یاما-نۆ-کامی، خاوەن چیاکانی ژاپۆن
نووسەر: Ralf Ittermann · دوایین پێداچوونەوە لە
یاما-نۆ-کامی خواژنێکە لە کەلتووری ژاپۆنی.
خاوەن چیاکان و ئاژەڵی کێوی، لە بەهاردا خواژنی کێڵگە. یاما-نۆ-کامی خاوەن چیاکانی ژاپۆنە.
یاما-نۆ-کامی کامیی چیا یان خواژنی چیای شینتۆ و باوەڕی گەلییە، ناوێکی ئەرکی و کۆکراوەیە بۆ خواژنانی چیا. لە زۆربەی ناوچە دێهاتییەکانی ژاپۆن بە مێ دادەنرێت، زۆر جار وەک ئیرەیی، و سەرپەرشتیاری ڕاوچی، دارتاش و جوتیارانە.
یەکێک لە بنەما سەرەکییەکان ئاڵوگۆڕی وەرزیی لەگەڵ خواژنی کێڵگە تا-نۆ-کامیدا. لە بەهاردا کامیی چیا لە چیاکانەوە دێتە خوارەوە و چاودێری کێڵگەکانی زەوی دەکات، پاش دروێنەی پایز دووبارە دەگەڕێتەوە بۆ چیاکان. بەم شێوەیە جیهانی چیا و کێشتوکاڵ بە یەکتری دەبەستێتەوە.
جۆر: کامیی چیا، ناوێکی ئەرکی و کۆکراوەیە بۆ خواژنانی چیا
سەرچاوە: شینتۆ و باوەڕی گەلی، لە ڕووی زانستی گەل شیکراوەتەوە
دەق: شیکردنەوەی گەلناسانە، بەتایبەتی لەلایەن یاناگیتا کونیۆ
سەردەم: لە باوەڕی گەلییەوە تا سەردەمی ئێستا
دیمەن: زۆربەی کاتان کامیی چیا کە بە مێ و ئیرەیی دادەنرێت
ناوچەی سەرچاوە و سەرچاوەکان
سەردەمی دەقەکان
یاما-نۆ-کامی سەر بە شینتۆ و باوەڕی گەلییە؛ ئەم بۆنیادە زیاتر لە ڕووی گەلناسییەوە شیکراوەتەوە، بەتایبەتی لەلایەن یاناگیتا کونیۆ.
بواری باڵاوبوونەوە
ژاپۆن، بەتایبەتی ناوچە چیایی دێهاتییەکان؛ نموونەی بنەڕەتی زۆر باڵاوە، بەڵام شێوازەکانی جۆراوجۆرن بەپێی ناوچە.
دۆخی سەرچاوەکان
لە نموونەی بنەڕەتیدا باش بەڵگەدارە، بەڵام جۆراوجۆرە بەپێی ناوچە: توێژینەوەی گەلناسی، بەتایبەتی کتێبی یاما نۆ جینسێی یاناگیتا کونیۆ، هەروەها لێکۆڵینەوەی بلاکەر لەسەر شامانیزمی ژاپۆنی.
ناو و شێوازەکان
ژاپۆنی: یاما-نۆ-کامی بە واتای ڕاستەقینە کامیی چیایە؛ ناوی تایبەت نییە، بەڵکو ناوێکی ئەرکییە. بەگوێرەی میتۆلۆژیا، ئۆیاماتسومی لە کۆجیکیدا وەک خاوەنی چیاکان دادەنرێت؛ لە باوەڕی گەلیدا بەپێچەوانەوە یاما-نۆ-کامی زۆرتر خواژنێکی ناوخۆیی و زۆر جار بێناوە، کە یەکسان نییە لەگەڵ کامیی میتۆلۆژی کلاسیکی.
