هیتودما، ڕۆحی مرۆڤی سەرلێشاو
نووسەر: Ralf Ittermann · دوایین پێداچوونەوە لە
هیتودما ڕۆحی نەریتی ژاپۆنییە.
ڕۆحی مرۆڤ، کە بە شێوەی گڵۆپێکی سەرلێشاو دەبینرێت. هیتودما ڕۆحی مرۆڤی سەرلێشاوە.
هیتودما، کە بە واتای ڕاستەقینەی خۆی ڕۆحی مرۆڤە، لە باوەڕی گەلی ژاپۆنیدا ڕۆحی مرۆڤە کە وەک گڵۆپێکی سەرلێشاو دەردەکەوێت. ئەم تۆپە ئاگرینانەی شینباو یا سوور کە کلکیان هەیە، دەگوترێت لە جەستەی کەسانی گیانمردوو یا تازە مردوو دەردەکەون و لەسەر گۆڕستان و زەوی زۆم و ئاوداردا سەرلێشاو دەبن.
ئەم باوەرە کۆنە و تەنانەت لە ئەدەبیاتی کلاسیکیشدا ئاماژەی پێدراوە، وەک لە شیعری مانیۆشوو. هیتودما یەکێکە لە زۆر گڵۆپی ئاگرینی باوەڕی گەلی ژاپۆنی و لە سەردەمی ئێدۆدا زۆر بە وێنە کێشراوە. جیاواز لە گڵۆپی شەوانەی تر، بە گشتی کەس نایتۆشیت: ئەوە نیشانەیەکە نەک هێزێکی تۆشندە، بەڵگەیەکە لەسەر ئەوەی ڕۆحێک جەستەی بەجێهێشتووە.
جۆر: گڵۆپی ڕۆح، ڕۆحی مرۆڤ کە بینراو بووەتەوە
سەرچاوە: باوەڕی گەلی ژاپۆنی سەبارەت بە مردن و ڕۆح
دەق: ئاماژە لە شیعری مانیۆشوو، بەڵگەی گەلی فراوان، هونەری سەردەمی ئێدۆ
سەردەم: لە کلاسیکییەوە بۆ سەردەمی هاوچەرخ
دەرکەوتن: تۆپی ئاگرینی سەرلێشاوی شینباو یا سوور بە کلک
مێژووی دەق
سەردەمی دەقەکان
لە کلاسیکییەوە بۆ سەردەمی هاوچەرخ: ئەم باوەڕە لە باوەڕی گەل و ئەدەبیاتدا لە سەردەمی ناوەڕاستەوە بەرچاوە و تەنانەت لە شیعری مانیۆشوودا ئاماژەی پێدراوە.
بواری باڵاوبوونەوە
سەرجەم ژاپۆن. شوێنی ئارەزوومەند بۆ دەرکەوتنی، گۆڕستان و زۆمگا و زەوی ئاودارن، هەروەها نزیکی گیانمردووان.
دۆخی سەرچاوەکان
باش: بەڵگەی گەلی فراوان و هونەری سەردەمی ئێدۆ، لەگەڵ کارە گشتییەکانی فۆستەر و کۆماتسۆ.
ناو و شێوازەکان
ژاپۆنی: هیتۆ واتای مرۆڤ دەگەیەنێت، تاما واتای ڕۆح یا تۆپ: هیتودما ڕۆحی مرۆڤە وەک ئاگری بینراو. بەم شێوەیە ناوەکە هەر ئەوە دەگەیەنێت کە باوەڕی گەل لە دەرکەوتنەکەدا دیبووی، خودی ڕۆح بە شێوەی تۆپێکی سەرلێشاو.
دیمەن و ڕەفتار
دەرکەوتن
هیتودما وەک تۆپێکی سەرلێشاو بە ڕەنگی شینباو، سپیباو یا سوور دەردەکەوێت، زۆربەی کات بە کلکێکی درێژ، کە بە نزمی و بەهێمنی بەناو هەوادا دەفڕێت.
