لانگسویر، دایکی ماتەمگیر بە کونی گەرووی
نووسەر: Ralf Ittermann · دوایین پێداچوونەوە لە
لانگسویر ئاژاوەگێڕی مێینەیە لە باوەڕی گەلی مالایی.
دایکێکی جوان کە مووی سەری برینی کوشندە لە گەرووی دادەپۆشێت. باوەڕی گەلی دایکی ماتەمگیر بە کونی گەرووی وەسف دەکات.
لانگسویر ڕۆحی ژنێکە کە لە کاتی لەدایکبوون یان دوای ئەو مردووە. وەک ژنێکی جوان دەردەکەوێت کە مووی هەتا زەوی درێژە و نینۆکەکانی درێژن، مووەکەی کونێک لە گەرووی دادەپۆشێت کە بەهۆیەوە شەوانە خوێنی منداڵان دەمژێت.
ئەو ڕۆحی دایکە، لە کاتێکدا پۆنتیاناک ڕۆحی منداڵەکەیە. باوەڕەکە باش بەڵگە کراوە، بە شێوەیەکی کلاسیکی لە سکیت 1900دا، و لە هەموو دووریان مالایی بڵاوبووەتەوە، لە مالیزیا، ئیندۆنیزیا و سینگاپور. مندالانی نوێلەدایکبوو و ژنانی تازە منداڵبوو ئامانجی سەرەکین.
جۆر: ڕۆحی خوێنمژی ژنێک کە لە ژانی منداڵبوون مردووە، ڕۆحی دایک لەگەڵ پۆنتیاناکی منداڵ
سەرچاوە: باوەڕی گەلی مالایی سەبارەت بە ژنانی مردوو لە کاتی منداڵبووندا، ئاژاوەگێڕی لەدایکبوونی ئانیمیستی کە بە ئیسلام گۆڕاوەتەوە
دەقەکان: باش بەڵگە کراوە، بە شێوەیەکی کلاسیکی لە سکیت 1900دا، تەواو کراوە بە سکیت و بلاگدن 1906 هەروەها مکهیو 1959
ماوە: لە کۆتایی سەدەی 19ەم بە نووسین تۆمار کراوە، هەتا ئێستا زیندووە
دەرکەوتن: زۆربەی کات ژنێکی جوان بە مووی ڕەشی هەتا زەوی و نینۆکی درێژ، زۆرجار بە ڕەنگی سەوز، لە باوەڕی تێکەلاو وەک سەرێکی هەڵگیراویش
ناوچەی سەرچاوە و سەرچاوەکان
سەردەمی دەقەکان
لە کۆتایی سەدەی 19ەمدا بە نووسین تۆمار کراوە، بە شێوەیەکی کلاسیکی لە سکیت 1900دا: باوەڕەکە هەتا ئێستا زیندووە، دواجار لە ترسی بینینی کۆمەڵی لە کێلانتان لە 2013دا دیار بووەوە.
بواری باڵاوبوونەوە
مالیزیا، ئیندۆنیزیا، سینگاپور و هەموو دووریانی مالایی.
دۆخی سەرچاوەکان
باش: بنچینەیی بەرهەمی سکیت بە ناوی مالای مەجیک لە 1900 و لێکۆڵینەوەی هاوبەش لەگەڵ بلاگدن لە 1906، تەواوکراوە بە کۆکراوەی مکهیو لە 1959 و کتێبی سەرچاوەی بەین.
ناو و شێوازەکان
مالایی: ناوەکە لە وشەی هیلانگوە وەرگیراوە، واتا باڵندەی نێچیرگر، و ئاماژە بە نزیکی لانگسویر لە کوند و باڵندەی شەوانە دەدەیت. گرنگ ئەو جیاوازییە: لانگسویر ڕۆحی دایکە کە لە کاتی دووگیانی یان دوای ئەو مردووە، پۆنتیاناک ڕۆحی منداڵەکەیە. بەڵام لە کارەکردا زاراوەکان تێکەڵ دەبن، و لە مالیزیا پۆنتیاناک بە هانتو لانگسویار ناسراوە.