کەسایەتی و کارکرد
دیمەن
لە زۆربەی ناوچە دێهاتییەکانی ژاپۆن یاما-نۆ-کامی بە مێ دادەنرێت، زۆر جار وەک خواژنێکی ئیرەیی و ناشیرین. لەم واتاوە چەند نەریت و مامناوەندێک وەرگیراوە.
کاریگەری
یاما-نۆ-کامی خاوەن ئاژەڵی کێویی چیاکانە؛ سەرکەوتنی ڕاو بە بەخشینی ئەو دادەنرێت. لە بەهاردا لە چیاکانەوە دێتە خوارەوە و دەبێتە تا-نۆ-کامی، خواژنی کێڵگە کە چاودێری گەشەکردنی زەوی دەکات؛ پاش دروێنەی پایز دووبارە دەگەڕێتەوە بۆ چیاکان و دووبارە دەبێتە یاما-نۆ-کامی.
پرۆفایل: یاما-نۆ-کامی
گرنگترین ڕووکارەکانی کامیی چیا بە یەک ڕوانگە.
شینتۆ و باوەڕی گەلی دێهاتی: بۆنیادێک لە خواژنانی چیایی ناوخۆیی و زۆر جار بێناو، کە لەلایەن یاناگیتا کونیۆ لە ڕووی گەلناسییەوە شیکراوەتەوە.
ڕاوچی، دارتاش، خەڵکی سووتاندنی خەڵووز و جوتیار: کامیی چیا سەرپەرشتی ئەوان دەکات، خۆشەویستی ئەو بەندی ڕاو و دروێنەیە.
زۆربەی کاتان خواژنێکی مێ کە وەک ئیرەیی و ناشیرین دادەنرێت؛ زۆر جار تەنها لە بەردێک، دارێک یان هۆکۆرایەکی بچووکدا دەپەرستراوە.
خاوەن چیاکان و ئاژەڵی کێوی؛ لە ئاڵوگۆڕی وەرزیی لەگەڵ تا-نۆ-کامیدا، هەروەها خواژنی کێڵگە بۆ گەشەکردنی زەوی.
پیرۆزگای ناوخۆیی و پیرۆزگای سادەی چیایی، قوربانی ئۆکۆزە لەلایەن ڕاوچییانی ماتاگی، هەروەها مامناوەندی چیا و ئافرەت کە پێشێلکردنی مەترسیدار دادەنرێت.
لە کامیی میتۆلۆژی بۆ خواژنی چیای ڕاوچییان
یاما-نۆ-کامی بە واتای ڕاستەقینە کامیی چیایە و ناوی تایبەت نییە، بەڵکو ناوێکی ئەرکییە. بەگوێرەی میتۆلۆژیا، ئۆیاماتسومی لە کۆجیکیدا وەک خاوەنی چیاکان دادەنرێت؛ لە باوەڕی گەلیدا کە بەتایبەتی یاناگیتا کونیۆ شیکردیەوە، یاما-نۆ-کامی بەپێچەوانەوە زۆرتر خواژنێکی ناوخۆیی و زۆر جار بێناوی ڕاوچی، دارتاش و خەڵکی سووتاندنی خەڵووزە، کە یەکسان نییە لەگەڵ کامیی میتۆلۆژی کلاسیکی.
لە بنەمای ئەم بۆنیادەدا ئاڵوگۆڕی وەرزیی هەیە: لە بەهاردا یاما-نۆ-کامی لە چیاکانەوە دێتە خوارەوە و دەبێتە تا-نۆ-کامی، خواژنی کێڵگە کە چاودێری گەشەکردنی زەوی دەکات؛ پاش دروێنەی پایز دووبارە دەگەڕێتەوە بۆ چیاکان و دووبارە دەبێتە یاما-نۆ-کامی. ئەم نموونەیە جیهانی چیای ڕاوچییان بە جیهانی کێشتوکاڵی جوتیاران دەبەستێتەوە.
