تیانەک، گرینگی کە لە دارستان بۆ خۆی ڕادەکێشیت

تیانەک دیمۆنی نەریتی فلیپینییە.

وەک منداڵێکی گریان دەردەکەوێت، دوایی ددان و پەنجەی تیژ دەردەخات. لە ناوەڕاستی گێڕانەوەکەدا گرینگییەکە هەیە کە لە دارستانەوە خۆی ڕادەکێشیت.

دیوفیلیپین

تیانەک

تیاناک (Tiyanak) ڕۆحی منداڵێکی لەدایک‌نەبووە یان منداڵێکە کە بەبێ لەئاو‌فڕوکردن مردووە، لە فیلیپین. ئەو خۆی وەک منداڵێکی بێ‌دەرمان و گریان دەردەخات بۆ ئەوەی گەڕۆکانی سۆزدار بۆ لای خۆی ڕابکێشێت، بەڵام کاتێک نزیک ببیتەوە، شێوەیەکی شەیتانی بە ددانی تیژ و چنگی توند دەردەکەوێت.

پێش داگیرکاری، تیاناک وەک ڕۆحی منداڵێکی لەدایک‌نەبووە یان بەبێ لەئاو‌فڕوکردن مردوو دەناسرا کە لەنێوان دوو جیهاندا دەمایەوە. لە سەردەمی دەسەڵاتی ئیسپانی، ئەو گۆڕدرا بۆ ڕۆحێکی تۆڵەسەند کە هی منداڵێکی بەبێ لەئاو‌فڕوکردن یان لەدایک‌نەهاتووە بوو، کە بەهەشت لێی قەدەغە کراوە. دۆخی سەرچاوەکان باش دەژمێردرێت، و لە سەرانسەری وڵاتدا ئەم شێوەیە بەتایبەت لە قەراغی دارستان و ڕێگا تەنیاکاندا مایەی ترسە.

بە کۆتاییەکی خێرا: تیانەک

جۆر: ڕۆحی منداڵێکی لەدایک نەبوو یا بەبێ خاچ بردن مردوو، بەرەو دیمۆنیک لادراو
سەرچاوە: ڕەگ و ڕیشەی ئانیمیستی پێش کۆلۆنیال، لە سەدەی 16 بە شێوەیەکی کاسۆلیکی لادراوە
دەق: ڕامۆس، مۆتۆلۆژیای خوارەوە و کۆمپلێکسی ئەسوانگی فلیپین
ماوە: لە پێش کۆلۆنیالیزمەوە تا ئێستا، سەرچاوەی باش
دیمەن: منداڵێکی گریانی وەک شاردنەوە، دوایی شێوەیەکی مۆنستەری بە ددان و پەنجەی تیژ

پێوەندی سەرچاوەکان

سەردەمی دەقەکان

لە پێش کۆلۆنیالیزمەوە تا ئێستا: ڕەگ و ڕیشەی ئانیمیستییەکەی دەگەڕێتەوە بۆ پێش زاڵبووندنی ئیسپانیا و لە سەدەی 16دا بە شێوەیەکی کاسۆلیکی لادراوە.

بواری باڵاوبوونەوە

لە سەرانسەری فلیپین بڵاوبووەتەوە، بەتایبەت لە فۆلکلۆری دارستان و ڕێگا بازارگانی.

دۆخی سەرچاوەکان

باش: ڕامۆس چەند بەشی تایبەت بۆ تیانەک تەرخان کردووە، هەم لە مۆتۆلۆژیای خوارەوەکەیدا و هەم لە لێکۆڵینەوەکەیدا سەبارەت بە کۆمپلێکسی ئەسوانگی فۆلکلۆری فلیپینی.

ناو و شێوازەکان

فلیپینی: سەرچاوەیی لە پۆنتیانەک یا مانتیانەکی مالایی گفتوگۆ دەکرێت؛ جیاوازییەکی گرینگ ئەوەیە کە پۆنتیانەک مانا لە دایک دەبەخشێت، بەڵام تیانەک مانای ڕۆحی منداڵ دەبەخشێت.

