لا پلانچادا و خزمەتکردن بە جامەدانی سپی ئوتوکراوکراو
نووسەر: Ralf Ittermann · دوایین پێداچوونەوە لە
لا پلانچادا روحی نەریتی مەکسیکییە.
ئەو چاودێری نەخۆشان دەکات بە جامەدانی سپی بێ کەموکوڕی ئوتوکراوکراو. ئەم ناسنامەیە ڕووناکی دەخاتە سەر خزمەتکردنی ئەو بە جامەدانی سپی ئوتوکراوکراو.
لا پلانچادا، واتە “ئوتوکراوکراوە”، روحی پەرستارێکە بە جامەدانی سپی بێ کەموکوڕی ئوتوکراوکراو، کە لە نەخۆشخانەکانی مەکسیک دەردەکەوێت و چاودێری نەخۆشان دەکات. جیاواز لە زۆربەی روحی مێینەی مردووانی مەکسیک، ئەو بەگشتی وەک دیاردەیەکی چاکەخواز و ئارامیبەخش دانراوە.
ئەم ئەفسانەیە چیرۆکێکی شارستانی هاوچەرخی نەخۆشخانەکانی مەکسیکە، بە گێڕانەوەکان لە دەیەی ١٩٣٠ەکانەوە دەستپێدەکات، بە شێوەیەکی کانۆنی لە نەخۆشخانەی خواریز (Hospital Juárez) لە شاری مەکسیک نێردراوە.
جۆر: روحی نەخۆشخانەیی چاکەخواز، ئەفسانەی شارستانی هاوچەرخ
سەرچاوە: فۆلکلۆری نەخۆشخانەکانی مەکسیک، گێڕانەوەکان لە دەیەی ١٩٣٠ەکانەوە
دەق: بنچینەی سەرچاوەیی لاواز و گشتی
ماوە: سەدەی ٢٠ەم تا ئێستا
دیاردەبوون: پەرستار بە جامەدانی سپی بێ کەموکوڕی و بێ چڵک
پێوەندی سەرچاوەکان
سەردەمی دەقەکان
سەدەی ٢٠ەم تا ئێستا: گێڕانەوەکان لە دەیەی ١٩٣٠ەکانەوە دەستپێدەکەن و تا ئێستا لە نەخۆشخانەکانی مەکسیکدا دەگێڕدرێنەوە.
بواری باڵاوبوونەوە
نەخۆشخانەکانی مەکسیک، بە شێوەیەکی کانۆنی نەخۆشخانەی خواریز لە شاری مەکسیک، لەوێوە بۆ کلینیکەکانی تری وڵات.
دۆخی سەرچاوەکان
لاواز و گشتی: کتێبی زانستی تایبەت بوونی نییە، بنچینەی سەرچاوەیی بەرچاوی لاوازترە لە لا لیۆرۆنا (La Llorona) و پشت بە کۆکراوەی ئەفسانە و ئارشیفی گێڕانەوە دەبەستێت.
ناو و شێوازەکان
ئیسپانی: Planchada واتای ئوتوکراوکراو یان سفتکراو دەبەخشێت و باسی جامەدانی بێ کەموکوڕی و ڕێکوپێکی ئەو دەکات. لا پلانچادا بە واتای ڕاستەقینە ئوتوکراوکراوەیە.
کەسایەتی و کارکرد
دیاردەبوون
لا پلانچادا وەک پەرستارێک بە جامەدانی سپی بێ کەموکوڕی و بێ چڵک دەردەکەوێت، زۆرینەی جار لە هۆڵ و ژووری نەخۆشانی کلینیکەکانی مەکسیک. هەروەها هەوایەکی سازگار یان هەنگاوی پێ لەسەر هۆڵی چۆل ڕاپۆرت دراون کە هاتنی ئەو لەگەڵدا دێن.
کاریگەری
ئەو چاودێری نەخۆشان دەکات، دەرمان دەبەخشێت و ئارامی دەبەخشێت. باشبوونی لەناکاو و بێ لێکدانەوەی نەخۆشان گێڕدراوەتەوە، کاتێک کارمەندانی بەرپرس دواتر ئینکاری ئەوە دەکەن کە لە ژوورەکەدا بووبن. جیاواز لە زۆربەی روحی مردووان، کاریگەری ئەو بەگشتی چاکەخوازانەیە نەک زیانبەخش.
