ئێل سومبِرۆن، چنەری گژڵک لەژێر کڵاوی گەورە

ئێل سومبرێرۆن (El Sombrerón) گیان

کڵاوەکە شاردیەوە، گۆرانی خۆشەویستییەکەش هێواشەهێواش دەیفەوتێنێت. ئەو بەم شێوەیە ناسراوە کە لەژێر کڵاوێکی گەورەدا مووی کچان دەبڕاتەوە و لکدەداتەوە.

روحئەمریکای ناوەڕاست

ئێل سومبِرۆن

ئێل سومبِرۆن، پیاوی کڵاوگەورە، لانەیەکی ترسناکی گواتیمالایە کە شەوانە کچانی گژڵکی درێژ و تاریک خواستکاری دەکات. وەک پیاوێکی بچووکی ڕەشپۆش بە کڵاوی زۆر گەورە، لەژێر پەنجەرەکەیان گۆرانی بە گیتار دەخوێنێتەوە و لە کاتی خەوتنیاندا گژڵکەکانیان دەچنێت، هەتا ئیتر ئارام نامێننەوە، خواردن ڕەت دەکەنەوە و لاواز دەبن.

ئەم دەستاننامەیە لە بەرزاییەکانی گواتیمالا باڵاوبووەتەوە، بەتایبەت لە دەوروبەری ئانتیگوا، و وەک داستانێکی هەڵکەوتوو لە بیرکردنەوەکانی مایا کویچی و توخمی کۆلۆنیاڵی ئیسپانی مایەوە. میگوئێل ئانخێل ئاستوریاس ئەم بابەتەی لە ساڵی ۱۹۳۰ بە شێوەی ئەدەبی لە Leyendas de Guatemala نووسیویەتی و کردوویەتی بە بابەتێکی جێگیر لە فۆلکلۆری نەتەوەیی گواتیمالا.

بە یەک تێڕوانین: ئێل سومبِرۆن

جۆر: رۆحێکی شەوانەی خواستکار و ترسناک کە کچانی گژڵک درێژ دەشوێنێت
سەرچاوە: باوەڕی گەلی گواتیمالا، هەڵکەوتوو لە پیشاندانەکانی مایا کویچی و کۆلۆنیاڵی ئیسپانی
دەقەکان: بە شێوەی ئەدەبی لای میگوئێل ئانخێل ئاستوریاس نووسراوەتەوە، Leyendas de Guatemala، ساڵی ۱۹۳۰
ماوە: لە سەردەمی کۆلۆنیالیزم هەتا ئێستا، بە زارەکی و ئەدەبی زیندوو ماوەتەوە
ڕوونادن: پیاوێکی بچووکی تەواو ڕەشپۆش بە کڵاوی زۆر گەورەی ڕەش، زۆرجار لەگەڵ گیتار و دوو سەگی ڕەش

ناوچەی سەرچاوە و سەرچاوەکان

سەردەمی دەقەکان

باوەڕی گەلی گواتیمالا، لە ساڵی ۱۹۳۰ لای میگوئێل ئانخێل ئاستوریاس بە شێوەی ئەدەبی نووسراوەتەوە. دەستاننامەی زارەکی دواتر دەگەڕێتەوە و هەتا ئێستا زیندووە.

بواری باڵاوبوونەوە

گواتیمالا، بەتایبەت ئانتیگوا و ناوچە بەرزەکان، لەگەڵ چرکەکانی زۆربەی بەشەکانی ئەمریکای ناوەڕاست.

دۆخی سەرچاوەکان

باشە، بەهۆی نووسینی ئەدەبی ئاستوریاس و کۆکراوەی سێلسو ئا. لارا فیگوئێروا.

ناو و شێوازەکان

ئیسپانی: ناوەکە بە واتای پیاوی کڵاوگەورەیە، لە وشەی sombrero وەرگیراوە. ناوی تری گواتیمالایی تزیپیتیۆیە، هەروەها نزیکییەکی هەیە لەگەڵ دووئێندە، جنۆکەی ئایبێری.

دیمەن و ڕەفتار

ڕوونادن

ئێل سومبِرۆن وەک پیاوێکی بچووک، تەواو ڕەشپۆش، لەگەڵ کڵاوێکی زۆر گەورەی ڕەش کە دەموچاوی دەشارێتەوە، لەگەڵ پێڵاوی دەنگدار، کەمەربەند و زیوارێکی درەوشاوە، زۆرجار گیتار و دوو سەگی ڕەش دەردەکەوێت. کڵاوی گەورەکە نیشانەی نەناسراوی و ترسناکییە، گیتارەکە نیشانەی سەرگردنکردن بە موزیک، گژڵکەکانیش نیشانەی چڵکن، بەستنبوون و کۆنترۆلن.

