iWell Guard

Lamia, nữ quỷ trong truyền thống Hy Lạp

Lamia là nữ quỷ trong truyền thống Hy Lạp.

Nữ quỷ hậu sản và kẻ quyến rũ, mặt tối của các thần thoại Eros.

Nữ quỷHy Lạp

Mục lục

Lamia – Ác quỷ trong truyền thống Hy Lạp, minh họa lịch sử
Lamia

Lamia là nhân vật đơn lẻ trong thần thoại Hy Lạp về một nữ quỷ giết hại trẻ em, tên của bà sau này trở thành danh từ chỉ cả một loài. Trong thần thoại, bà vốn là một nữ hoàng Libya, tình nhân của Zeus, những đứa con của bà bị Hera ghen tuông giết chết, sau đó Lamia trở thành kẻ điên loạn, từ đó về sau nuốt chửng trẻ em của người khác.

Từ nhân vật đơn lẻ này, trong thời Hậu cổ đại La Mã xuất hiện lớp sinh vật Lamiae, đến thời Trung đại lamia trở thành thuật ngữ thần học chuyên dụng cho quỷ và phù thủy. Trong truyền thống muộn hơn, đặc biệt ở thế kỷ 19 thời Victoria (Keats, Burne-Jones), Lamia biến thành kẻ quyến rũ mang vẻ đẹp quỷ dị với thân rắn.

Tổng quan ngắn gọn: Lamia

Loại: Nữ quỷ hậu sản, kẻ quyến rũ
Nguồn gốc: Libya/Bắc Phi trong truyền thuyết sớm; con gái của Poseidon hoặc Belos; tình nhân của Zeus
Văn bản: Aristophanes, Diodoros, Horatius, Philostratos, các truyện kể dân gian
Thời kỳ: Từ thời Cổ đại sơ kỳ đến Hậu cổ đại
Phân bố: Hy Lạp, La Mã, thế giới Byzantine
Phòng trừ: Công thức bảo hộ, bùa hộ mệnh hậu sản, tên thiên thần trong tiếp nhận Kitô giáo-Do Thái giáo

Phân loại lịch sử

Niên đại của các văn bản

Những đề cập sớm nhất ở Aristophanes (thế kỷ 5 trước Công nguyên) với hình ảnh bóng ma ăn thịt trẻ em; Diodoros ghi lại truyền thuyết nguồn gốc (Libya, cuộc tình với Zeus, bị Hera nguyền rủa); Horatius và các tác giả La Mã muộn hơn đề cập Lamia chủ yếu như một loài; các văn bản dân gian Byzantine duy trì hình tượng này đến tận thời Trung đại.

Phân loại thần thoại học

Lamia (số ít) trong thần thoại Hy Lạp là một người phụ nữ hoàng tộc đã trở thành nữ quỷ. Bà bị buộc phải ăn thịt chính những đứa con của mình, khiến bà điên loạn. Bà là nhân vật của bi kịch và sự biến đổi. Bà không phải ác nhân bản chất, mà là kẻ bị nguyền rủa bởi đau khổ.

Phạm vi phân bố

Truyền thuyết bắt nguồn từ Bắc Phi, sớm lan vào không gian văn hóa Hy Lạp, rồi qua La Mã vào toàn bộ vùng Địa Trung Hải. Trong truyền thống Byzantine Hậu cổ đại, Lamia vẫn hiện diện mạnh mẽ trong tín ngưỡng dân gian và tồn tại đến tận các hình tượng dọa trẻ em trong tiếng Hy Lạp hiện đại.

Tình trạng nguồn tài liệu

Không có văn bản corpus riêng. Lamia xuất hiện trong hài kịch, văn xuôi lịch sử, văn học Hậu cổ đại và các cảo bản phép thuật. Bằng chứng dày đặc nhất đến từ các đề cập ngắn trong văn học dân gian, vốn nhất quán qua nhiều thế kỷ.

Tên gọi và các cách viết

Tiếng Hy Lạp: Λάμια (Lamia), số nhiều Lamiai.
Tiếng Latinh: Lamia, thường ở số nhiều Lamiae.
Từ nguyên: liên kết với các từ chỉ “họng”, “nuốt chửng”; phù hợp với chức năng giết hại trẻ em.

Đáng chú ý là sự chuyển đổi giữa nhân vật đơn lẻ (Lamia với tiểu sử riêng) và phạm trù (các Lamiai như một nhóm nữ quỷ giết trẻ em). Sự song trùng này khiến Lamia trở thành ví dụ điển hình của quá trình chuyển dịch từ nhân vật thần thoại cá nhân sang bóng ma dân gian.

