Sukkubus, dişi gece iblisi
Sukkubus, din tarihi açısından derinden köklü bir varlık sınıfıdır; Mezopotamya, Yahudi apokrif, antik Yunan ve ortaçağ Hristiyan katmanlarını bünyesinde barındırmaktadır. Bu genel bakış, kaynakları, skolastik öğretiyi, cadı davalarının teolojisini ve modern fenomenolojik araştırmaları tanıtmaktadır.
İçindekiler
Sukkubus
Uyuyan erkeklere musallat olan dişi gece iblisi. Hristiyan ortaçağ iblisiyatında İnkubus’un karşıtı. Lilith, Empusa ve Lamia gibi dişi baştan çıkarıcı iblislerle bağlantılıdır.
Sukkubus, birçok ortaçağ iblisiyat metninde dişi gece iblisi olarak karşımıza çıkar.
Sukkubus, karşılaştırmalı iblisiyatın en iyi belgelenmiş varlık sınıflarından biridir. Terim, Latince succuba‘dan (altta yatmak anlamındaki succubare‘den) türemiş olup uyuyan erkekleri etkileyen dişi bir gece görünümünü tanımlamaktadır.
Bu kavram Hristiyan ortaçağında ortaya çıkmamış, bilakis Mezopotamya Lilitu geleneğinde ve geç Antik Çağ‘dan itibaren Sukkubus özelliklerini taşıyan Yahudi Lilith öğretisinde açıkça izlenebilen bir ön tarihe sahiptir.
iWell Guard’da Sukkubus’u, din tarihi açısından katman katman gelişmiş bir figür olarak ele alıyoruz: en eski kanıtlarda Mezopotamya-Akkad kökenli, apokrif Yahudi metinleriyle Geç Antik Çağ‘a ait, yüksek ortaçağ skolastiğinde Hristiyan teolojik, De civitate Dei (XV,23) adlı eseriyle Augustinus‘a dayanan ve Summa Theologiae‘da (I, q. 51, a. 3) Thomas Aquinas tarafından sistematize edilen bir figür.
Her ikisi de bedensel olarak kavranamayan bir ruhun cinsel etki gösterip gösteremeyeceği sorununu tartışır; Thomas, aynı iblisinin önce Sukkubus olarak tohumu topladığı, ardından İnkubus olarak aktardığı ikili çözümü benimser. Bu yapı, Malleus Maleficarum‘da (Sprenger ve Institoris, 1487) katoik iblisiyatının standart modeli olmayı sürdürmüştür.
Mitolojik Sınıflandırma
Sukkubus, din tarihi geleneğinde birden fazla paralel kolda karşımıza çıkar; bu kollar ancak erken modern dönemdeki sentezle tek bir figürde yoğunlaşır.
Mezopotamya-Yahudi Kolu
Akkad geleneğindeki Lilitu, M.Ö. ikinci binyılın büyü tabletlerinde uyku bozucu ve bebek tehdit eden bir gece görünümü olarak belirir.
Geç Antik Çağ’daki Yahudi geleneğinde Lilith’e dönüşen bu figür, Ben Sira Alfabesi‘nde (8.-10. yüzyıl) Adem’in ilk eşi olarak kendi biyografisini kazanır; cinsel pozisyon meselesi yüzünden Adn’den ayrılır ve o tarihten itibaren Sukkubus olarak geri döner.
Bu anlatı katmanı, ortaçağ Kabbala‘sında (Zohar, 13. yüzyıl) genişletilmiş ve Yahudi-Babil büyüsünün kase yazıtlarıyla ilişkilendirilmiştir.
Yunan-Roma Kolu
Bunun yanı sıra Yunan-Roma geleneği de benzer işlevlere sahip geceye ait dişi figürler olarak Empusa, Lamia ve Mormo’yu barındırır.
Empusa Aristophanes’in (Kurbağalar) ve Philostrat’ın Apollonios von Tyana biyografisinde geçer; Lamia ise Pseudo-Apollodor’da ve Hristiyan apokriflerinde çocuk korkutucu olarak yer alır. Bu gelenek, antik mitolojinin patristik dönüşümü aracılığıyla ortaçağ Sukkubus öğretisine akar.