کاریگەری

ئێل سومبِرۆن گۆرانی شەوانە لەژێر پەنجەرەکە دەخوێنێتەوە و دلدارەکەی جادوو دەکات: بێخەوی، ڕەتکردنەوەی خواردن، دواوداگیربوون و لاوازبوون، لە هەندێک وەشاندا هەروەها شێتی یان مردن. شەوانە بە پێڵاوی خرچکەکار و گیتارەکە دەبیسترێت، ناچاریی ناسینکردنی وا لێی دەکات کە موخ و کلکی ئەسپ و ئەگەر پێویست بێت سەگ بچنێت.

کارتی ناسنامە: ئێل سومبِرۆن

گرنگترین لایەنەکانی پیاوی کڵاوگەورە بە یەک تێڕوانین.

کۆنتێکستی کەلتووری

لانەیەکی ترسناکی گواتیمالایی، هەڵکەوتوو لە بیرکردنەوەکانی مایا کویچی و نەریتی دووئێندەی ئایبێری، بە شێوەی ئەدەبی لەلایەن میگوئێل ئانخێل ئاستوریاسەوە کانۆنیزە کراوە.

پەیوەست بە

کچانی لاو بە گژڵکی درێژی تاریک و چاوی گەورە، کە شەوانە خواستکاریی دەکات.

دەرکەوتن

پیاوێکی بچووکی تەواو ڕەشپۆش بە کڵاوی زۆر گەورەی ڕەش، گیتار و دوو سەگی ڕەش.

کارکرد

سەرگردنکردن بە گۆرانی و چنینی گژڵک کە قوربانی دەبردنە بێخەوی و لاوازی.

شێوازەکانی بەرگری

سرکردنی موو لەگەڵ بەرەکەتی کڵێسا، هەروەها ئاوی پیرۆز، دوعا و بەرەکەتدان.

پەیوەندیدار

لا یۆرۆنای (La Llorona) گریان وەک هاوتایەکی بەرامبەری ڕەگەز، هەروەها سانتا کۆمپانیای (Santa Compaña) ئیسپانی و پێسانتای (Pesanta) کاتالۆنی وەک تری بوونەوەرەکانی شەو کە لە بەڵگەنامەکەدا باسیان کراوە.

دەستاننامەی سوسانا و ناچاریی چنین

ناوی ئێل سومبِرۆن بە واتای پیاوی کڵاوگەورەیە، لە وشەی sombrero وەرگیراوە. لە گواتیمالا ئەم لانەیە بە ناوی تزیپیتیۆ ناسراوە و نزیکییەکی زۆری هەیە لەگەڵ دووئێندە، رۆحی ماڵان و جنۆکەی ئایبێری. دەستاننامەکە بیرکردنەوەکانی مایا کویچی لەگەڵ توخمی کۆلۆنیاڵی ئیسپانی تێکەڵ دەکات بۆ داستانێکی هەڵکەوتوو.

ناسراوترین کۆرەی چیرۆکییەکەی دەستاننامەی سوسانایە: کچێک بە گژڵکی درێژ و چاوی گەورە شەوانە لەلایەن ئێل سومبِرۆنەوە خواستکاری دەکرێت، کە لە کاتی خەوتنیدا گژڵکەکانی بەشێوەیەکی توند دەچنێت هەتا ئیتر ئارام نامێنێتەوە، خواردن ڕەت دەکاتەوە و لاواز دەبێت، هەتا دایک و باوکی مووی سردەکن و بۆ بەرەکەتدان دەیبردن بۆ کڵێسا. میگوئێل ئانخێل ئاستوریاس ئەم بابەتەی لە ساڵی ۱۹۳۰ بە شێوەی ئەدەبی لە Leyendas de Guatemala نووسیویەتی.

فۆلکلۆری نەتەوەیی لەنێوان قوتابخانە و هالووین

ئێل سومبِرۆن کەسایەتییەکی سەرەکی فۆلکلۆری نەتەوەیی گواتیمالایە، بە شێوەی ئەدەبی لەلایەن میگوئێل ئانخێل ئاستوریاسەوە کانۆنیزە کراوە و لە قوتابخانە، کولتووری گشتی، کتێبی منداڵان و کولتووری هالووین دەردەکەوێت. وەک دەستاننامەیەکی گواتیمالایی، ناسراوییەکەی زۆر لە بەرزاییەکان دووردا دەگاتە ناوچەی ئەمریکای ناوەڕاست.