دیمەن و ڕەفتار

دیمەن

تیانەک خۆی وەک منداڵێکی بێچارە و گریان شاردووەتەوە و کاتێک کەسێک نزیکی بکەوێتەوە، شێوەیەکی دیمۆنی بە ددان و پەنجەی تیژ ئاشکرا دەکات. ئەو نمایاندنی منداڵانی بەبێ خاچ بردن و ونبووە دەکات، هەروەها ترسی کاسۆلیکی لە ڕەتکردنەوەی ڕزگاری ڕۆح.

کاریگەری

تیانەک بە گرینگی منداڵ لە تاریکی دارستان یا ڕێگا تاک و تەنیاکان بۆ خۆی ڕادەکێشیت. کاتێک قوربانی نزیک بکەوێتەوە، پەلاماری دەداتێ و لە گۆشت یا خوێن دەخۆرێت. هەروەها ڕۆیشتووان لادەدرێت و وامان لێدەکات ون بین.

کارتی ناسنامە: تیانەک

گرینگترین لایەنەکانی منداڵە ڕۆحییەکە بە کۆتاییەکی خێرا.

نەریت

باوەڕی پێش کۆلۆنیالی منداڵ ڕۆحی فلیپینی، لە ژێر میسیۆنی ئیسپانیدا بە شێوەیەکی کاسۆلیکی بۆ ڕۆحی تۆڵەخوازی منداڵی بەبێ خاچ بردن لادراوە.

ناوچەی کاریگەری

ڕۆیشتووان، خەریکبووانی دارستان و ڕێبوارانی دلسۆز، کە گرینگی منداڵ لە تاریکییەوە بۆ خۆی ڕادەکێشیت.

دەرکەوتن

منداڵێکی گریان وەک شاردنەوە، کە کاتێک نزیک بکەوێتەوە ددان و پەنجەی تیژ دەردەخات.

کارکرد

بە گرینگی منداڵ ڕادەکێشیت، پەلامار دەداتێ و لە گۆشت یا خوێن دەخۆرێت، هەروەها تەنها ڕۆیشتووان لادەدرێت.

شێوازەکانی بەرگری

خاچ بردن وەک دەرمانی سەرەکی، هەروەها پۆشینی جل بە پێچەوانە بۆ شکاندنی جادوکە.

جیاکردنەوە

ئەسوانگ وەک کۆمپلێکسی ڕۆحی فلیپینی تر، تۆیۆلی مالایی توۆیۆل و میلینگی سکاندیناوی مایلینگ وەک ڕۆحی منداڵانی مردوو.

لە منداڵ ڕۆحی نێوان جیهانەکان بۆ ڕۆحی بەبێ خاچ بردن

سەرچاوەیی لە پۆنتیانەک یا مانتیانەکی مالایی گفتوگۆ دەکرێت؛ جیاوازییەکی گرینگ ئەوەیە کە پۆنتیانەک مانا لە دایک دەبەخشێت، بەڵام تیانەک مانای ڕۆحی منداڵ دەبەخشێت. پێش کۆلۆنیالیزم تیانەک ڕۆحی منداڵێکی لەدایک نەبوو یا بەبێ خاچ بردن مردوو بووە، لە نێوان دوو جیهاندا.

لە سەردەمی زاڵبووندنی ئیسپانیادا بووە بە ڕۆحی تۆڵەخواز کە بۆی بەهەشت قەدەغەکراوە. ڕامۆس ئەو دەخاتە بابەتی مۆتۆلۆژیای خوارەوەی فلیپین.

لە ڕێگای دارستان بۆ فیلمی ترسناکی فلیپینی

تیانەک کەسایەتییەکی دووبارە بووەتەوەیە لە فیلمی ترسناکی فلیپینی، لەنێویاندا چەند فیلمی گۆڕدراو بە ناوی خۆی، هەروەها لە کۆمیک و بۆنی هالووینیش.

