Douen، مندالی بێ ڕوخسار خاوەن پێی پێچراوە
نووسەر: Ralf Ittermann · دوایین پێداچوونەوە لە
Douen ڕۆحی نەقلی گێڕانەوەی ترینیدادە.
پێی پێچراوی لە ناو دارستان مندالان بە دەنگی ئاشنا ڕادەکێشێت. پرۆفایلەکە مندالی بێ ڕوخسار بە پێی پێچراوی نیشان دەدەت. Douen مندالی بێ ڕوخسار خاوەن پێی پێچراوە.
Douen ڕۆحی منداڵێکە کە بەبێ فرمێزکراوی مردووە لە فۆلکلۆری ترینیداد. ئەم شێوەیە بە پێیانی سوڕاوەی بەرەو پشت و سەرێکی بێ ڕوخسار لەژێر کلاوێکی پانی کای دیارە، کە پێی ڕوخساری کەمی خۆی دادپۆشیوە.
کاتێک Douen ناوی منداڵێک دەبیستێت، دەنگی دایک یا باوک یا برا خوشکەکان لاسایی دەکاتەوە تا مندالەکە بەرەو دارستان ڕابکێشێت. کاریگەرییەکەی زیاتر بەرەو خراپ و گاڵتەجاڕییە نەک مردن: باغچەکان تاڵان دەکات یان گاڵتە بە خەڵک دەکات، پێش ئەوەی قوربانییەکەی لە ناو دارستاندا بەجێبهێڵێت.
ڕەگ‌وپۆپی ئەم شێوەیە زۆربەی جار ئەفریقییە، لەگەڵ کاریگەری فەرەنسی، ئیسپانی و ئینگلیزی لە مێژووی داگیرکاری ترینیداد تێکەڵ بووە.
جۆر: ڕۆحی منداڵێکی بەبێ فرمێزکراوی مردوو، شێوەی ترسناک بۆ منداڵان
سەرچاوە: باوەڕی گەلی ترینیداد کە بەشێوەیەکی زۆر ئەفریقییانە پێکهاتووە، لەگەڵ کاریگەری داگیرکاری فەرەنسی، ئیسپانی و ئینگلیزی
دەقەکان: نەقلی فۆلکلۆری گشتی
سەردەم: بەتوندی لە فۆلکلۆری ترینیداد و توباگۆ ماوەتەوە و هەتا ئێستا گێڕدرێتەوە
ڕوخسار: پێی سوڕاوی بەرەو پشت، سەری بێ ڕوخسار لەژێر کلاوێکی پانی کای
پێناسەی ڕوایەت
سەردەمی دەقەکان
Douen بەتوندی لە فۆلکلۆری زارییی ترینیداد و توباگۆدا جێگیر بووە و هەتا ئێستاش گێڕدرێتەوە، بەبێ ئەوەی بتوانرێت بەروار بۆ ئەم بۆچوونە دیاری بکرێت.
بواری باڵاوبوونەوە
زۆرترین بڵاوبوونی لە ترینیداددایە، کە شێوەکە بە Douen ناودەبردرێت؛ لە سینت لووسیا شێوەی نزیکی خۆی بە Dwen ناسراوە.
دۆخی سەرچاوەکان
سەرچاوەکان زۆرینتری فۆلکلۆرین و بەرباڵاو نین: توێژینەوەی تایبەت تەنها سەبارەت بە Douen بوونی نییە، ئەم شێوەیە زیاتر لە کۆکراوەکانی بێسۆن و هیل سەبارەت بە ترینیداد و توباگۆ دەردەکەوێت.
ناو و شێوازەکان
ناو: ڕەگ‌وپۆپی Douen زۆربەی جار ئەفریقییانەیە، لەگەڵ کاریگەری فەرەنسی، ئیسپانی و ئینگلیزی لە مێژووی داگیرکاری تێکەڵبووە. پەیوەندییەکی گونجاو بەڵام نادروست: Duendeی لاتینی ئەمریکا و Tata Duendeی مایا.
شێوەی دەرکەوتن
ڕوخسار
پێی سوڕاوی بەرەو پشت نیشانەی نائاسایی و بوونی جیهانی ئەوبیانییە: شوێنپێیەکانی هەرکەسێک لەدوایان بکەوێت گومڕا دەکات. بێ ڕوخساری نیشانەی منداڵێکی لەدەستچووی هەرگیز لە کۆمەڵگا و کڵێسادا وەرنەگیراوە، کلاوی پانی کایش بۆ داپۆشینی ئەم ڕوخساری نەبووەوە.