Erken Modern Dönem Sentezi
Malleus Maleficarum (1487), Johann Weyer’in De praestigiis daemonum‘u (1563), Nicolas Rémy’nin Daemonolatria‘sı (1595) ve Henri Boguet’nin Discours des sorciers‘i (1602) ile birlikte Sukkubus öğretisi cadı davası teolojisinin kalıcı bir parçası hâline gelir. Yöntemsel sonuç ağırdır: Sukkubus suçlaması erken modern cadı takibatlarının en yaygın iddianamelerinden birine dönüşür.
Tarihsel araştırmalar (Brian Levack, Wolfgang Behringer, Wolfgang Schild), son on yıllarda Sukkubus teolojisi ile takibat dinamiği arasındaki bağı ayrıntılı biçimde ortaya koymuştur.
Kaynaklar
Sukkubus, bilimsel açıdan tek bir varlık figürü değil, farklı hiyerarşi düzeyleri ve işlev uzmanlaşmaları olan bir varlık sınıfıdır. Ayrıntılı sınıflandırmalar özellikle erken modern iblisiyat ve Lemegeton külliyatında yer almaktadır.
Hiyerarşi ve Uzmanlaşma
Malleus Maleficarum, kalıcı bağ içermeyen Sukkubus görünümleri (tek gecelik ziyaret) ile bağlı Sukkubus ilişkileri (cadı paktı yapısı) arasında ayrım yapar. Bu ayrımı cadı davası külliyatı büyük ölçüde benimser.
Daha yeni ritüel büyü literatüründe, özellikle Stephen Skinner ve Israel Regardie’nin yazılarında, Sukkubus varlıkları etki alanına (aşk Sukkubus’u, enerji tüketen Sukkubus, kontrol Sukkubus’u), kökene (Yahudi, Hristiyan-Batı, Japon Yuki-Onna ya da Çin Hu-Li-Jing gibi Asya örnekleri) ve bağlanma biçimine göre ayrıca sınıflandırılır.
Fenomenolojik Araştırma
Owen Davies, Paranormal, 2009; David Hufford, The Terror that Comes in the Night, 1982) Sukkubus anlatılarının bir bölümünü REM atonisi ve hipnopomik halüsinasyonlarla açıklar.
Bu açıklama fenomenolojik katmanı (göğüste baskı, hareket edememe, duyusal izlenimler) karşılamakla birlikte kültürel-tarihsel katmanı (Figür neden hemen her kültürde dişi, cinsel, geceye ait ve bebek tehdit edici görünür?) açıkta bırakır. Günümüz bilimsel tutumu büyük ölçüde şudur: fenomenolojik ve kültürel-tarihsel açıklamalar birbirini dışlamaz, aynı bütünün iki ayrı katmanını ele alır.
Litürjik ve Ritüel Büyü Bağlamındaki Yaklaşımlar
Katolik gelenek, 16. yüzyıldan itibaren Sukkubus görünümlerine karşı Rituale Romanum‘da (1614) kodifiye edilmiş ayrıntılı bir egzorsizm geleneğini bünyesinde barındırır. Ritüel büyü geleneği (erken modern Salomoni’den modern kaos büyüsüne dek) koruyucu sigilller, bağlama çağrı formülleri ve çözme ritüelleri geliştirmiştir.
iWell Guard, Sukkubus’u geceye ait enerji tüketen varlıklar sınıfına dahil eder ve metodolojik bir yanıt olarak mantranın koruyucu işlevine (bkz. işlev genel bakışı) dikkat çeker.
Günümüzdeki Alımlanması
Diğer Kültürel Varlıklarla İlişkisi
Sukkubus, yalnızca Batı ortaçağ geleneğinde öne çıkan bir varlık şemasının en belirgin biçimidir; bu şema kültürlerarasıdır.
Akraba varlıklara tarihsel açıdan iyi belgelenmiş hemen her kültürde rastlanır: Yunan-Roma geleneğinde Lamia, bazı yorumlarda Japon Yuki-Onna, bazı okumalarda Slav Mara, Yahudi mistisizminde Lilith’in kız kardeşi İbranice Naamah.
