ئابیکو، منداڵ لە پەیمانی کۆمەڵگای روحدا

ئابیکو دیوی نەریتی یورووبایە.

لەدایکبووە بۆ ئەوەی بمرێت، بەڵام هەمیشە دووبارە دەگەڕێتەوە.

دیویورووبا

Abiku

ئابیکو منداڵە روحییە دووبارەبووەوەکەی یورووبایە: منداڵێک کە لەدایک دەبێت بۆ ئەوەی گەنج بمرێت، پاشان بەردەوام بۆ هەمان خێزان دەگەڕێتەوە. ئەو هەندێکە لە کۆمەڵگایەکی روح کە ئەندامانی لەگەڵ یەکتری ڕێکەوتووی مردنی زوو و گەڕانەوەیان بۆ جیهانی روح، ئۆرون.

ناوی àbíkú لە دوو وشە پێکهاتووە: àbí واتە لەدایکبوو، و ikú واتە مردن. بەپێی ئیتنۆگرافیایی تیمۆتی مۆبۆلادی، ئابیکوکان جۆرێکی تایبەت لە روحن کە شوێنی مانەوەی تایبەت بە خۆیانیان هەیە: گۆشەکانی دووردەست، دارستان و قەراغی ڕێگا، بەتایبەتی لەژێر دارە گەورەکان وەک ئیرۆکۆ و دار نانی وشک.

بۆ دایک و خێزان، پەیمانی منداڵ لەگەڵ کۆمەڵگای روحییەکەی واتای ئازاری دووبارە دەگرێتەوە: هەر لەدایکبوونێک لەژێر گومانی ئەوەیە کە هەمان منداڵ دووبارە گەڕاوەتەوە، تەنها بۆ ئەوەی دووبارە بمرێت.

لە یەک ڕوانگە: ئابیکو

جۆر: منداڵە روحییەی دووبارەبووەوە لە خولی لەدایکبوون و مردنی زوو
سەرچاوە: باوەڕی یورووبا بە کۆمەڵگایەکی روح کە ئەندامانی ڕێکەوتوون بۆ مردنی زوو
دەقەکان: بە شێوەی ئیتنۆگرافی لە لایەن مۆبۆلاد لە ساڵی 1973 تۆمار کراوە، لەوەتەوە بەشێوەیەکی بەرچاو لە ئەدەبیاتدا وەرگیراوەتەوە
سەردەم: لە ساڵی 1973ەوە بەشێوەی زانستی تۆمارکراوە، تا ئێستا لە ئەدەبیاتدا کاریگەری هەیە
دیمەن: منداڵێک لەسەر بەربەستی نێوان زیندووان و روحەکان، هەڵگری زانینی سەرووی سرووشتی

دەستەبەندی مێژوویی

سەردەمی دەقەکان

بەپێی ئیتنۆگرافیایی تیمۆتی مۆبۆلاد لە ساڵی 1973 تۆمارکراوە، باوەڕی ئابیکو لەوەتەوە بەشێوەیەکی بەرچاو لە ئەدەبیاتدا وەرگیراوەتەوە و تا ئێستا بەشێکی زیندووی کوڵتووری یورووبایە.

بواری باڵاوبوونەوە

خاکی یورووبا لە باشووری ڕۆژاوای نایجیریا و بینین، جێگایەک کە باوەڕ بە منداڵە روحییە دووبارەبووەوەکە تا ئێستا بەشێکی ئەزموونی خێزانییە.

دۆخی سەرچاوەکان

باش: لێکۆڵینەوەی بنەڕەتی مۆبۆلاد لە ساڵی 1973 و وەرگرتنی بەرفراوان لە ئەدەبیاتدا لەلایەن بێن ئۆکری، وۆلی سۆیینکا و جۆن پیپەر کلارک.

ناو و شێوازەکان

یورووبا: ناوی àbíkú لە دوو وشە پێکهاتووە، àbí واتە لەدایکبوو، و ikú واتە مردن: لەدایکبوو بۆ ئەوەی بمرێت. بەم شێوەیە ناوەکە ڕاستەوخۆ چارەنووسی منداڵ دیاری دەکات کە کەوتووەتە ناو خولی لەدایکبوون و مردنی زوو.

