گوراخ ی ریبین، ژنی شیوەن‌کێش بە باڵی شەمشەمە
نووسەر: Ralf Ittermann · دوایین پێداچوونەوە لە
گوراخ ی ریبین ڕۆحێکە لە ڕوایەتی ویلزیدا.
بانگی شەوانەی لەسەر پەنجەرە نزیکبوونەوەی مردن ڕادەگەیەنێت.
گوراخ ی ریبین، ژنی شیوەن‌کێشی ناشرین، ئاگادارکەرەوەی دیدراوی مردنە لە ڕوایەتی ویلزیدا. وەک جادوگەرێکی هارپیایی بە باڵی چەرمینی شەمشەمە، لە شەودا لە پەنجەرەی کەسێکی خەریکی مردن نزیک دەبێتەوە، هاژەهاژ دەکات و ناوی ئەو کەسە بانگ دەکات. بەپێچەوانەی نێردراوانی مردنی کارا، ئەو کەس نایکوژێت، تەنها ئەو شتە ڕادەگەیەنێت کە هەرچۆنیێک بووبا ڕوودەدا.
ئەم باوەڕە زیاتر لە دەوروبەری ڕووباری تیوی و کەناراوی گلامۆرگان باڵاوە، بەڵام بە شێوەیەکی گشتی لە سەرانسەری وڵاتدا بە پەندێکی نێو خەڵک ناسراوە: ئەوەی زۆر ناشرین بووایە، لە ویلز پێی دەوترا کە هەروەک گوراخ ی ریبین ناشرینە. ورت سایکس لە سەدەی ١٩ورانگرترین وەسف پێدەدات.
جۆر: نیشانەی مردنی دیدراو و بیستراو، ژنی شیوەن‌کێشی باڵدار
سەرچاوە: ڕوایەتی زارەکی ویلزی لە دەوروبەری ڕووباری تیوی و کەناراوی گلامۆرگان
دەقەکان: ورت سایکس، British Goblins، هەروەها کۆکراوەکانی تری چیرۆکی ویلزی
سەردەم: سەدەی ١٨ و ١٩
دیدارکردن: شێوەی جادوگەرانەی ناشرین بە باڵی چەرمینی شەمشەمە
مێژووی دەق
سەردەمی دەقەکان
بە وردی لە سەدەی ١٨ و ١٩دا تۆمار کراوە، وە ورت سایکس گرنگترین سەرچاوەیە بۆ وەسفی کلاسیکی.
بواری باڵاوبوونەوە
ویلز، بەتایبەت لە دەوروبەری ڕووباری تیوی و کەناراوی گلامۆرگان، بەڵام ئەم شێوەیە بە پەندی گشتی لە سەرانسەری وڵاتدا ناسراوە.
دۆخی سەرچاوەکان
باشە: وەسفی کلاسیکی لای ورت سایکس، بە زیادکردنی جۆن ریس و ماری تریڤیلیان.
ناو و شێوازەکان
ویلزی: gwrach واتای جادوگەر یان پیرەژنی کۆنە، rhibyn زیاتر وەک لێوار یان چرکە لێک دەدرێتەوە. ناوی تری ئەو ‘جادوگەری قۆزینکردن’ و ‘جادوگەری هەور’ن.
دەرکەوتن و هێما
دیمەن
گوراخ ی ریبین وەک ژنێکی زیندووانەی ناشرین دەردەکەوێت بە دیمەنی هارپیایی: مووی شێواو، دەستەکانی وشکبووی گژوگیایی، باڵی چەرمینی شەمشەمە، ددانی ڕەشی درێژ و ڕووخساری وەک مردوو. بە باڵەکانی بە خێرایی ڕێگای دوور تێدەپەڕێنێت. تێیدا ناشرینی، پیری و پووچبوون کۆدەبنەوە بۆ ئاگادارکەرەوەیەکی یەکگرتووی مردن.