کاریگەری
Douen هەرکاتێک ناوی منداڵێک بیبیستێت، دەنگی دایک یا باوک یا برا خوشکەکان لاسایی دەکاتەوە و بەم شێوەیە بۆ ناو دارستانی ڕادەکێشێت هەتا لادات. زیاتر بەرەو خراپکاری و گاڵتەجاڕی نەک مردن، باغچەکان تاڵان دەکات یاخود گاڵتە بە خەڵک دەکات.
پرۆفایل: Douen
گرنگترین لایەنەکانی Douen بە یەک نەزەر.
شێوەی ترسناک بۆ منداڵان لە فۆلکلۆری ترینیداد، کە لە ڕەگ‌وپۆپی ئەفریقی لەگەڵ کاریگەری داگیرکاری ئەوروپی پەیدابووە.
منداڵانی زیندوو، کە Douen بە دەنگی لاساییکراوی دایک یا باوک یا برا خوشکەکان بۆ ناو دارستان ڕایان دەکێشێت.
سەرێکی بێ ڕوخسار لەژێر کلاوێکی پانی کای، لەگەڵ پێیانی سوڕاوی بەرەو پشت، کە شوێنپێیانی خەڵک گومڕا دەکات.
زیاتر بەرەو خراپکاری و گاڵتەجاڕی نەک مردن: باغچەکان تاڵان دەکات یاخود گاڵتە بە خەڵک دەکات، پێش ئەوەی قوربانییەکەی لە ناو دارستاندا بەجێبهێڵێت.
ناوان بەدەنگی بەرز لە دارستان یا لە دەرەوە هاوار نەکرێت، منداڵان لە کاتی تیشکی ئێواران بە تەنها لەلا سنووری دارستان نەهێڵدرێن، هەروەها فرمێزکردن و ئاوی پیرۆز.
پێی پشتەوانی، کلاوی کای و دەنگ لە ناو دارستان
پێی سوڕاوی بەرەو پشت نیشانەی Douen ـه: وایان دەکات وەک بوونەوەرێکی نائاسایی و ئەوبیانی ناسراو بێت، شوێنپێیانی هەرکەسێک بیخوازێت شوێنی بکەوێت گومڕا دەکات. بێ ڕوخساری نیشانەی منداڵێکی لەدەستچووی هەرگیز لە کۆمەڵگا و کڵێسادا وەرنەگیراوە، کلاوی پانی کایش بۆ داپۆشینی ئەم ڕوخساری نەبووەوە.
ڕەگ‌وپۆپی Douen زۆربەی جار ئەفریقییانەیە، لەگەڵ کاریگەری فەرەنسی، ئیسپانی و ئینگلیزی لە مێژووی داگیرکاری ترینیداد تێکەڵبووە. پەیوەندییەکی گونجاو بەڵام نادروست بە Duendeی لاتینی ئەمریکا و بە Tata Duendeی مایا هەیە. بێ فرمێزکراوی خۆی نیشانی کاریگەری مسیحی-داگیرکارییانەی ئەم شێوەیە دەدەت: Douen ڕیزە ئەفریقییەکان لەگەڵ کاریگەرییە ئەورووپییەکان بەیەکەوە دەبەستێتەوە بۆ دروستکردنی شێوەیەکی تایبەتی ترسناکی منداڵان.
شێوەی ئاگادارکردنەوە لەنێوان منداڵخانە و ئەدەبیات
Douen بەشێکی جێگیری کولتووری گێڕانەوەی ترینیداد و توباگۆیه و ئاگادارکردنەوەی منداڵانی ئەو ناوچەیە. بە شێوەیەکی ئەدەبی لە بەرهەمی نالۆ هۆپکینسن و لە زنجیرەی هەیڤن دەردەکەوێت.
لە ڕوانگەی زانستی ئایینی، Douen شێوەیەکی کلاسیکی مردووانی بەبێ فرمێزکراوە، خوشکی بۆچوونی لیمبۆسه، کە بەشێوەیەکی هاوتەریبی دیاسپۆرا لەگەڵ بۆچوونی گیانی منداڵانی ئەفریقی بەستراوەتەوە. وەک شێوەیەکی ئاگادارکردنەوە بۆ پەروەردەی منداڵان، ڕێزی دارستان، ئاستان و فرمێزکردن دیاری دەکات.