جوانی و مەترسی
دەرکەوتن
جوانیی ئەو شاردنەوەیەکە: نینۆکی درێژ و مووی کە هەتا قوزاغ دادێت نیشانەیەکی دووڕەنگی جوانی و مەترسییە. مووەکە کونەکە لە گەرووی دادەپۆشێت کە بەهۆیەوە خوێن دەمژێت، کە نیشانەی سەرەکی لاوازی و پارێزگارییە لێی.
کاریگەری
لانگسویر شەوانە خوێن لە ڕێگەی گەرووەوە دەمژێت، زۆربەی کات مندالانی نوێلەدایکبوو. دەنگی کوند بە هاواری ژنێک دادەنرێت کە بەدوای منداڵی لەدەستچووی دەگەڕێت. داربڕەکان کە دار زیانبەخشی رینگاس دەبڕن، بەپێی باوەڕ پێویستە خۆیان بە ئایینی بپارێزن لێی.
کارتی ناسنامە: لانگسویر
گرنگترین لایەنەکانی ڕۆحی دایک بە یەک نیگا.
گەلێری کلاسیکی جیهانی ڕۆحی مالایی، یەکەمجار بە شێوەیەکی سیستماتیک لە سکیت 1900دا وەسف کراوە.
مندالانی نوێلەدایکبوو و ژنانی تازە منداڵبوو، هەروەها داربڕەکان کە دار زیانبەخشی رینگاس دەبڕن، مەترسیدار دەژمێردرێن.
ژنێکی جوان بە مووی ڕەشی هەتا زەوی و نینۆکی درێژ، زۆرجار بە ڕەنگی سەوز، لە باوەڕی تێکەلاو وەک سەرێکی هەڵگیراویش.
خوێنمژینی شەوانە لە ڕێگەی گەرووەوە، ئاراستەکراو بەرەو منداڵان و ژنانی تازە منداڵبوو.
مرواری شووشەیی، هێلکەی مریشک و دەرزی لەسەر تەرمەکە بۆ پارێزگاری پێشوەخت، کوتانی نینۆک و مووش بۆ لادانی لانگسویرێکی پێشتر گۆڕاو.
لە لەدایکبوونی مردوو بۆ ئەفسانەی شەو
بەپێی والتەر ویلیام سکیت، لانگسویری بنەڕەتی ژنێک بووە بە جوانییەکی چاوبڕدار کە لە شۆکی لەدایکبوونی مردووی منداڵەکەیدا مردووە، بە هاواری کوردیانەوە فرینی کردووە و لەسەر دارێک دانیشتووە. لەم دیمەنی تاکتاکەوە بۆچوونی گشتی ڕۆحی هەر ژنێک کە لە کاتی لەدایکبوون یان دوای ئەو دەمرێت گەشەی کردووە.
ناوەکە لە وشەی هیلانگوە وەرگیراوە، واتا باڵندەی نێچیرگر، و ئاماژە بە نزیکی لانگسویر لە کوند و باڵندەی تری شەوانە دەدەیت: دەنگی وەک هاواری ژنێک دادەنرێت کە بەدوای منداڵی لەدەستچووی دەگەڕێت. گرنگ دەمێنێتەوە جیاوازیی لەگەڵ منداڵی خۆی، پۆنتیاناک، هەرچەندە لە کارەکردا زاراوەکان تێکەڵ دەبن و پۆنتیاناک لە مالیزیا هەندێک جار خۆی بە هانتو لانگسویار ناودەبردرێت.
نیشانەی فیلمی ترس و ترسی بینینی کۆمەڵی
لانگسویر بەشێکە لە کۆمپلێکسی فیلمی ترسی پۆنتیاناک و هانتوی مالیزی، بۆیە بەتوندی لە کولتووری گشتی ڕۆحی باشووری ڕۆژهەڵاتی ئاسیا جێگیر بووە. لە 2013دا ترسی بینینی کۆمەڵی لە کێلانتان هەواڵدانی میدیایی بەرپا کرد و پیشانی دا کە باوەڕەکە هەتا ئێستا چەند زیندووە.
