ئوبومه، دایکی منداڵه‌که‌ی هه‌میشه قورستر
نووسەر: Ralf Ittermann · دوایین پێداچوونەوە لە
ئوبومه ڕۆحی ئه‌فسانه‌ی ژاپۆنییه.
له ڕێبواران داوا ده‌که‌ت که منداڵه‌که‌ی هه‌میشه قورسترش هه‌ڵبگرن. ئه‌فسانه‌که باسی دایکێک ده‌که‌ت که منداڵه‌که‌ی هه‌میشه قورستر دیاری ده‌که‌ت. ئوبومه به ڕۆحی دایکێکی مردوو له ئه‌فسانه‌ی ژاپۆنی دانرێت.
ئوبومه ڕۆحی ژنێکه که له کاتی لەدایکبووندا یان دوای ماوه‌یه‌کی که‌م لێی مردووه، به واته‌ی ڕاسته‌قینه واته‌ی «سکپڕ» یان «دایکی نوێ». له سه‌ر ڕێگاکان و که‌ناری ڕووباره‌کان ده‌رده‌که‌وێت به منداڵه شیرخۆرێک له باوه‌شیدا و له ڕێبوارانی شه‌و داوا ده‌که‌ت که بۆ ماوه‌یه‌ک منداڵه‌که هه‌ڵبگرن.
ئه‌وه‌ی سه‌رنجی سه‌ره‌کی خۆیه‌تی تۆڵه‌سه‌ندنه‌وه نییه، به‌ڵکو خه‌فه‌تی دایکبوونێکه که مردن نه‌یهێشت ته‌واو ببێت.
جۆر: ڕۆحی ژنێک که له کاتی منداڵبووندا مردووه
سه‌رچاوه: ئه‌فسانه‌ی کۆنی ژاپۆنی، چیرۆکه‌کان له سه‌ده‌ی ١٢ ه‌مه‌وه بوونیانی هه‌بووه
ده‌قه‌کان: Konjaku Monogatari، Wakan Sansai Zue، Gazu Hyakki Yagyo ی Toriyama Sekien
ماوه: له سه‌ده‌ی ١٢ ه‌مه‌وه تا ئه‌مڕۆ، وه‌ک یوکای وێنه‌کێشراوه له سه‌رده‌می ئه‌دۆ
دیمه‌ن: ژنێک به که‌مه‌ری خوێناوی و منداڵه شیرخۆرێکی گریانی له باوه‌شیدا
مێژووی دەق
سەردەمی دەقەکان
ئه‌فسانه‌ی کۆن: چیرۆکه‌کان له سه‌ده‌ی ١٢ ه‌مه‌وه بوونیانی هه‌بووه، وه‌ک یوکای ئوبومه له سه‌رده‌می ئه‌دۆ وێنه‌کێشراوه.
بواری باڵاوبوونەوە
له سه‌رانسه‌ری ژاپۆن باوه، به فراوانه‌کانی هه‌رێمی زۆر بۆ چیرۆکه‌که.
دۆخی سەرچاوەکان
باش: له Konjaku Monogatari وه‌ره‌وه‌ره تا ئینسایکلۆپیدیای سه‌رده‌می ئه‌دۆ و وێنه‌کاری Toriyama Sekien، ئه‌فسانه‌که به‌رده‌وامه.
ناو و شێوازەکان
ژاپۆنی: ubu یان umu واته لەدایکبوون، me واته ژن: ئوبومه واته سکپڕ یان دایکی نوێ. شێوازی نووسینی جیاواز بۆ ناوه‌که له نه‌ریتی چینی مریشک-دیو سه‌رچاوه‌ی هه‌یه.
دیمەن و ڕەفتار
دیمه‌ن
ئوبومه زۆرجار به که‌مه‌ری خوێناوی و منداڵه شیرخۆرێکی گریان ده‌رده‌که‌وێت، زۆرجار له که‌ناری ڕووباره‌کان به به‌ستنه‌وه له‌گه‌ڵ Sai no Kawara ی بوداییی، ڕووباری مردنی منداڵان. ئه‌مه نیشانه‌ی دایکبوونی ته‌واونه‌بووه و خه‌فه‌تی دووباره‌ی دایک و منداڵ.