Đặc điểm

Diện mạo

Không cố định, phổ hình tượng học trải rộng từ người phụ nữ xinh đẹp đến sinh vật lai có thân rắn. Ở Aristophanes và trong các hài kịch thời cổ điển, bà là một nữ quỷ cụ thể, có tên tuổi; trong thời Hellenistic và Hậu cổ đại, hình dạng ngày càng mơ hồ hơn. Hình ảnh người phụ nữ rắn thời Victoria (John William Waterhouse, John Keats) là sự tổng hợp muộn của Lamia và Echidna.

Hành vi

Lamia bắt cóc và nuốt chửng trẻ em của người khác. Bà lang thang qua các ngôi nhà ban đêm, vào các buồng ngủ, bắt cóc trẻ sơ sinh. Trong một số dị bản, bà đồng thời quyến rũ đàn ông và rút cạn sinh lực của họ, một sự kết hợp giữa mô-típ Empusa và chức năng succubus. Do sự cảnh giác của bà (bà không thể ngủ vì bị Hera nguyền rủa), bà hoạt động cả ngày lẫn đêm.

Phạm vi ảnh hưởng

Cái chết của trẻ sơ sinh, cái chết trong nôi, điên loạn của người mẹ, mất sinh lực của đàn ông trẻ, ác mộng. Trong cách giải thích dân gian thời cổ sơ, còn bao gồm các cái chết đột ngột không rõ nguyên nhân của trẻ sơ sinh. Như một nhân vật giáo dục sư phạm, bà được dùng từ thời cổ điển để đe dọa trẻ em không vâng lời.

Diện mạo và biểu tượng

Lamia được miêu tả với phần thân trên là người phụ nữ xinh đẹp, buồn bã hoặc điên loạn và phần thân dưới là rắn. Đôi khi toàn bộ sinh vật mang hình rắn. Bà có vẻ đẹp và sức mạnh siêu nhiên. Yếu tố rắn là trung tâm, biểu trưng cho sự biến đổi và nọc độc.

Thông tin cơ bản: Lamia

Các khía cạnh quan trọng nhất của Lamia tóm tắt nhanh. Phần trình bày chi tiết về tên gọi, mô tả, phòng trừ và các hình tượng tương đồng được trình bày trong các phần sau đây.

Nguồn gốc của Lamia

Công chúa Libya, tình nhân của Zeus, bị Hera nguyền rủa. Vì đau thương và trả thù mà trở thành kẻ bắt cóc trẻ em.

Đối tượng nhắm đến của Lamia

Chủ yếu là trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Thứ yếu là những người đàn ông trẻ đang ngủ (theo mô-típ Empusa trong truyền thống Hậu cổ đại). Các bà mẹ và sản phụ bị ảnh hưởng gián tiếp, với tư cách là những người có con bị đe dọa.

Diện mạo của Lamia

Biến đổi: người phụ nữ xinh đẹp, hình dạng già nua đáng sợ, sinh vật lai có đuôi rắn. Trong truyền thống muộn hơn, thường được mô tả với thân rắn ẩn dưới y phục.

Phạm vi ảnh hưởng

Bắt cóc trẻ em, gây chết trẻ em, làm kiệt sức và giết hại đàn ông trẻ thông qua gặp gỡ nhục dục, quấy nhiễu ban đêm.

Cách phòng trừ Lamia

Bùa hộ mệnh hậu sản, công thức bảo hộ, sau này có phòng trừ Kitô giáo bằng tên thiên thần. Ở Byzantium, người ta cầu khẩn biểu tượng Thánh Sisynios và đọc kinh bảo hộ.

Các hình tượng tương đồng của Lamia

Trong truyền thống La Mã, mở rộng thành lớp sinh vật Lamiae. Các hình tượng có chức năng tương đồng: Empusa (người tháp tùng của Hekate, yếu tố succubus), Striga (phù thủy-ma cà rồng thời La Mã-Hậu cổ đại), Lilith (Do Thái giáo, với chức năng đe dọa sản phụ đầy đủ). Trong thần học Trung đại, Hieronymus dịch Lilith trong bản Vulgata là lamia, từ đó hình thành sự đồng nhất hóa nhất quán giữa Lilith và Lamia.

