندنەوەی مەترسیدار بۆ کامیی پاراستن. ئەمە نموونەیەکی ناوەندییە بۆ بنەمای ژاپۆنی کە هێزی مەترسیدار نەک لە دژی بجەنگرێت، بەڵکوو بە پەرستن تێکەڵ بکرێت.

هێمنکردنەوە لە ڕێگای گۆریۆ-شینکۆ

ئایینی بەڵگەدار گۆریۆ-شینکۆیە، ئایینی هێمنکردنەوە: ئایینەکان، بنیادنانی پیرۆزگا، بەخشینی نازناو و پلە پاش مردن و لە کۆتاییدا خودایی کردن، ڕۆحی تۆڵەسەندنەوە دەگۆڕن بۆ خودایەکی پاراستن. بەمشێوەیە میچیزانێ بووە خودای تێنجین، پاراستنی زانین، کە لە پیرۆزگاکانی کیتانۆ و گۆریۆ دەپەرسترا. لە مامەڵەکردن لەگەڵ ڕۆحی تووڕە ئاوی پیرۆزکراو وەک هێمایەکی پیرۆز بەشدارە، هەروەها بخوور و قوربانییەکان، کە بەتەواوی سەر بە گۆریۆ-شینکۆن. تیلسمێکی هەڵگیراو بە مانای بانگهێشتکردنی ڕۆحی گۆڕدراو بۆ خودای پاراستن دادەندرێت.

گۆریۆ و ئۆنریۆ: دوو پلەی تۆڵەسەندنەوە

گۆریۆ بەشێوەیەکی نزیک پەیوەستە بە ئۆنریۆ و ئوبومێ. لە کاتێکدا ئۆنریۆ زۆرجار ڕۆحی تۆڵەسەندنەوەی تاکێکە کە بەرەو کەسانی دیاریکراو ڕوو دەکات، گۆریۆ وەک ڕۆحی مردووێکی پلە بەرز کاریگەری کۆمەڵایەتی کارەساتباری بەسەر تەواوی کۆمەڵگادا دەخوڵقێنێت، بەلای، تریشقە و ئاگر بۆ سەر دەرگا و وڵات. لە کولتوورەکانی تر، هاوتای ئەوان ڕۆحەکانی باپیرانی هێمنکراوی ڕۆما و بیرۆکەی ئەوەیە کە کەسێکی بە ناڕەوایی کوژراو کۆمەڵگا تووش دەکات تاکو تۆڵەکەی بدرێتەوە.

پرسیارە باوەکان لەسەر گۆریۆ

ئایا گۆریۆ هەمان ئۆنریۆیە؟

بۆرگەکان زۆر لێک نزیکن؛ گۆریۆ زیاتر جەخت لەسەر پلەی بەرزی مردووەکە و کاریگەری کۆمەڵایەتی بەسەر کۆمەڵگا دەکاتەوە.

میچیزانێ چۆن هێمن کرا؟

لە ڕێگای بنیادنانی پیرۆزگا، نازناوی پاش مردن و خودایی کردن بۆ خودای تێنجین.

ئایا گۆریۆ کاریگەری لەسەر تاکەکەسان دەبێت؟

زیاتر کاریگەری لەسەر کۆمەڵگا بە بەلای و کارەسات دەبێت تاکوو لەسەر کەسانی تاک.

لینکی زیاتر

لینکی ناوخۆیی پێشنیارکراو:

ژاپۆن – هەموو بوونەوەرەکانی تەقلیدی ژاپۆنی
ئۆنریۆ (Onryo) – ڕۆحی تۆڵەسەندنەوەی تاکەکەسی
ئوبومێ (Ubume)، گاشادۆکورۆ (Gashadokuro) – ڕۆحی مردووانی ژاپۆنی خزمی نزیک
ئاوی پیرۆز، بخوور، تیلیسم – شێوازە کۆنەکانی پاراستن
قوطبنامەی پاراستن – کۆبینینی گشتی شێوازەکانی پاراستن

دەقی جیاواز (هەڵبژاردە)

سەرچاوەی زیاتری بنچینەیی لە لیستی سەرچاوەکان.

گۆریۆ (Goryo) وەک ڕۆحی تۆڵەسەندنەوە کە دەستی بۆ چینی گەورە و دەرباری شاهانە درێژ دەکرد، هەر ئەو شکلە بوو کە لە ئایینی گۆریۆ-شینکۆ (Goryo-shinko) هێمن دەکراوە و، وەک لە حاڵەتی میچیزانێ (Michizane)، بووە خوداوەندێکی پارێزەر.