لە ڕوانگەی زانستی ئایین، لانگسویر پرۆتۆتایپی باوەڕی مردووانی کاتی منداڵبوونە: ژنی مردوو لە کاتی منداڵبووندا وەک مردووێکی پاک نەبووەوە کە دەبێتە هەڕەشە بۆ مندالانی نوێلەدایکبوو. بە ئاژاوەگێڕێکی ئانیمیستی کلاسیکی لەدایکبوون دادەنرێت، کە بە ئیسلام گۆڕاوەتەوە.
لادانی لانگسویر
لادانەکە بەڵگەدارە: ئەگەر لانگسویر بگیرێت و نینۆک و مووی کورت بکرێنەوە و لە کونی گەروویدا دابنرێن، دەبێتە لاسازکراو و لە ژنێکی نورمالدا جیانەکرێتەوە. بۆ پارێزگاری پێشوەخت، مرواری شووشەیی دەخرێتە ناو دەمی تازە مردووەکە، هێلکەی مریشک لەژێر باڵ و دەرزی لەناو لەپی دەست، هەروەها ئاسن لە کونەکانی تەرمەکە، بۆ ئەوەی نەتوانێت هاوار بکات و نەتوانێت بفڕێت. هەروەها زاراوەی جادوویی کاریگەر دادەنرێت، هەروەها تیلیسمێکی هەڵگیراو. لە ڕوانگەی ڕوەکیشدا گەڵای گاندەسولی وەک پارێزەر دادەنرێت، لەگەڵ ڕیزێک لە ڕوەکی تر وەک پێچی.
دایک، منداڵ و سەری فریاردا
لانگسویر خزمی ئاسوانگی (Aswang) فلیپینی و پونتیاناک (Pontianak) ـه. لە شێوەی سەری هەڵگیرساوی هەڵکێشراو لەگەڵ ناوماوگاندا، لە پەنانگاڵان (Penanggalan)، کراسوئێ (Krasue) و مانانانگگاڵ (Manananggal) نزیکە، بەڵام لە جەوهەردا جیاوازە، چونکە بەشێوەی کلاسیکی وەک ژنێکی تەواوی فرین دەبینرێت و تەنها لە ڕوایەتی تێکەڵاودا وەک سەرێکی تاک دەردەکەوێت. وەک ڕۆحی ژنی شیوەنگێر، لەگەڵ بانشی (Banshee) شبهیش دەکرێت.
پرسیارە باوەکان دەربارەی لانگسویر
ئایا لانگسویر هەمان پونتیانیاکە؟
نەخێر، بەپێی سەرچاوەکان جیاوازن: لانگسویر دایکی مردووە، پونتیاناک (Pontianak) منداڵی مردووە. بەڵام لە مالیزیا لە پراکتیزیدا ئەم دوو چەمکە زۆر جار تێکەڵ دەکرێن.
چۆن ڕامدەهێنرێت؟
بەوەی قژ و نینۆکەکانی کورت بکرێنەوە و لەناو کونەکەی پشتی مل بدرێنە ژوورەوە، دوای ئەوە جیاوازییەکی لەگەڵ ژنێکی ئاسایی نامێنێت.
چۆن دەناسرێتەوە؟
بە جبەی سەوز، قژی درێژی تاکو زەوی، نینۆکی زۆر درێژ و نزیکبوونەوەیەکی لە کوکو و باڵندەی شەوانەی دیکە.
لینکی زیاتر
هەروەها بخوێنەوە:
- پونتیاناک (Pontianak) – ڕۆحی منداڵ بۆ دایکی
- پەنانگاڵان (Penanggalan) – شێوازی خزمی سەری فرین
- تویۆل (Toyol) – دیوێکی دیکەی ڕوایەتی مالایی
- ئاسن، تیلیسم، پیوەند (Beifuß) – ئامرازی پارێزراوی نەریتی
- قوتوپاسی پاراستن – ئامرازەکانی پاراستن بە گشتی
دەقی جیاواز (هەڵبژاردە)
سەرچاوەی سەرەکی زیاتر لە لیستی سەرچاوەکان.
بەناوی لانگسویار، لانگسویر دەمێنێتەوە وەک ڕۆحی دایکی مردوو: ژنێک کە لە کاتی منداڵبووندا مرد و جوانییەکەی ئەو کونە کوشندەیەی لە پشتی ملیدا دەشارێتەوە، هەتا قژ و نینۆکەکان ڕامیان بهێنن.
