Sukkubus, nữ quỷ đêm
Sukkubus là một lớp thực thể bắt rễ sâu trong lịch sử tôn giáo, bao gồm các tầng từ Mesopotamia, các nguồn Do Thái ngụy thư, Hy Lạp cổ đại và Kitô giáo thời Trung đại. Tổng quan này giới thiệu các nguồn tài liệu, học thuyết kinh viện, thần học liên quan đến các phiên tòa xét xử phù thủy và nghiên cứu hiện tượng học hiện đại về thần học.
Mục lục
Sukkubus
Nữ quỷ đêm ghé thăm đàn ông trong giấc ngủ. Đối lập với Inkubus trong môn quỷ học Thiên Chúa giáo thời Trung đại. Liên hệ với các truyền thống nữ quỷ cám dỗ cổ xưa hơn (Lilith, Empusa, Lamia).
Sukkubus xuất hiện như một nữ quỷ đêm trong nhiều hệ thống quỷ học thời Trung đại.
Sukkubus là một trong những loại thực thể được ghi chép đầy đủ nhất trong môn quỷ học so sánh. Tên gọi bắt nguồn từ tiếng Latinh succuba (từ succubare, nằm xuống dưới) và chỉ một hiện tượng nữ ban đêm tác động lên đàn ông đang ngủ.
Khái niệm này không xuất phát từ Thiên Chúa giáo thời Trung đại, mà có tiền sử rõ ràng trong truyền thống Lilitu của Mesopotamia-Akkad và trong giáo lý Lilith của Do Thái giáo, vốn đã mang các đặc điểm Sukkubus kể từ thời Cổ đại.
Tại iWell Guard, chúng tôi xem xét Sukkubus như một nhân vật được hình thành theo lịch sử tôn giáo với các tầng lớp phân định rõ ràng: Mesopotamia-Akkad trong các nhân chứng cổ nhất, Do Thái ngụy thư ở Hậu Cổ đại, thần học Thiên Chúa giáo trong kinh viện học thời Trung đại thịnh vượng, được Augustinus đề cập trong De civitate Dei (XV,23) và được Thomas Aquinas hệ thống hóa trong Summa Theologiae (I, q. 51, a. 3).
Cả hai thảo luận câu hỏi bản thể luận về việc một linh hồn không có thân xác có thể tạo ra tác động tình dục như thế nào; Thomas theo giải pháp kép, rằng cùng một quỷ đầu tiên với tư cách Sukkubus thu thập tinh dịch rồi sau đó với tư cách Inkubus truyền đi. Cấu trúc này vẫn là mô hình chuẩn của môn quỷ học Công giáo cho đến tận Malleus Maleficarum (Sprenger và Institoris, 1487).
Phân loại thần thoại học
Succubus xuất hiện trong truyền thống lịch sử tôn giáo qua nhiều nhánh song song, chỉ đến thời kỳ tổng hợp đầu cận đại mới hội tụ thành một hình tượng thống nhất.
Nhánh Mesopotamia và Do Thái
Lilitu trong truyền thống Akkad là một hiện tượng ban đêm, xuất hiện trong các bảng phù chú của thiên niên kỷ thứ hai trước Công nguyên với tư cách là kẻ gây rối giấc ngủ và mối đe dọa đối với trẻ sơ sinh.
Trong truyền thống Do Thái thời hậu cổ đại, nhân vật này trở thành Lilith và trong Alphabet của Ben Sira (thế kỷ 8 đến 10) phát triển một tiểu sử riêng với tư cách là người vợ đầu tiên của Adam, người rời khỏi Eden vì tranh cãi về tư thế tình dục và từ đó trở lại với tư cách là succubus.
Lớp tường thuật này được mở rộng trong Kabbalah thời trung đại (Sohar, thế kỷ 13) và được kết nối với các bát khắc chữ của phép thuật Do Thái – Babylon.
Nhánh Hy Lạp và La Mã
Song song với đó, truyền thống Hy Lạp – La Mã biết đến Empusa, Lamia và Mormo như những nhân vật nữ ban đêm với chức năng tương tự.
Empusa được ghi chép trong tác phẩm của Aristophanes (Những con ếch) và trong tiểu sử Apollonios xứ Tyana của Philostratos; Lamia xuất hiện ở Pseudo-Apollodoros và trong các Ngụy thư Kitô giáo với tư cách là kẻ dọa nạt trẻ em. Truyền thống này chảy vào học thuyết succubus thời trung đại thông qua sự tiếp thu của các giáo phụ đối với thần thoại cổ đại.