کاریگەری
بە ڕۆحێکی بینراو بووە دادەنرێت و نیشانەی مردن یا نزیکبوونەوەی مردنە. بێدەنگ و زۆرینەی کات بە شەو، لەسەر گۆڕستان و زۆمگا و لە نزیکی گیانمردووان سەرلێشاو دەبێت. بە گشتی تۆشندە نییە، بەڵام وەک پێشبینییەکی ترسناک دادەنرێت.
پرۆفایل: هیتودما
گرنگترین لایەنەکانی گڵۆپی ڕۆح لە یەک ڕوانگە.
یەکێک لە زۆر گڵۆپی ئاگرینی باوەڕی گەلی ژاپۆنی، لە چوارچێوەی بۆچوونی ژاپۆنی سەبارەت بە ڕۆح شیکراوەتەوە.
گیانمردووان و تازە مردووان: گڵۆپەکە ڕۆحی ئەوانە دادەنرێت کە جەستە بەجێدەهێڵێت و بۆ ماوەیەک هێشتا بینراو دەمێنێتەوە.
تۆپی ئاگرینی شینباو، سپیباو یا سوور بە کلکێکی درێژ، کە لە سەردەمی ئێدۆدا زۆر بە وێنە هێشتراوەتەوە.
نیشانەی مردن: دەرکەوتنی، لە باوەڕی گەلدا بەڵگەیە لەسەر ئەوەی ڕۆحێک جەستەی بەجێهێشتووە یا مردن نزیکە.
نوێژ و ڕێوڕەسمی مردووانی بودایی بۆ ڕۆحی پەیوەندیدار؛ شوێنی ترسناک لە شەودا خۆیان لێ دووردەخستەوە.
لە ڕۆحی مرۆڤ بۆ ئاگری بینراو
ناوەکە ڕاستەوخۆ دەبردرێتە بنەڕەتی باوەڕەکە: هیتۆ، مرۆڤ، و تاما، ڕۆح یا تۆپ، کۆکراونەتەوە ڕۆحی مرۆڤ وەک ئاگری بینراو دروست دەکەن. ئەم بۆچوونە کۆنە و لە ئەدەبیاتی کلاسیکیدا ئاماژەی پێدراوە، وەک لە شیعری مانیۆشوو، کە بەیتەکانی پێشتر ڕووناکی ڕۆح دەناسن.
لەناو جیهانی باوەڕی ژاپۆنیدا، هیتودما لەناو خێزانێکی گشتی گڵۆپی ئاگرینەکاندا جێگیرە، بەڵام لێکدانەوەی تایبەت و ڕوونی خۆی هەڵگرتووە: ئەوە نە هێزێکی بێگانەیە و نە خەیاڵێکی هەڵە، بەڵکوو خودی مرۆڤە لە ساتی گواستنەوەکەیدا. لە سەردەمی ئێدۆدا زۆر بە وێنە کێشراوە و بەشێکی جێگیر بووە لە زنجیرەی نمایشە ترسناکەکانی شەو.
دواژینگە لە هونەر و کولتووری هاوچەرخدا
هیتودما لە هونەری ژاپۆنی سەردەمی ئێدۆ، لە باوەڕی گەل و لە کولتووری هاوچەرخدا، وەک لە ئەنیمە، مانگا و یاری ڤیدیۆییدا، بە شێوەیەکی هەمیشەیی وەک ڕووناکییەکی ڕۆحی سەرلێشاو دەردەکەوێت. یەکێکە لە بەناوبانگترین دیارده ئاگرینەکانی ژاپۆن.
لە ڕووی زانستی ئایینییەوە، هیتودما نموونەیەکی نایابە بۆ لێکدانەوەی بەرباڵاوی جیهانی ڕووناکییە سەرلێشاوەکان وەک ڕۆحی مردووان. دیاردەی سرووشتی وەک گازە پووچەکان لەسەر زەوی ئاودار و هەڵبژاردنی هەستی لە شەودا، لە چوارچێوەی بۆچوونی ژاپۆنی سەبارەت بە ڕۆح شیکراونەتەوە.