Phòng trừ trong đời sống thường ngày

Các nghi lễ phòng trừ

Nghi lễ hậu sản bảo vệ đồng thời sản phụ và trẻ sơ sinh. Thanh tẩy tượng trưng phòng ngủ. Ở Byzantium và sau này trong tín ngưỡng dân gian Hy Lạp hiện đại, người ta cầu khẩn các vị thánh, đặc biệt là Thánh Sisynios với tư cách kẻ chinh phục Lamia.

Các bùa chú

Một corpus văn bản Hậu cổ đại và Trung đại về Thánh Sisynios truyền lại các công thức bảo hộ chống lại Lamia và các chị em của bà. Chúng theo một cấu trúc cố định: buộc tội Lamia, gọi tên bà, trục xuất bằng quyền năng cao hơn.

Bùa hộ mệnh và biểu tượng bảo hộ

Các bùa hộ mệnh Byzantine và Sơ Trung đại thường khắc họa Thánh Sisynios cưỡi ngựa, đâm xuyên một Lamia đang bỏ chạy. Chương trình hình ảnh này theo mô thức “Thánh kỵ sĩ chống lại thực thể nữ tai ác” và về sau được chuyển sang Thánh George và con rồng.

Thờ phụng và tôn kính

Lamia không được thờ phụng chính thức, nhưng trong các nghi lễ tư nhân đôi khi được thừa nhận hoặc xoa dịu. Bi kịch của bà khiến bà trở thành đối tượng của pháp thuật. Các thầy phù thủy đen biết tên và dấu ấn của bà. Trong các truyền thống huyền bí, bà được hiểu là một nữ thần ẩn giấu. Sự kính trọng đối với bà rất phổ biến.

Lamia, các hình tượng tương đồng trong các nền văn hóa khác

Mesopotamia

Lamashtu là biến thể cổ xưa và hoàn chỉnh hơn của tổ hợp nữ quỷ giết trẻ em; việc có tồn tại con đường văn hóa trực tiếp đến Hy Lạp hay không vẫn còn tranh cãi, nhưng hồ sơ tương đồng về chức năng là rõ ràng. Ardat-lilî của Assyria-Babylon cũng có quan hệ tương đồng.

La Mã

Strix và Lamiae tạo thành vòng thân thuộc La Mã gần gũi. Strix (phù thủy cú vọ) tiếp nhận mối đe dọa với trẻ sơ sinh trong truyền thống dân gian; lamiae trở thành tên loài cho cả một phạm trù sinh vật.

Trung đại

Hieronymus dịch tiếng Hebrew lilith trong bản Vulgata là lamia. Triết học kinh viện tiếp tục sự đồng nhất hóa này; lamia trở thành thuật ngữ chung cho phù thủy, phụ nữ quỷ dị và succubus. Strega của Ý, bruja của Tây Ban Nha, vedma của Slav chia sẻ hồ sơ đặc điểm này.

Tiếp nhận hiện đại

Sự tái kích hoạt thời Victoria qua tác phẩm của John Keats (Lamia, 1819) đã biến kẻ giết trẻ em thành một người phụ nữ rắn đẹp đẽ, bi kịch và quỷ dị. Các họa sĩ Tiền Raphael tiếp thu mô-típ này. Trong thế kỷ 20, hình tượng rắn quyến rũ được thiết lập trong văn học fantasy và kinh dị (ví dụ trong Dungeons & Dragons như một lớp quái vật độc lập).

Thần thoại về Lamia và cơn thịnh nộ của Hera

Cổ đại truyền thuyết biết đến Lamia như một nhân vật vốn là con người hoặc nửa thần, người đã trở thành một sinh vật đáng sợ do một số phận khủng khiếp. Theo câu chuyện phổ biến, Lamia là một nữ hoàng của Libya và có nhan sắc tuyệt trần. Zeus đem lòng yêu nàng, và nàng đã sinh cho ông những đứa con.

Hera ghen tuông, vợ của Zeus, đã trả thù bằng cách giết chết các con của Lamia hoặc khiến Lamia tự tay giết chúng. Vì đau khổ và tuyệt vọng, Lamia đã biến đổi, hoặc bị biến đổi, thành một quái vật, kẻ vì ghen tị và đau thương mà bắt cóc và giết hại những đứa trẻ của người khác.

Một truyền thuyết bổ sung kể rằng Hera đã tước đoạt giấc ngủ của Lamia, khiến nàng lang thang không yên. Zeus vì thế đã ban cho nàng khả năng tháo lấy đôi mắt của mình ra và đặt xuống, một chi tiết đặc dị xuất hiện trong nhiều nguồn tài liệu.