کەسایەتی و کارکرد

دیمەن

ئابیکو بوونەوەرێکە لەسەر بەربەستی نێوان زیندووان و روحەکان و هەڵگری زانینی سەرووی سرووشتییە. بە هێمای ناکۆکییەکی چارەنانووس دانراوە لەنێوان بەرهەمهێنان و لەناوچوون، منداڵێک کە لە لەدایکبوونەوە خۆیدا پابەندی مردنی خۆیەتی.

کاریگەری

پەیمانی لەگەڵ کۆمەڵگای روحییەکە منداڵ زوو بۆ جیهانی روح، ئۆرون، بانگ دەکاتەوە. بۆ خێزان ئەمە بەرامبەر بە لەدەستدانی دووبارەی هەمان منداڵدا، بۆیە بەدوای ڕێگاچارەیەک دەگەڕێن بۆ شکاندنی خولەکە.

پاسپۆرت: ئابیکو

سەرەکیترین لایەنەکانی منداڵە روحییەکە لە یەک ڕوانگە.

نەریت

بەشێک لە جیهانی روحی یورووبا و باوەڕی بۆ دووبارە لەدایکبوون، کە لەلایەن جۆرێکی تایبەت لە روح لەناو کۆمەڵگایەکی روحدا نوێنەرایەتی دەکرێت.

پەیوەست بە

دایکان و خێزانانی کە بەهۆی مردنی دووبارەی زووی هەمان منداڵ ئازاردراون و بەدوای ڕوونکردنەوەیەک دەگەڕێن.

دەرکەوتن

منداڵێکی ئاسایی، کە تەنها بە هێمای کۆڵانەوە و ناوی پارێزەرێکی پاڕانەوانە وەک بمێنە و بمانناڵێ ناسراوەتەوە.

کارکرد

ڕوونکردنەوەیەکی سیحرناکانە بۆ مردنی دووبارەی منداڵان: منداڵ هەندێکە لە کۆمەڵگایەکی روح کە زوو داوای دەکرێتەوە.

چۆنیەتی مامەڵەکردن

کۆڵانەوە، ناوی پارێزەر، ئامان و ئایینەکانی کاهینانی تایبەتمەندی فاڵگرتن کە ماوەتەوە منداڵ بۆ مانەوە هان دەدەن.

پەیوەندیدار

ئۆگبانجەی ئیگبۆ وەک هاوتای ڕاستەوخۆ، لەگەڵ مایلینگی سکاندیناوی و تیانەکی فیلیپینی وەک هێماکانی تری منداڵانی مردوو.

پەیمان لەگەڵ کۆمەڵگای روح

ناوی àbíkú لە دوو وشە پێکهاتووە، àbí واتە لەدایکبوو، لەگەڵ ikú واتە مردن، و مانای لەدایکبوو بۆ ئەوەی بمرێت. بەپێی ئیتنۆگرافیایی تیمۆتی مۆبۆلاد، ئابیکوکان جۆرێکی تایبەتی روحن: ئەندامانیان هەندێکن لە کۆمەڵگایەکی روح کە ڕێکەوتووی مردنی زوو و گەڕانەوە بۆ جیهانی روح، ئۆرون.

وەک شوێنی مانەوەی ئابیکوکان، گۆشەکانی دووردەست، دارستان و قەراغی ڕێگا دانراون، بەتایبەتی لەژێر دارە گەورەکان وەک ئیرۆکۆ و دار نانی وشک. لەوێوە بوونەوەرەکە خێزانی خۆی هەڵدەبژێرێت، تەنها بۆ ئەوەی دواتر پەیمانی خۆی لەگەڵ کۆمەڵگای روحییەکەی جێبەجێ بکات.

لە بێن ئۆکری بۆ وۆلی سۆیینکا

بێن ئۆکری لە ڕۆمانی خۆی ڕێگای برسیمەتی ساڵی 1991دا، پاڵەوانی ناوی ئازارۆ وەک منداڵێکی ئابیکو و روحی نیشان دەدات. وۆلی سۆیینکا هەڵبەستێک بۆ ئابیکو تەرخان کردووە کە تیایدا خولی بەرهەمهێنان و لەناوچوون بەرجەستە دەکات، هەروەها جۆن پیپەر کلارکیش هەڵبەستێکی تایبەت بۆ ئەم بوونەوەرە تەرخان کردووە.