کاریگه‌ری
له ڕێبواران داوا ده‌که‌ت که بۆ ماوه‌یه‌ک منداڵه‌که هه‌ڵبگرن. بونچکه‌که به‌رده‌وام قورستر ده‌بێت، هه‌ندێک جار ده‌بێت به به‌رد. ئه‌وه‌ی به‌رگه ده‌گرێت، له هه‌ندێک شێواز به هێزێکی مه‌زن پاداشت وه‌رده‌گرێت، ئه‌وه‌ی هه‌ڵده‌ێت، ڕاده‌که‌ن.
پرۆفایل: ئوبومه
گرنگترین لایه‌نه‌کانی ڕۆحی خه‌فه‌ت له یه‌ک نیگاداهات.
گه‌ستی چیرۆکی کۆنی ئه‌فسانه‌ی ژاپۆنی، له Konjaku Monogatari ی سه‌ده‌ی ١٢ ه‌مه‌وه بوونیانی هه‌بووه و له سه‌رده‌می ئه‌دۆ وه‌ک یوکای وێنه‌کێشراوه.
ڕێبوارانی تاکو تاکی شه‌و له سه‌ر ڕێگاکان و که‌ناری ڕووباره‌کان، که ئوبومه منداڵه‌که‌ی بۆیان ده‌ڕاژه‌نێت.
ژنێک به که‌مه‌ری خوێناوی و منداڵه شیرخۆرێکی گریان، زۆرجار له که‌ناری ڕووباره‌کان نزیک له ڕووباری مردنی منداڵانی بودایی، Sai no Kawara.
بونچکه‌که له باوه‌شیدا به‌رده‌وام قورستر ده‌بێت، هه‌ندێک جار ده‌بێته به‌رد؛ به‌رگه‌گرتن له چه‌ند شێوازێکدا به به‌ره‌که‌ت داده‌نرێت.
ئایینه‌کانی مردووانی بوداییی و Mizuko-kuyo بۆ دایک و منداڵ، هه‌روه‌ها نه‌ریته تایبه‌تیه‌کانی هه‌رێمی بۆ ژنانی مردوو له کاتی منداڵبووندا.
له Konjaku Monogatari بۆ وێنه‌ی یوکای توریاما
ناوی ئوبومه پێکهاتووه له ubu یان umu، واته لەدایکبوون، و me، واته ژن، و واته سکپڕ یان دایکی نوێ؛ شێوازی نووسینی جیاواز له نه‌ریتی چینی مریشک-دیو سه‌رچاوه‌ی هه‌یه. چیرۆکی خزمی زوو له Konjaku Monogatari ی سه‌ده‌ی ١٢ ه‌مدا هه‌بووه.
له سه‌رده‌می ئه‌دۆ به‌رهه‌مه‌کانی وه‌ک Wakan Sansai Zue بابه‌ته‌که وه‌رگرت، و Toriyama Sekien ئوبومه‌ی له Gazu Hyakki Yagyo ی خۆیدا له کۆتایی سه‌ده‌ی ١٨ ه‌م وێنه‌کێشا. ئه‌و دانه‌هێناوی: ئه‌فسانه‌که زۆر پێشتر ده‌گه‌ڕێته‌وه، به‌ڵام کاری وێنه‌کاریی ئه‌و به شێوه‌یه‌کی دیاریکه‌ر یارمه‌تی دا بۆ دیاریکردنی گه‌ستی سابیتی یوکای.
به‌رده‌وامی له ئه‌ده‌بیات و کولتووری یوکای
ئوبومه به‌رجه‌سته‌یه له ڕۆمانی Kyogoku Natsuhiko به ناوی هاوینی ئوبومه ساڵی ١٩٩٤ و فیلمه‌که‌ی، و به‌شێکی جێگیره له ئینسایکلۆپیدیاکانی یوکای، مانگا و هه‌ڕاسان. ئه‌فسانه‌ی کلاسیکی گه‌ل و کولتووری هاوچه‌رخی گشتی پێک ده‌هێنێت.
له بواری زانستی ئایین، ئوبومه مردووانی بێ خزمه‌ت پیشانی مه‌ترسیه تایبه‌تیه‌کان له باره‌ی له‌دایکبوون و مردنی منداڵ ده‌ده‌ت. ئه‌و نیشانه‌ی نیگه‌رانی کولتووریه بۆ ژنانی که به واتای ئایینی گڵاو مردوون بێ ئه‌وه‌ی ڕۆلی دایکبوون ته‌واو بکه‌ن، و زیاتر وه‌ک ڕۆحی خه‌فه‌ت و چاودێری داده‌نرێت نه‌ک تۆڵه‌سه‌ندنه‌وه.