Câu chuyện này giải thích tại sao Lamia trong quan niệm cổ đại đã trở thành hình tượng ma mị dọa trẻ em. Các bà mẹ và vú nuôi đã dùng tên nàng để dọa nạt trẻ em và bắt chúng ngoan ngoãn. Trong chức năng này, Lamia thuộc về một nhóm những nhân vật nữ đe dọa trẻ em trong thế giới cổ đại, trong đó còn có Gello và Mormo.

Giới nghiên cứu nhìn thấy trong thần thoại này khuôn mẫu quen thuộc, theo đó một sinh vật bị hủy hoại bởi đau khổ và bất công đã biến nỗi đau của mình thành bạo lực hủy diệt. Lamia vì thế đồng thời là kẻ gây tội ác lẫn nạn nhân. Những nhân vật nữ đáng sợ tương tự có thể tìm thấy ở Empusa và trong vòng những sinh vật hung dữ của Hy Lạp.

Lamia giữa nhân vật đơn lẻ và danh từ phạm trù

Một đặc điểm đáng chú ý của truyền thuyết về Lamia là tên này có thể chỉ cả một nhân vật thần thoại cụ thể lẫn cả một lớp sinh vật. Trong một số nguồn tài liệu, Lamia là nữ hoàng Libya của thần thoại đã đề cập. Trong các văn bản khác, Lamiai xuất hiện ở số nhiều như một loại nữ quỷ nguy hiểm.

Trong nghĩa thứ hai này, các Lamiai là những thực thể quyến rũ nhắm vào đàn ông trẻ, mê hoặc họ và rút cạn sinh lực hoặc máu của họ. Chúng đôi khi được đồng nhất hoặc liên kết chặt chẽ với Empusa và Mormolykeia. Các nguồn tài liệu cổ đại vẽ nên một bức tranh dao động, trong đó các hình tượng đáng sợ không được phân biệt rõ ràng.

Sự thể hiện văn học nổi tiếng nhất của loại này được tìm thấy trong Vita Apollonii của Philostratos từ thế kỷ thứ ba sau Công nguyên. Ở đó, nhà thông thái Apollonios xứ Tyana vạch trần một người phụ nữ xinh đẹp muốn kết hôn với một chàng trai trẻ là Lamia hay Empusa, một thực thể muốn vỗ béo và ăn thịt người thanh niên. Giai thoại này sau đó được tiếp thu nhiều lần.

Giới nghiên cứu giải thích sự dao động giữa nhân vật đơn lẻ và phạm trù là do tín ngưỡng dân gianthần thoại học văn chương đan xen nhau ở đây. Thần thoại bác học biết đến một Lamia duy nhất với tiền sử của bà, còn mê tín sống động biết đến nhiều thực thể mang tính Lamia. Cả hai dòng này song hành suốt thời Cổ đại và ảnh hưởng lẫn nhau.

Lamia trong thời Trung đại và Cận đại

Thuật ngữ Lamia không biến mất khi thời Cổ đại kết thúc, mà được tiếp nối trong truyền thống bác học và giáo hội thời Trung đại. Trong các văn bản Latinh, từ lamia được dùng để dịch và chỉ các thực thể nữ bí ẩn đáng sợ khác nhau.

Các nhà văn Giáo hội và các nhà bách khoa toàn thư muộn hơn tiếp nhận thuật ngữ này và liên kết nó với những quan niệm về các yêu quái ban đêm gây nguy hại cho trẻ em hoặc những người đang ngủ.

Trong Cận đại, từ này có được một ý nghĩa đặc biệt và quan trọng. Trong văn học về phù thủy, lamia trở thành một trong những từ Latinh chỉ phù thủy.

Một số luận thuyết thời kỳ đó sử dụng từ này theo nghĩa này một cách tường minh, khiến hình tượng đáng sợ thời cổ đại hòa trộn với hình ảnh phù thủy trong thời kỳ truy bức. Qua đó, cái tên thần thoại cổ xưa có được một tác động thực tế và nguy hiểm trong bối cảnh các phiên tòa xét xử phù thủy.

Đồng thời, Lamia tiếp tục tồn tại trong các truyền thống dân gian khu vực. Ở một số vùng Nam Âu, chẳng hạn ở Hy Lạp, Tây Ban Nha và vùng Basque, có các nhân vật folklore mà tên gọi bắt nguồn từ Lamia. Tuy nhiên, các hình tượng muộn này không đơn giản là sự tiếp nối của Lamia cổ đại, mà là các cấu tạo độc lập chỉ tiếp nhận tên gọi và một số nét đặc trưng.