Bu akrabalık din tarihi açısından önemlidir; dişi, cinsel tehdit oluşturan bir gece varlığı kavramının Hristiyan iblisiyatına özgü bir ürün olmadığını, kültürel antropoloji açısından yaygın bir figür olduğunu göstermektedir.
İnkubus/Sukkubus ikilisinin kutuplaşmasını ve cadı tasarımıyla bütünleşmesini içeren Hristiyan biçimlendirmesi ise tarihe özgüdür ve geç ortaçağ ile Erken Modern Çağ ile sınırlıdır.
Teolojik Derin Yapı
Skolastik teolojide iblislerin insanlarla bedensel birleşip birleşemeyeceği sorusu basit değildir.
Thomas Aquinas, Summa Theologiae‘da (I, q. 51) ayrıntılı bir yanıt geliştirir: İblisler hava ve maddeden bedenler oluşturabilir; bu bedenlerle Sukkubus olarak erkek tohumunu toplar, İnkubus olarak başka bir yerde aktarırlar.
Bu yapı, iblislerin üreme kapasitesine ilişkin teolojik sorunu çözer; iblisler bizzat üremez, taşıyıcı işlevi görürler. Dolayısıyla sonuç (ortaçağ tasavvuruna göre Deccal gibi) iblisin doğuşu değil, iblis aracılığıyla gerçekleşen bir insan doğumudur.
Bu teolojik derin yapı, Sukkubus ile İnkubus’un ortaçağ teolojisinde neden iki ayrı varlık değil, aynı varlığın iki kipi olarak düşünülebildiğini açıklamaktadır.
Bilimsel Bibliyografya
Sukkubus konusunu akademik düzeyde incelemek isteyenler için Russell serisi (“Lucifer”, “Mephistopheles”) teolojik geleneği ayrıntılı biçimde ele almaktadır.
Lilith geleneğiyle tarihsel bağlantı Patai’nin (“The Hebrew Goddess”, 1990) eserinde sistematik olarak incelenmiştir; uyku felci araştırması ise Owen Davies’in “Paranormal Experiences” adlı eserinde ve uyku tıbbı genel literatüründe işlenmiştir. Daha yeni feminist okuma Jane Caputi’nin çalışmalarında ve “Encyclopedia of Witches and Witchcraft” ansiklopedisinde bulunabilir.
İleri Araştırma İçin Not
Akademik araştırmaya daha ayrıntılı girmek isteyenler “Index Religionum” dizin sayfalarında ve “Encyclopedia of Religion”da uzmanlık literatürüne ilişkin kapsamlı atıflar bulabilir.
Zohar (13. yüzyıl) üzerine yapılan araştırmalar bu yapıyı daha da inceltir: Lilith, Sitra Achra’nın (öteki taraf) kraliçesine dönüşür. Hristiyan ortaçağ bu tasarımı benimser ve Lilith’i Sukkubus ile özdeşleştirir.
Günümüzdeki Alımlanması ve Cinsellik
Kaynakçada yer alan diğer başvuru eserleri literatür dizininde.
Sukkubus Hakkında Sık Sorulan Sorular
Sukkubus nedir?
Sukkubus, Yahudi-Hristiyan ve ortaçağ Avrupa geleneğine ait, uyku sırasında erkekleri ziyaret eden ve onları cinsel olarak baştan çıkaran dişi bir iblis varlığıdır. Terim, Latince succuba’dan (yatakta altında yatan) gelmektedir. Sukkubus tasarımları, gece boğulma deneyimleriyle ve tıbbi uyku felci ile yakından bağlantılıdır.
Sukkubus ile İnkubus arasındaki fark nedir?
Sukkubus dişi biçimdir (Latince succuba) ve uyuyan erkeklere musallat olur. İnkubus (Latince incubus, üstüne yatan) ise erkek karşılığıdır ve uyuyan kadınlara musallat olur. Ortaçağ iblisiyatında her ikisi de aynı varlığın şekil değiştiren halleri olarak kabul edilir; biçim kurbanın cinsiyetine göre belirlenir.