ناسنامە: لا پلانچادا
گرنگترین بواری پەرستاری ئوتوکراوکراو بە یەک ڕوانگە.
ئەفسانەیەکی شارستانی هاوچەرخی فۆلکلۆری نەخۆشخانەکانی مەکسیکە، بێ بنچینەیەکی پێش کۆلۆنیالیزم.
نەخۆشان و کارمەندانی پزیشکی لە نەخۆشخانەکانی مەکسیک، کە ئەو چاودێری و ئارامییان بۆ دەبەخشێت.
پەرستار بە جامەدانی سپی بێ کەموکوڕی و بێ چڵک، زۆرینەی جار لە هۆڵ و ژووری نەخۆشان.
چاودێری، ئارامی و باشبوونی بێ لێکدانەوەی نەخۆشان؛ جیاواز لە روحی تری مێینە بەگشتی چاکەخوازانەیە.
هیچ ئایینی بەرگری نەگێڕدراوەتەوە، زیاتر ڕێزلێنان و سوپاسگوزارییە؛ کارمەندان چیرۆکەکە لەسەر جێی نەخۆش دووپاتی دەکەنەوە.
گریانەکەی لا لیۆرۆنا (La Llorona) وەک ڕووکاری بەرامبەر لەنێو روحی مێینەی مەکسیک، هەروەها وایت لەیدی (White Lady)ی ئەوروپی وەک جۆرێکی یارمەتیدەری خانمی سپی.
خەم و ئازاری عاشقانە، هەڵەی پیشەیی و کەفارەت بە جامەدان
ناوەکە ئیسپانییە: planchada واتای ئوتوکراوکراو یان سفتکراو دەبەخشێت، بەگوێرەی جامەدانی بێ کەموکوڕی و ڕێکوپێکی دیاردەکە. بنچینەی ئەفسانەکان بە شێوەی جۆراوجۆر گێڕدراونەتەوە: زۆربەی کات پەرستارێکە کە خۆشەویستی پزیشکێک دەبێت، دوای خەمۆکی و بۆچوونی هەڵکردنی دەمرێت و وەک روح دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی بە بەردەوامی چاودێری نەخۆشان کەفارەت بدەت. جۆری تر باسی پەرستارێک دەکەن کە هەڵەی چاودێری ژیانی نەخۆشێکی لێسەندووە.
وەک ئەفسانەیەکی دام‌ودەزگایی هاوچەرخ، لا پلانچادا هیچ بنچینەیەکی پێش کۆلۆنیالیزم نییە و دیاردەی کەفارەتی کاسۆلیکی لەگەڵ ئایدیای پەرستاری بۆ خۆدانین یەکخستووە. گێڕانەوەکان لە دەیەی ١٩٣٠ەکانەوە دەستپێدەکەن و بە شێوەیەکی کانۆنی لەگەڵ نەخۆشخانەی خواریز لە شاری مەکسیک بەستراوەتەوە، لەوێوە ئەفسانەکە بۆ نەخۆشخانەکانی تری وڵات جێبەجێ بووە.
فۆلکلۆری نەخۆشخانە بێ پەردەی گەورە
لا پلانچادا بەشێکی جێگیری فۆلکلۆری نەخۆشخانەکانی مەکسیک و ئەفسانەی شارستانییە و لە کۆکراوەی ئەفسانە، بلۆگ و شێوازی گێڕانەوەدا بەدیدەکرێت. هیچ بەرهەمی گەورەی سینەمایی وەکوو لا لیۆرۆنا (La Llorona) هەتا ئێستا بوونی نییە؛ ئەدەبیاتی زانستی سەبارەت بەو زۆر لاوازترە، کتێبی جێگیر بوونی نییە.