لە ڕوانگەی زانستی ئایینەوە، تیانەک باوەڕی پێش کۆلۆنیالی بە منداڵ ڕۆحی نێوان دوو جیهان بە بیرۆکەی کاسۆلیکی سەبارەت بە منداڵی بەبێ خاچ بردن و قەدەغەکراوی بەهەشت پێکەوە دەبەستێتەوە. ئەو نموونەیەکی لادانی بیرۆکەی خۆجێیی لەلایەن میسیۆنی ئیسپانیایەوەیە.

خاچ بردن و جلی بەپێچەوانە

دەرمانی سەرەکی خاچ بردنە، کە ناوی منداڵ بە جیهان دەبەستێتەوە و شاردنەوە لە ڕۆحەکە دەستێنێت. ئەوەی ونبووبێت، بە پۆشینی جلی خۆی بەپێچەوانە، جادوکە دەشکێنێت، کە تیانەک ئەوەندە پێی دەخەندێت کە قوربانییەکە ئازاد دەکات. بە گشتی ئامرازی پیرۆزکراو و نوێژ، هەروەها ئاوی پیرۆز، تیلسمێکی پۆشراو و خوێ وەک ئامرازی پارێزگاری گێڕدراوان دەژمێردرێن.

منداڵ ڕۆحییان لە مالیزیاوە تا خاکی ماپووچە

تیانەک خۆی لەگەڵ توۆیۆلی مالایی توۆیۆل خزمایەتی هەیە، کە بوونەوەرێکی شێوە منداڵ لە زگماکێکی مردووەوە دروستکراوە، و لە منداڵی پۆنتیانەکەوە سەرچاوە دەگرێت، لەکاتێکدا دایکی مردووەکە دەبێتە پۆنتیانەک. وەک منداڵ ڕۆحی منداڵانی بەبێ خاچ بردن یا مردوو، ئەو لە دووەن کارییبی دووەن و ڕۆحی ماپووچەیی ئانچیمایەنیشدا نزیکە، کە هەردووکیان لە منداڵانی مردووەوە سەرچاوە دەگرن، هەروەها لە مایلینگی سکاندیناوی مایلینگ.

پرسیارە باوەکان سەبارەت بە تیانەک

بۆچی منداڵێک؟

شاردنەوە وەک منداڵێکی بێچارە سۆزی ڕۆیشتووان وەک تەڵە بەکاردەهێنێت.

چۆن دەردەبچی؟

بە پۆشینی جلی خۆی بەپێچەوانە، کە جادوی لادان دەشکێنێت.

لە کوێوە سەرچاوەی گرتووە؟

وا دیارە لە منداڵی پۆنتیانەکی مالایییەوە، کە بە شێوەیەکی کاسۆلیکی وەک منداڵێکی بەبێ خاچ بردن یا قەدەغەکراو لادراوە.

لینکی زیاتر

بەستەری ناوخۆیی پێشنیارکراو:

ئەسوانگ – کۆمپلێکسی بوونەوەرانی ترسناکی فلیپینی
توۆیۆل – ڕۆحی منداڵی مالایی لە خزمەتی گەورەیەکدا
دووەن, مایلینگ, ئانچیمایەن – ڕۆحی منداڵانی مردووی تر
ئاوی پیرۆز, تیلسم, خوێ – ئامرازی پارێزگاری گێڕدراو

دەقی جیاواز (هەڵبژاردە)

سەرچاوەی بنەڕەتی تری زیاتر لە لیستی سەرچاوەکان.

وەک منداڵی گیانی فیلیپینی، تیانak تەنها ئەوکاتە وەک منداڵێکی گریانی دەمێنێتەوە کاتێک کەسێکی دلۆڤان لێی نزیک دەبێتەوە: لەپشت ئەم دۆزینەوەیەدا، دەروونی ڕەتکراوە و تۆڵەخواز و منداڵێکی نەشیرین دەردەکەوێت.