لە ڕوانگەی زانستی ئایینیدا، ئێل سومبِرۆن نموونەیەکی سەرەکی هەڵکەوتنی کۆلۆنیالیستییە: بیرکردنەوەکانی شەو و ڕوحی خۆجێیی مایا کویچی لەگەڵ دووئێندەی ئایبێری و کردەوەی کاسۆلیکی بەرگری کردن لە ڕێگەی بەرەکەتدان و دوعا تێکەڵ دەبن. ئەرکی کۆمەلایەتیی ئەو ئاگادارکردنەوە و کۆنترۆلکردنی کچانی لاوە سەبارەت بە دەرچووی شەوانە، شێوازی موو و سێکسیوالیزم، شتێکی هەمیشەیی بۆ لانەکانی ترسناک بە ڕەنگدانەوەیەکی پەروەردەیی.

سردنی موو و بەرەکەتی کڵێسا

سردنی موو وەک ڕزگاریی سەرەکی دەستاننامەی سوسانا جێگیرکراوی سەرچاوەیی هەیە: موی کورت ژنەکە بۆ لانەکە کەم سەرنجڕاکێش دەکات، مووی سردراو دەبردرێتە کڵێسا، بە ئاوی پیرۆز پڕژاندرا و بۆ دوعا دەمێنێت. لەگەڵ ئەمە، دەستپێچوونی ئایینی بە دوعا و بەرەکەتدان، تیلیسمێکی هەڵگیراو وەک نیشانەی پارێزگاری، و ڕووناکیی کاندێلی پارێزگاری کە مووەکەی بۆی دەمێنێتەوە لە کڵێسا. چارەسەرێکی بە پیاز زۆرجار باس دەکرێت بەڵام لە توێژینەوەدا نەتوانرا سەرچاوەیی بۆ جێگیر بکرێت، تەنها سردنی موو لەگەڵ بەرەکەتی کڵێسا بەڵگەدارە.

دووئێندە و نزیکییەکەی لەگەڵ لا یۆرونا

نزیک‌ترین خزمی ئەم بوونەوەرە دووئێندە (Duende) ـە، ڕۆحی ماڵ و کوبۆلدی ئایبێری-لاتینی-ئەمریکی کە بەدوای ژنان دەکەوێت؛ ئێل سومبرێرۆن (El Sombrerón) زۆرجار خۆی وەک جۆرێک لە دووئێندە دەژمێردرێت. لە ڕووی مۆتیفی ڕۆحی سیخۆڕکار کە ژن دەخێنێتە حاڵەتی خۆبەدەستدانەوە، پەیوەندییەکی گۆڕدراوی ڕەگەز هەیە لەگەڵ خێزانی ڕۆحی ژنانەی گریانکار و فریوکار کە لە دەوری لا یۆرۆنا (La Llorona)دا کۆدەبنەوە.

پرسیارە باوەکان دەربارەی ئێل سومبرێرۆن

ئێل سومبرێرۆن بەدوای کێ دەگەڕێت؟

بەتایبەت کچانی گەنجی قژ درێژ و ڕەش و چاوی گەورە.

چۆن قوربانی ڕزگار دەکرێت؟

لە ڕێگەی برینی قژ و بەرەکەتی کلێسا بە ئاوی پیرۆز و نوێژ.

ئایا هەمان دووئێندەیە؟

وەک جۆرێک لە دووئێندە دەژمێردرێت، تزیپیتیۆ (Tzipitío) ناوێکی تری ئەوە.

لینکی زیاتر

لینکی ناوخۆیی پێشنیارکراو:

لا یۆرۆنا – هاوتای گۆڕدراوی ڕەگەز وەک ڕۆحی ژنانەی گریانکار
سانتا کۆمپانیا، پێسانتا – بوونەوەرەکانی تری شەوانەی خزمی وەک لە دۆسیەکەدا هاتووە
ئاوی پیرۆز، تلیسم، مۆمی پارێزەر – ئامرازی پارێزەری بەمیراتگوازراو
قوتوپاسی پاراستن – ڕوانگەیەکی گشتی لەسەر ئامرازەکانی پاراستن

دەقی جیاواز (هەڵبژاردە)

سەرچاوەی زیاتری بنچینەیی لە لیستی سەرچاوەکان.

وەک ئەفسانەیەکی گواتیمالایی، ئێل سومبرێرۆن هەر بەردەوامە وەک پیاوێک بە شەپکەیەکی گەورە: بوونەوەرێک کە بە گۆرانی و چنینی قژ خۆشەویستی دەردەبڕێت و قوربانییەکەی تەنها بە برینی قژ و بەرەکەتی کلێسا دووبارە ئارام دەبێتەوە.