لە ڕوانگەی زانستی ئایین، لا پلانچادا ئەفسانەیەکی شارستانی هاوچەرخە بە تیۆلۆژیای کاسۆلیکی کەفارەت، کەفارەت لە ڕێگەی بەردەوام خزمەتکردنەوە. هەروەها دەربڕینی ترسی کۆمەلایەتی لە دام‌ودەزگای نەخۆشخانەیی و دیاردەیەکی ئارامیبەخشە لە ژیانی ڕۆژانەی کلینیک.
ڕێزلێنان لە جێی بەرگری
وەک روحێکی چاکەخواز، لا پلانچادا کەمتر ئایینی بەرگری دەخوڵقێنێت، هیچ کولتێکی بەڵگەدار بوونی نییە. ڕووبەرووبوونەوە زیاتر بە ڕێزلێنان و سوپاسگوزارییە، کارمەندان چیرۆکەکە لەسەر جێی نەخۆش دووپاتی دەکەنەوە. ئەگەر باسی بەرگری بکرێت بە شێوەیەک، ئەوا نیشانەی گشتی مەسیحییە: ڕووناکی مۆمی پاسدار وەک چاودێری لەسەر جێی نەخۆش، ئاوی پیرۆز وەک نیشانەیەک لە ڕووبەرووبووەوە لەگەڵ دیاردەکە و تیلیسمێکی هەڵگیراو. هیچ ئایینی بەرگری تایبەت بەرامبەر ئەو نەگێڕدراوەتەوە.
دیاردەی ئارامیبەخشی جیاواز لەنێو روحی مێینەی مەکسیک
لا پلانچادا لەگەڵ ڕووکاری فراوانی روحی نەخۆشخانەیی یارمەتیدەر یان تووبەکار خزمایەتی هەیە و بەم شێوەیە نزیکترین لە وایت لەیدی (White Lady)ی ئەوروپییە بە شێوازی خۆڵەمێشی یان سپی کلینیکی. جیاواز لە روحی تری مێینەی مەکسیک، بەتایبەتی گریانەکەی لا لیۆرۆنا (La Llorona)، ئەو سەرەکی چاکەخوازانەیە نەک زیانبەخش. وەک دیاردەیەکی پاش مردن بێ جادووی زیانبەخش، هەروەها خزمایەتی لەگەڵ مولتۆ (Multo)ی فیلیپینی هەیە، روحی کەسێکی مردوو.
پرسیارە دووبارەکان دەربارەی لا پلانچادا
ئایا مەترسیدارە؟
بەگشتی نا: ئەو بەگشتی وەک روحێکی چاودێری چاکەخواز بێ جادووی زیانبەخش دانراوە.
ناوەکە لەکوێوە هاتووە؟
لە جامەدانی سپی بێ کەموکوڕی و ئوتوکراوکراوی، ئیسپانی planchada.
لەکوێ دەردەکەوێت؟
لە نەخۆشخانەکان، بە شێوەیەکی کانۆنی لە نەخۆشخانەی خواریز لە شاری مەکسیک.
لینکی زیاتر
هەروەها بخوێنەوە:
- لا یۆرۆنا (La Llorona) – ژنی گریاوی ناسراو لەنێو ڕۆحی مردووانی مەکسیک
- وایت لەیدی (White Lady)، مولتۆ (Multo) – ڕۆحی خۆشتاندنگە و مردووانی هاوشێوە
- مۆمی پاراستن، ئاوی پیرۆز، تیلیسم – نیشانە پارێزەرەکانی نەریتی
- قوتووپاسی پاراستن – ڕوانگەیەکی گشتی بۆ ئامرازەکانی پاراستن
دەقی جیاواز (هەڵبژاردە)
سەرچاوە سەرەکییەکانی تر لە لیستی سەرچاوەکان.
وەک نەرسی هاتووی ئوتوکراو، لا پلانچادا هەروا ماوەتەوە وەک ڕۆحی نەخۆشخانەی مەکسیک کە چاودێری و دڵنیایی دەبەخشێت، لە کاتێکدا زۆربەی ڕۆحی مردووانی دیکەی ئەم وڵاتە بەشێوەیەکی سەرەکی ترس بڵاو دەکەنەوە.