نەریتی مردووان و مامەڵە لەگەڵ گڵۆپی ڕۆح
هیتودما دیاردەیەکی دەرکەوتن و لێکدانەوەیە، نەک بوونەوەرێکی کۆیشی. مامەڵە لەگەڵی بەشێکە لە نەریتی مردووان: دەرکەوتنی وەک نیشانە دادەنرا کە نوێژ و ڕێوڕەسمی مردووان بۆ ڕۆحی پەیوەندیداری لێدەکەوتەوە. بۆ بەرەنگاربوونەوەی ڕووناکییە ترسناکەکان بە گشتی، لە باوەڕی گەلدا نوێژ، ڕێوڕەسمی مردووانی بودایی و خۆدووردەخستنەوە لە شوێنی دیاریکراو لە شەودا بەکاردەهات.
ڕووناکییە ڕۆحییەکان لە ژاپۆن و شوێنی تر
هیتودما لەگەڵ گڵۆپی ئاگرینی ئەوروپی و ڕووناکییە ڕۆحییەکانی کولتوورەکانی تر، کە وەک ئاگری مردووان لێکدەدرێنەوە، دەگونجێت. لەناو ژاپۆندا لەگەڵ ئۆنیبی، ئاگری دێویی، و کیتسونەبی، ئاگری ڕێوی، شانبەشانی یەکترن، کە زۆرجار پێیانەوە تێکەڵ دەکرێت یا وەک یەک دادەنرێن. جیاوازییان لە سەرچاوەی ڕووناکییەکەدایە: هیتودما ڕۆحی مرۆڤێکە، ئۆنیبی لە کینە و پاشماوەی مردووان دروست دەبێت، کیتسونەبی کاری ڕێوییەکانە.
پرسیارە دووبارەبووەکان سەبارەت بە هیتودما
هیتودما چییە؟
ڕۆحی مرۆڤ کە لە باوەڕی گەلی ژاپۆنیدا وەک گڵۆپێکی سەرلێشاو بینراوە. ناوەکە بە واتای ڕاستەقینەی خۆی ڕۆحی مرۆڤ دەگەیەنێت.
کەی دەردەکەوێت؟
زۆربەی کات بە شەو لە نزیکی گیانمردووان یا تازە مردووان، هەروەها لەسەر گۆڕستان و زەوی ئاودار، کە گڵۆپەکە بە نزمی و بەهێمنی سەرلێدەشێت.
مەترسیداره؟
بە گشتی تۆشندە نییە، بەڵام وەک نیشانەیەکی ترسناکی مردن و وەک بەڵگە بۆ ئەوەی ڕۆحێک جەستەی بەجێهێشتووە دادەنرێت.
لینکی زیاتر
هەروەها بخوێنەوە:
- ژاپۆن – هەموو بوونەوەرەکانی نەریتی ژاپۆنی
- ئۆنیبی – ئاگری دێویی خراپ
- کیتسونەبی – ئاگری خەڵەتێنەری ڕێوی
- خوێ، تیلیسم، مۆمی پاراستن – کەرەستەی پاراستنی نەریتی
- کۆمپاسی پاراستن – کەرەستەی پاراستن بە گشتی
دەقی جیاواز (هەڵبژاردە)
سەرچاوەی سەرەکی زیاتر لە لیستی سەرچاوەکان.
هیتودەما (Hitodama) وەک گڕی گیانی مردووان لە باوەڕی گەلی ژاپۆن، بە واتای وردی خۆیدا ئاگرێکە کە لە گیانی مردووان دەوروژێت: نەک بوونەوەرێکی بیانی، بەڵکو مرۆڤ خۆی، کە بۆ ساتێک وەک ڕووناکییەک دەبینرێت.