لە ڕوانگەی زانستی ئایین، ئابیکو، وەک ئۆگبانجەی ئیگبۆ، ڕوونکردنەوەیەکی سیحرناکانەیە بۆ مردنی دووبارەی زووی منداڵان، کە لەناو بیرۆکەی یورووبا بۆ دووبارە لەدایکبوون و لەناو کۆمەڵگایەکی روحدا داچەسپاوە کە منداڵ پابەندی دەمێنێتەوە.

ناوی پارێزەر، کۆڵانەوە و کاهینانی فاڵگرتن

سەرچاوەیی جێگیرن کۆڵانەوە، هێمای ورد کە دەیانەوێت منداڵ بۆ هاوڕێیانی روحی خۆی نەشیرین بکەن، لەگەڵ ناوی پارێزەر کە زۆرجار ناوی پاڕانەوانەن بە مانای بمێنە و بمانناڵێ. وەک ئامان، بازنی قاچ و زنجیرەکان بەکاردێن کە بۆ چەسپاندنی ڕوحی منداڵن، لەکاتێکدا خوێ و هێمای پاراستن لە باوەڕی گشتی گەلاوە دژی روحەکان کار دەکەن. پونگ ئاماژەیە بۆ گیا و دەرمانانەی کە کاهینانی تایبەتمەندی فاڵگرتن لە ئایینەکاندا منداڵ بۆ مانەوە هان دەدەن. هەواڵی کۆنتر هەروەها ئاماژە بە کردەوەی سەیر لەسەر تەرمی منداڵێکی مردووی ئابیکو دەکات؛ ئەمانە بەشێکن لە ڕاپۆرتی ئازاری مێژووی و لێرە بە دووریی باس کراون، نەک وەک کردەوەیەکی ئێستا پێشنیارکراو یان بڵاو.

ئابیکو و ئۆگبانجە: هەمان جۆری روح بۆ دوو گەل

هاوتای ڕاستەوخۆی ئابیکو، ئۆگبانجەی گەلی ئیگبۆیە: هەمان بنەمای منداڵێک کە بەردەوام دەمرێت و دووبارە دەگەڕێتەوە، تەنها بە ناوێکی جیاواز و لەنێو گەلێکی جیاواز. سیمای دیکەی مندالی مردوو لە ناڤکییەکانی سلاڤی دەبیندرێن، کە گیانێکی بێقەرارن بۆ منداڵانی زوو مردوو، هەروەها لە مایلینگی سکاندیناڤی و تیانەکی فیلیپینی.

پرسیارە باوەکان دەربارەی ئابیکو

ناوی ئابیکو چی مانایە؟

لەدایکبووی بۆ مردن، لە وشەکانی یۆروبای àbí و ikú وەرگیراوە.

ئابیکو چۆن جیاوازە لە ئۆگبانجە؟

هەمان دیاردەیە لەنێو دوو گەل: ئابیکو لەنێو یۆروبا، ئۆگبانجە لەنێو ئیگبۆ.

خێزان چۆن هەوڵ دەدەن ئەم بازنەیە بشکێنن؟

بە بریندارکردنی جەستە، ناوی پارێزەر، تیلیسم و ئایینەکانی فاڵگرتنی کاهینانی فاڵبین.

لینکی زیاتر

لینکی ناوخۆیی پێشنیارکراو:

ئۆگبانجە – هاوتای ڕاستەوخۆی ئیگبۆ بۆ ئابیکو
مایلینگ، تیانەک – سیمای دیکەی مندالی مردوو
تیلیسم، پێزۆ، خوێ – ئامرازی پارێزەری کۆن

دەقی جیاواز (هەڵبژاردە)

ئەسەرگرنگی زیاتر لە لیستی سەرچاوەکان.

وەک منداڵ-گیانی یۆروبا، ئابیکو ئەوەی ناوی خۆی دەیگوترێت هەڵدەگرێت: لەدایکبووی بۆ مردن. نیشانەکردن، ناوی پارێزەر و هونەری کاهینانی فاڵبین هەوڵی خێزانن بۆ ئەوەی لە کۆتاییدا ئەم بازنەیە بشکێنن.