Tổng hợp thời kỳ đầu cận đại
Với tác phẩm Malleus Maleficarum (1487), De praestigiis daemonum của Johann Weyer (1563), Daemonolatria của Nicolas Rémy (1595) và Discours des sorciers của Henri Boguet (1602), học thuyết succubus trở thành một phần cấu thành cố định của thần học trong các phiên tòa xét xử phù thủy. Hệ quả về mặt phương pháp luận là hết sức nghiêm trọng: Cáo buộc liên quan đến succubus là một trong những điểm buộc tội phổ biến nhất trong cuộc săn lùng phù thủy thời kỳ đầu cận đại.
Nghiên cứu lịch sử (Brian Levack, Wolfgang Behringer, Wolfgang Schild) đã trong những thập kỷ gần đây làm sáng tỏ một cách chi tiết mối liên hệ giữa thần học về succubus và động lực của các cuộc bức hại.
Nguồn tài liệu
Về mặt khoa học, Sukkubus không phải là một thực thể đơn lẻ mà là một loại thực thể với nhiều tầng bậc phân cấp và chuyên môn hóa chức năng. Các phân loại được trình bày chi tiết chủ yếu trong môn quỷ học thời cận đại và trong bộ tác phẩm Lemegeton.
Phân cấp và chuyên môn hóa
Malleus Maleficarum phân biệt giữa các hiện tượng Sukkubus không có sự ràng buộc lâu dài (ám ảnh một đêm đơn lẻ) và các mối quan hệ Sukkubus ràng buộc (cấu trúc giao ước phù thủy). Sự phân biệt này được bộ tài liệu Thẩm phán phù thủy tiếp thu về cơ bản.
Trong văn học phép thuật nghi lễ gần đây, đặc biệt trong các tác phẩm của Stephen Skinner và Israel Regardie, các thực thể Sukkubus được phân loại chi tiết hơn theo phạm vi tác động (Sukkubus tình ái, Sukkubus hút năng lượng, Sukkubus kiểm soát), theo xuất xứ (Do Thái, Thiên Chúa giáo phương Tây, châu Á như Yuki-Onna của Nhật Bản hay Hồ Ly Tinh của Trung Quốc) và theo hình thức ràng buộc.
Nghiên cứu hiện tượng học
Owen Davies, Paranormal, 2009; David Hufford, The Terror that Comes in the Night, 1982) giải thích một phần các báo cáo về Sukkubus dựa trên giảm trương lực cơ REM và ảo giác hypnopompia.
Giải thích này bao hàm tầng lớp hiện tượng học (áp lực trên ngực, không thể cử động, các ấn tượng cảm giác) nhưng để ngỏ tầng lớp lịch sử văn hóa (Tại sao nhân vật này xuất hiện dưới dạng nữ, tính dục, ban đêm, đe dọa trẻ sơ sinh trong hầu hết các nền văn hóa?). Lập trường khoa học ngày nay về cơ bản là giải thích hiện tượng học và giải thích lịch sử văn hóa không loại trừ nhau, mà đề cập đến hai tầng lớp của cùng một phức thể.
Ứng xử phụng vụ và phép thuật nghi lễ
Truyền thống Công giáo từ thế kỷ 16 đã có một bộ máy trừ tà chi tiết chống lại các hiện tượng Sukkubus, được pháp điển hóa trong Rituale Romanum (1614). Truyền thống phép thuật nghi lễ (từ môn Solomon học thời cận đại đến phép thuật hỗn mang hiện đại) phát triển các ấn phòng hộ, công thức triệu hồi để ràng buộc và các nghi lễ giải trừ.
Lập trường của iWell Guard xếp Sukkubus vào loại thực thể hút năng lượng ban đêm và dẫn chiếu đến chức năng bảo vệ của thần chú (xem tổng quan chức năng) như một phương tiện hồi đáp về mặt phương pháp.
Tiếp nhận hiện nay
Quan hệ với các thực thể trong các nền văn hóa khác
Sukkubus chỉ là hình thức nổi bật nhất trong truyền thống Trung đại phương Tây của một sơ đồ thực thể xuyên văn hóa.
Các thực thể tương đồng xuất hiện trong hầu hết các nền văn hóa được ghi chép tốt trong lịch sử: Lamia trong truyền thống Hy Lạp-La Mã, Yuki-onna của Nhật Bản trong một biến thể, Mara của người Slav trong một số cách đọc, Naamah tiếng Hebrew với tư cách là em gái Lilith trong huyền học Do Thái.