Giới nghiên cứu nhấn mạnh rằng Lamia là một ví dụ điển hình về tuổi thọ lâu dài của các thuật ngữ thần thoại. Cái tên du hành qua nhiều thế kỷ, liên tục được lấp đầy bằng nội dung mới và thích nghi với các quan niệm về mối đe dọa nữ tính trong từng thời đại, từ hình tượng dọa trẻ em cổ đại qua phù thủy thời truy bức đến nhân vật truyền thuyết khu vực.

Các liên kết tham khảo thêm

Các liên kết nội bộ được đề xuất:

  • Hy Lạp (trang văn hóa cấp trên)
  • Empusa (có quan hệ cấu trúc)
  • Chi tiết về Lamia sẽ được bổ sung
  • Lilith (hình tượng tương đồng Do Thái giáo)
  • Striga (hình tượng tương đồng La Mã)

Tài liệu tham khảo (tuyển chọn)

Tuyển chọn các công trình nghiên cứu trọng yếu về Lamia và các hình tượng liên quan:

  • Johnston, Sarah Iles: Restless Dead. Encounters between the Living and the Dead in Ancient Greece. Berkeley 1999.
  • Resnick, Irven M. / Kitchell, Kenneth: „The Lamia in Medieval Thought.” In: Traditio 62 (2007).
  • Burkert, Walter: Griechische Religion der archaischen und klassischen Epoche. Stuttgart 1977.
  • Greenfield, Richard P. H.: Traditions of Belief in Late Byzantine Demonology. Amsterdam 1988.

Các tài liệu tham khảo chuẩn mực khác được liệt kê trong danh mục tài liệu.

Các biểu tượng bảo hộ liên quan

Thực hành bảo hộ được mô tả ở đây là sự phân loại khoa học tôn giáo học về các truyền thống lịch sử. iWell Guard kế thừa dòng lịch sử văn hóa của các vật phẩm bảo hộ có thể đeo mang và là hình thức đương đại của truyền thống đó. Tìm hiểu thêm về iWell Guard →

Trong các nguồn tài liệu muộn hơn, Lamia ngày càng được mô tả là quỷ mang hình dạng phụ nữ, chủ yếu nhắm vào trẻ em và đàn ông đang ngủ, tách rời khỏi các câu chuyện thần thoại cổ xưa hơn.

Các câu hỏi thường gặp về Lamia

Lamia là ai trong thần thoại Hy Lạp?

Lamia ban đầu là một nữ hoàng Libya được Zeus yêu thương. Vì ghen tuông, Hera đã khiến các con của bà chết, sau đó Lamia biến thành một sinh vật hung ác chuyên bắt cóc và giết hại trẻ em vào ban đêm.

Trong thần thoại Hy Lạp-La Mã về sau, Lamia trở thành một cả một loại nữ quỷ (Lamiae) với thân hình rắn và khả năng quyến rũ những người đàn ông trẻ. Chúng được coi là tiền thân của các quan niệm về succubus sau này.

Lamia khác với các sinh vật tương tự như thế nào?

Lamia có chung các đặc điểm với Lilith (kẻ bắt cóc trẻ em, kẻ quyến rũ, hình dạng rắn), với Empusa trong thần thoại Hy Lạp (kẻ quyến rũ có khả năng biến hình) và với Striges của La Mã (những người phụ nữ chim hút máu). Trong cuốn Malleus Maleficarum (Búa Phù Thủy, 1487) thời Trung đại, các Lamiae được mô tả cùng với các sinh vật phù thủy khác như một mối đe dọa thực sự. Trong văn học hiện đại (Lamia của Keats, 1820), bà đã trở thành một sinh vật mang tính bi kịch và u sầu.

Phân loại & Bảo vệ

IVCẤP ĐỘ
La bàn bảo vệ xếp sinh vật này vào cấp độ ảnh hưởng IV – Ảnh hưởng nghiêm trọng.

Chống lại ảnh hưởng của nó, truyền thuyết liên văn hóa đề cập các biện pháp bảo vệ sau:

So sánh trong La bàn bảo vệ →

Biện pháp bảo vệ được khuyến nghị

iWell Guard

Biện pháp bảo vệ đơn giản nhất trong bộ sưu tập này: 41 lớp vàng thật 999, bạch kim, bạc và silic, được chế tác tại Ruhla/Thüringen. Không cần kích hoạt, không gắn với bất kỳ người nào và có tác dụng trong phạm vi khoảng 50 mét, ngay cả khi không được đeo.

Tổng quan tất cả các biện pháp bảo vệ →