کاریگەری
لە شەودا لە پەنجەرەی کەسی خەریکی مردن نزیک دەبێتەوە یان بە شێوەیەکی نادیار لە تەنیشتیدا دەڕوات و ناوی بانگ دەکات. هاژەهاژی ئەو دەکاتە fy ngŵr, fy ngŵr، واتە مێردەکەم، مێردەکەم، یان fy mhlentyn, fy mhlentyn bach، واتە منداڵەکەم، منداڵە بچووکەکەم. وەک بانشی و بین نی، دەگوترێت بۆ ویلزییەکانی کە لە دووری خانووباوان دەمرن ئەو هاژە دەکات. کاریگەری تەنها ئاگادارکردنەوەیە، لە ڕووداوەکاندا دەست تێوەردان ناکات.
کارتی ناسنامە: گوراخ ی ریبین
گرنگترین ڕوخساری ژنی شیوەن‌کێشی ویلزی بە کوتایی.
یەکێک لە نیشانەکانی کلاسیکی مردنی ویلزی کە ورت سایکس لە سەدەی ١٩دا بەناوبانگ کرد و بە توندی پەیوەندیدارە بە سیهیریاث.
ئەندامێکی خێزانی خەریکی مردن، کە ناوی دەبانگدرێت، هەندێک جار بۆ ویلزییەکانی کە لە دووری خانووباوان دەمرنیش.
مووی شێواو، باڵی چەرمینی شەمشەمە، ددانی ڕەشی درێژ و ڕووخساری وشکبووی وەک مردوو.
تەنها نیشانەیەکی بێ کاریگەرییە: نزیکبوونەوەی مردن ڕادەگەیەنێت، بەبێ ئەوەی خۆی هۆکاری بووبێت.
لێکدانەوەی نیشانەکە و ئامادەبوون بۆ مردن؛ ئایینی بەرگری متمانەپێکراو نییە کە ڕوایەت کرابێت.
باڵندەی مردنی ویلزی ئادێرین ی کۆرف و کون ئانوینی ویلزی وەک نێردراوانی تری مردن، هەروەها بین نیی سکۆتلاندی.
لە جادوگەری قۆزینکردنەوە بۆ بانشیی ویلزی
ناوەکە ویلزییە: gwrach واتای جادوگەر یان پیرەژنی کۆنە، rhibyn زیاتر وەک لێوار یان چرکە لێک دەدرێتەوە. لەنێو ناوەکانی تریدا ‘جادوگەری قۆزینکردن’ و ‘جادوگەری هەور’ هەن، وە بە پەندی گشتی لە ویلز باسی ژنێکی ناشرین دەکرا کە وەک گوراخ ی ریبین ناشرینە.
وەسفی کلاسیکی لای ورت سایکس لە British Goblinsدا هاتووە، کە ئەم شێوەیەی وەک بانشیی ویلزی بەناوبانگ کرد و هەتا ئێستاش کاریگەری لەسەر شێوازی قسەکردن دەربارەی ئەو هەیە. لەنێو نیشانەکانی مردنی ویلزیدا، زیاتر لە هەموو شتێک لە سیهیریاث نزیکە، کە هەندێک جار وەک یەک لێک دەدرێنەوە.
نێردراوی باڵداری مردن لە وەرگرتنی فۆلکلۆردا
گوراخ ی ریبین لە بلۆگ و فۆرماتەکانی فۆلکلۆردا وەک بانشیی ویلزی ئامادەیە و بابەتێکی جێگیرە لە گشتاوانی نیشانەکانی مردنی ویلزی. وێنەی جادوگەرانەی شیوەن‌کێشی باڵداری ئەو کاریگەری لەسەر بیرکردنەوەی گشتی دەربارەی ئاگادارکەرەوەی مردنی ویلزی هەیە.
لە بواری زانستی ئایین، گوراخ ی ریبین نیشانەیەکی مردنی دیدراو و بیستراوی جەستەبووەکراوە و ژنێکی شیوەن‌کێشە. تیمسالکردنی مردن وەک پیرەژنێکی ناشرین لەخۆدەگرێت، شێوازێکی باڵاوی کێلتی-ئەورووپی کە شێوەکانی شیوەن‌کێشی مێینە نزیکبوونەوەی مردن ڕادەگەیەنن.