نەریتی زیندووی ئێستا و پۆلێنکردن
یاما-نۆ-کامی بابەتێکی جێگیرە لە گەلناسی ژاپۆنیدا، لەنێو کاری یاناگیتا کونیۆ، و لە ناوچە دێهاتییەکاندا لەگەڵ نەریتەکانی وەک قوربانی ئۆکۆزە و ڕۆژانی داخستنی چیا هەتا ئێستا زیندووە. لە کولتووری گشتیدا کەمتر جێگیرکراوە لە تێنگو یان یاماوبا.
لە ڕووی زانستی ئایینەوە، یاما-نۆ-کامی بنەڕەتییەکە پارێزەر و بەخشندەیە بۆ ڕاو، دروێنە و دار، بەڵام هەستیارە بەرامبەر مامناوەند؛ مەترسییەکە لە پێشێلکردنی مامناوەنددایە، نەک لە خراپەیەکی سادە. سێ ڕوونکردنەوە: یاما-نۆ-کامی خودایەکی تاک نییە، بەڵکو بۆنیادێکە لە خواژنانی چیایی ناوخۆیی. واتای مێینەیی و مامناوەندی ئۆکۆزە و ئافرەت سەر بە چینی گەلییە. ئاڵوگۆڕی لەگەڵ تا-نۆ-کامیشدا نموونەیەکی باڵاوی ناوچەییە، نەک بنەمایەکی گشتگیری نیشتمانی.
قوربانی ئۆکۆزە، داخستنی چیا و مامناوەند
چەندین پیرۆزگای یاما-نۆ-کامی ناوخۆیی و پیرۆزگای سادەی چیایی هەیە، زۆر جار تەنها بەردێک، دارێک یان هۆکۆرایەکی بچووک. ماتاگی، ڕاوچییانی پیشەیی ناوچەی تۆهۆکو، ماسی بەردی زۆر ناشیرینی ئۆکۆزە بۆ خواژنەکە قوربانی دەکەن، تاکو بینینی بوونەوەرێکی ناشیرینتر دڵخۆشی بکات. لە زۆر شوێن، ناوچەی ڕاو و چیا بۆ ئافرەتان مامناوەند بووە، و لە ڕۆژی جەژنی خواژنەکەدا نابێت چیا پێبگیرێت، چونکە ئەو کاتە خواژنەکە داری چیاکان دەژمێرێت.
کامیی چیا، یۆکاییی چیا و خاوەنانی ئاژەڵی کێوی
پرسیارە باوەکان دەربارەی یاما-نۆ-کامی
ئایا یاما-نۆ-کامی خودایەکی تاکە؟
نەخێر. ئەمە کۆمەلێک خودایانی شاخی ناوخۆیین، نەک خودایەکی تاکە؛ ناوەکە ناونیشانێکی ئەرکیی.
بۆچی ماسی بەردین ئۆکۆزە پێشکەش دەکرێت؟
لەبەر ئەوەی بەوپەڕی چاوچنۆکی و خەم بۆ ڕواڵەتی خۆی دادەنرێت؛ بینینی وەسیوکێی ترسناکترکردنی شتێک وایدەکات دلخۆش بێت.
گۆڕانکاری لەگەڵ تا-نۆ-کامی چییە؟
لە بەهاردا کامی شاخی دەبێتە خودای کێڵگە بۆ زەوی چێلە، و پاش دروێنەی زستان دووبارە بۆ ناو شاخەکان دەگەڕێتەوە.
لینکی زیاتر
دەقی جیاواز (هەڵبژاردە)
سەرچاوەی بنەڕەتی زیاتر لە لیستی سەرچاوەکان.
وەک کامی شاخی جاپانی و خواژنی ڕاوچی و کێڵگەکان، یاما-نۆ-کامی دوو جیهان بە یەکتری دەبەستێتەوە: ناوچەی شاخاوی کێویی، کە نێچیرەکەی بەخێو دەکات، و زەوی چێلە، کە بە هاوینەوە وەک تا-نۆ-کامی چاودێری دەکات.