Sự tương đồng này có giá trị nhận thức về lịch sử tôn giáo: nó cho thấy khái niệm về một thực thể nữ ban đêm có tính đe dọa tình dục không phải là sản phẩm đặc thù của môn quỷ học Thiên Chúa giáo, mà là một nhân vật rất phổ biến về mặt nhân học văn hóa.
Sự định hình của Thiên Chúa giáo với sự phân cực Inkubus/Sukkubus và sự gắn kết với quan niệm phù thủy thì ngược lại mang tính đặc thù lịch sử và giới hạn ở thời Trung đại muộn và thời Cận đại sơ kỳ.
Cấu trúc thần học chiều sâu
Trong thần học kinh viện, câu hỏi liệu các quỷ có thể quan hệ tình dục thể xác với con người hay không là không tầm thường.
Thomas Aquinas trong Summa Theologiae (I, q. 51) đưa ra câu trả lời được phân tích kỹ lưỡng: các quỷ có thể tự tạo ra thân xác từ không khí và vật chất, với đó chúng với tư cách Sukkubus thu thập tinh dịch nam và với tư cách Inkubus đưa vào ở nơi khác.
Cấu trúc này giải quyết vấn đề thần học về khả năng sinh sản của quỷ: chúng không tự sinh sản mà đóng vai trò là phương tiện trung gian; kết quả (ví dụ như Kẻ Phản Kitô theo quan niệm thời Trung đại) vì thế không phải là thực thể quỷ mà là con người được thụ thai qua sự trung gian của quỷ.
Cấu trúc thần học chiều sâu này giải thích tại sao Sukkubus và Inkubus trong thần học thời Trung đại có thể được hình dung không phải là hai thực thể riêng biệt mà là hai dạng thức của cùng một thực thể.
Thư mục khoa học
Ai muốn tìm hiểu khoa học về chủ đề Sukkubus sẽ tìm thấy truyền thống thần học được xử lý trong bộ sách của Russell (“Lucifer”, “Mephistopheles”).
Mối liên hệ lịch sử với truyền thống Lilith được trình bày hệ thống ở Patai (“The Hebrew Goddess”, 1990); nghiên cứu về liệt ngủ trong “Paranormal Experiences” của Owen Davies và trong tài liệu tổng quan của y học giấc ngủ. Cách đọc nữ quyền gần đây có thể tiếp cận ở Jane Caputi và trong “Encyclopedia of Witches and Witchcraft”.
Ghi chú về nghiên cứu thêm
Ai muốn tìm hiểu sâu hơn trong nghiên cứu khoa học sẽ tìm thấy các dẫn chiếu chi tiết đến tài liệu chuyên ngành trên các trang danh mục của “Index Religionum” và trong “Encyclopedia of Religion”.
Nghiên cứu về Sohar (thế kỷ 13) tinh chỉnh cấu trúc này: Lilith trở thành Nữ hoàng của Sitra Achra, tức phía bên kia. Thời Trung đại Thiên Chúa giáo tiếp thu quan niệm này và đồng nhất Lilith với Sukkubus.
Tiếp nhận hiện nay và tính dục
Các tài liệu tham khảo chuẩn mực khác được liệt kê trong danh mục tài liệu.
Các câu hỏi thường gặp về Sukkubus
Sukkubus là gì?
Sukkubus là một nữ quỷ trong truyền thống Do Thái-Thiên Chúa giáo và châu Âu thời Trung đại, chuyên tìm đến đàn ông trong giấc ngủ và quyến rũ họ về mặt tình dục. Thuật ngữ này bắt nguồn từ tiếng Latinh succuba (người nằm cùng). Các quan niệm về Sukkubus gắn chặt với các trải nghiệm nghẹt thở ban đêm và hiện tượng liệt ngủ về mặt y học.
Sự khác nhau giữa Sukkubus và Inkubus là gì?
Sukkubus là dạng nữ (tiếng Latinh succuba), chuyên ám ảnh những người đàn ông đang ngủ. Inkubus (tiếng Latinh incubus, kẻ nằm đè lên) là dạng tương ứng nam, chuyên ám ảnh những phụ nữ đang ngủ. Cả hai được coi trong môn quỷ học thời Trung đại là hai dạng biến hình của cùng một thực thể, hình dạng tùy thuộc vào giới tính của nạn nhân.