هیچ چارەسەرێک بۆ بانگی ئاگادارکەرەوەی مردن نییە
ئایینی بەرگری متمانەپێکراو دەرهەق بە گوراخ ی ریبین خۆی نییە کە ڕوایەت کرابێت. ئەو تەنها نیشانەیەکە، نەک مەترسییەکی چارەسەرکراو: بانگی ئەو مردنێکی نزیکبووەوە ڕادەگەیەنێت، وە تاکە شێوازی ڕوایەتکراو لە لێکدانەوەی نیشانەکە و ئامادەبووندایە بۆ مردن. دەرهەق بە بەڵاکارییەکەی کە دیارکردنی ئەو ڕادەگەیەنێت، لە باوەڕی گشتیدا ڕوو کرابووە بۆ ئاوی پیرۆز، ڕووناکی مۆمی بەرگری بۆ چاودێری مردووان و دەنگی زەنگی پیرۆزکراو، کە وەک نیشانەیەکی بەرگری دەرهەق بە بەڵاکاری دەهاتە ژماردن.
بەراوردکردنی نێردراوانی مردنی ویلزی و ئایریشی
گوراخ ی ریبین هاوتای بانشیی ئایریشییە، پەریی شیوەن‌کێشی مردن، هەروەها بین نی و کاۆنیاگی سکۆتلاندی. لەنێو ویلزدا، بە توندی پەیوەندیدارە بە سیهیریاث، کە هەندێک جار وەک یەک لێک دەدرێنەوە: هەردووکیان وەک بانشیی ویلزی دادەنرێن، بەڵام سیهیریاث تەنها بیستراوە و گوراخ ی ریبین بەسەرودا دیدراویشە. لەگەڵ ئەودا، باڵندەی ئاگادارکەرەوەی ئادێرین ی کۆرف و مۆمی مردووی کانویل کۆرف لەنێو نیشانەکانی کلاسیکی مردنی ویلزیدان، لەکاتێکدا کون ئانوین وەک ڕێبەری ڕۆحی جیهانی تر ڕۆلێکی جیاواز دەگیرەخۆی.
پرسیارە باوەکان دەربارەی گوراخ ی ریبین
ئایا گوراخ ی ریبین هەمان شتێکی سیهیرەیثە؟
ئەوان پەیوەندییەکی نزیکیان لەگەڵ یەکترییان هەیە و هەندێک جار وەک یەک دانراون. سیهیرەیث تەنها بە دەنگ دەبیسترێت، بەڵام گوراخ ی ریبین سەرەڕای ئەوە بەشیوەیەک دیمەنیش دیارە.
چی هاوار دەکات؟
زۆرترین جار «مێردەکەم، مێردەکەم» یان «منداڵەکەم، منداڵە بچووکەکەم» هاوار دەکات، هەروەها ناوی کەسی نزیکبووەتەوە لە مردن.
بۆچی پێی دەگوترێت بانشیی ویلزی؟
لەبەر ئەوەی وەک بانشیی ئیرلەندی، پێش مردنی ئەندامێکی خێزان شیوان دەگرێت و هاوار دەکات.
لینکی زیاتر
هەروەها بخوێنەوە:
- کێلتی – جیهانی خودا و روحی کێلتی بریتانیا
- سیهیرەیث – خوشکی روحییەی تەنها بەدەنگ لە ویلز
- ئادرین ی کۆرف، کانویل کۆرف – نیشانەی مردنی ویلزی تری
- کون ئانون، بین نیه – نێردراوانی مردن لە دووریزەکانی کێلتی
- ئاوی پیرۆز، مۆمی پاراستن، زەنگ – ئامرازی پاراستنی نەریتی
- قوتوپاسی پاراستن – کۆی گشتی ئامرازەکانی پاراستن
دەقی جیاواز (هەڵبژاردە)
سەرچاوەی سەرەکی تر لە لیستی سەرچاوەکان.
وەک ژنی شیوانگری ویلزی و بانشیی ویلزی، گوراخ ی ریبین هەر ئەوەیە کە بۆ سەدەکان بووە: دەنگێک لەلای پەنجەرە، کە مردن نایەنێت، بەڵکو تەنها بە ناو هاوار دەکات.