ئایینه‌کانی مردووان بۆ دایک و منداڵ
ئه‌وه‌ی له سه‌رچاوه‌کان جێگیره ئایینه‌کانی مردووانی بوداییی بۆ دایک و منداڵن، هه‌روه‌ها به واته‌یه‌کی فراوانتر Mizuko-kuyo، ئایینی یادی منداڵانی مردوو و لەدایک نه‌بوو، هه‌روه‌ها نه‌ریته تایبه‌تیه‌کانی هه‌رێمی بۆ ژنانی مردوو له کاتی منداڵبووندا. ئاوی پیرۆز، بخوور و نووری کوریسک به‌شێکن له یادکردنه‌وه‌ی دایک و منداڵ. له چه‌ند شێوازێکی چیرۆکه‌که‌شدا، به‌رگه‌گرتن و پێچه‌وانه‌وه وه‌رگرتنی منداڵه‌که، واته به‌زه‌یی نه‌ک هه‌ڵاتن، وه‌ک وه‌ڵامی ڕاست و به‌رهه‌کیش به‌ره‌که‌تدار داده‌نرێت.
دایکانی گریان له زۆر کولتوردا
له‌گه‌ڵ ئۆنریۆ و گۆریۆ ئوبومه سه‌یه‌ک ڕوحی خه‌فه‌ت و تۆڵه‌سه‌ندنه‌وه پێک ده‌هێنن و شێوازی خه‌فه‌تیانه‌ی ئه‌وانه: نه‌ک تۆڵه‌سه‌ندنه‌وه، به‌ڵکو دایکبوونی ته‌واونه‌بووه له ناوه‌ڕاست دایه. له ده‌ره‌وه‌ی ژاپۆن، هاوشێوه‌ی ئه‌مه‌یه La Llorona ی مه‌کسیکی، لا لیۆرۆنا، واته گریاوه، وایتلیدی ئه‌وروپی وایت لیدی، پۆنتیانه‌کی خۆرئاواباشووری ئاسیا پۆنتیاناک و تیانه‌کی فلیپینی تییاناک، واته منداڵی ڕۆحی.
پرسیاره‌ی زۆر که‌سه‌کان له باره‌ی ئوبومه
ئایا ئوبومه تۆڵه‌سه‌نه‌وه‌یه؟
له زۆر حاڵه‌ت نا: سه‌رنجی سه‌ره‌کی خۆیه‌تی خه‌فه‌ته، تنها داوا ده‌که‌ت که بۆ ماوه‌یه‌ک منداڵه‌که هه‌ڵبگرن.
چی بکه‌ین کاتێک منداڵه‌که ده‌ست ده‌که‌ت؟
له زۆر شێوازدا پێویسته وه‌رگیرێت و به‌رگه بگیرێت، که به‌ره‌که‌ت ده‌هێنێت؛ هه‌ڵاتن ده‌کرێت ڕاکردن سه‌ره‌نجام بده‌ت.
ئایا Toriyama Sekien ئوبومه‌ی داهێناوه؟
نا، ئه‌فسانه‌که زۆر پێشتر ده‌گه‌ڕێته‌وه، تا سه‌ده‌ی ١٢ ه‌م؛ به‌ڵام ئه‌و به شێوه‌یه‌کی دیاریکه‌ر وێنه‌ی کێشاوه.
لینکی زیاتر
هەروەها بخوێنەوە:
- ژاپۆن – هه‌موو گه‌سته‌کانی نه‌ریتی ژاپۆنی
- ئۆنریۆ، گۆریۆ – شێوازی تۆڵه‌سه‌ندنه‌وه له‌ته‌ک خه‌فه‌تی ئوبومه
- لا لیۆرۆنا – دایکی گریاوی مه‌کسیکو
- ئاوی پیرۆز، بخوورکردن، کوریسکی پاسه‌وانی – شتومه‌کی پاسه‌وانی سابیت
- قوتبنمای پاسه‌وانی – کوردی‌نامه‌ی شتومه‌کی پاسه‌وانی
دەقی جیاواز (هەڵبژاردە)
کارە بنچینەیی زیاتر لە لیستی سەرچاوەکان.
وەک ڕۆحی ژنێکی منداڵبوو، ئوبومە (Ubume) بە واتای ڕاستەقینەی خۆیدا ڕۆحی دایکێکی ژاپۆنییە: نەک تۆڵەسێنەرێک، بەڵکوو دایکێک کە تەنانەت لە مردنیشدا لە پێناوی منداڵەکەیدا داواکاری دەکات.