بێدەنگ بوون بە ناو، پاراستنی منداڵان
لە سەرچاوەکاندا هاتووە، منداڵان بپارێزرێن و بەتایبەت لە کاتی تیشکی ئێواران بە تەنها لەلا سنووری دارستان نەهێڵدرێن. هەروەها گێڕدراوەتەوە کە ناوی منداڵان بەدەنگی بەرز لە دارستان یا لە دەرەوە هاوار نەکرێت، بۆ ئەوەی Douen نەیبیستێت و لاسایی نەکاتەوە. ئاوی پیرۆز و فرمێزکردن وەک وسیلە دانراون کە ڕۆحی منداڵی نافرمێزکراو دەبەستنەوە، بۆیە لە باوەڕی گەلیدا ئامۆژگاری گشتی بەستراوەتەوە بەوەی منداڵان فرمێز بکرێن. هەروەها تیلیسمێکی پیرۆزکراو یا نیشانەی خاچی لەبەرکراو بەشێکن لە پاراستنەوە، هەروەها خوێ، کە لە باوەڕی گەلیدا وەک پاراستن دژی ڕۆحی ڕاکێشەر دادەنرێت.
گیانی منداڵانی نافرمێزکراو لە بەراوردی کولتووریدا
دوئن (Douen) لە فەلیپینییەکان لەگەڵ تیانەک (Tiyanak)دا هاوتایە، ڕۆحی منداڵێکی بێ‌ئاوگیرکراو کە بە گریان مرۆڤ دەکێشێتە خۆی، هەروەها لەگەڵ مایلینگ (Myling)ی سکاندیناڤیش هاوتایە. پێیە هەڵگەڕاوەکانی لەگەڵ چوریل (Churel)ی باشووری ئاسیا و بووت (Bhoot)ی هیندستان بەشداری تێدایە. لەناو جیهانی ڕۆحی کاراییبییەکاندا، ئەو لەتەنیشت لا دیابلێس (La Diablesse) و لاگاهو (Lagahoo) جێگیر بووە، دوو ڕووداوی ترسناکی تری تریندادن، لەکاتێکدا جامبی (Jumbie) وەک زاراوەیەکی گشتیی کاراییبی، ئەو جۆرە فراوانەتر ناودەبات کە دوئن وەک جۆرێکی تایبەت و دیاریکراو خۆی پێی سەر دەبێت.
پرسیارە باوەکان دەربارەی دووئێن
کێ دەبێتە دووئێن؟
ئەو منداڵانەی کە بێ‌گیاندان مردوون. لە باوباپیرایەتییە کۆلۆنیاڵییە مەسیحییەکەی ترینیداددا، بێ‌گیاندانی وەک هۆکار دەبینرێت بۆ ئەوەی ڕۆحی منداڵ نەگاتە ئارامی.
بۆچی پێی دووئێن وەرگێردراوی بۆ دواوەیە؟
ئەم شێوەیە وا لەبیر دەکاتەوە کە بوونێکی نائاساییە، و شوێنپێیەکانی هەر کەسێک لەدواوە شوێنی بکەوێت گومڕا دەکات.
چۆن منداڵان لە دووئێن دەپارێزرێن؟
بەوەی کە ناوی منداڵان بە دەنگی بەرز لە دارستان یا لە دەرەوە نەکرێت، و بەتایبەتی لە کاتی تاریک هەڵگەڕان، منداڵ بە تەنیایی لە کەناری دارستان نەهێڵدرێت.
لینکی زیاتر
هەروەها بخوێنەوە:
- لا دیابلێس (La Diablesse) – شێوەیەکی دیکەی ترسناکی ترینیداد
- تیانەک (Tiyanak)، مایلینگ (Myling) – روحی منداڵانی هاوشێوە مردوو لە شوێنی دیکە
- جامبی (Jumbie) – زاراوەی گشتی کاریبی بۆ روحی خراپ
- ئاوی پیرۆز، تلیسم، خوێ – وسیلەی پاراستنی نەریتی
- قوتوپاسی پاراستن – وسیلەی پاراستن بە گشتی
دەقی جیاواز (هەڵبژاردە)
سەرچاوەی سەرەکی زیاتر لە پێرستی سەرچاوەکان.
وەک روحی منداڵانی بێ‌گیاندان، دووئێن دەمێنێتەوە وەک منداڵێکی بێ‌دەموچاو لەژێر کلاوێکی کاوڵ: نەک دیوێکی ڕاوکەر، بەڵکوو بوونێکی ونبوو کە بە دەنگی دایک و باوک بانگ دەکات، بۆ کەسێک کە نابێت بیدۆزێتەوە.
