ئێشما، دێوایەک بە گورزی خوێناوی

ئێشما دیوی نەریتی فارسییە.

دێوای تووڕەیی بە گورزی خوێناوی، نێردراوی ئەهریمان.

دیوفارس

ئێشما

ئێشما دێوای زۆردینی تووڕەیی و توندوتیژییە کە خۆڵنی خوێن، توڕەیی جەنگ و سەرخۆشی دەگرێتەوە. وەک نێردراوی ئەهریمان، قوربانی تیادەبڕوات، دووبەرەکی دەڵوت و دوعای ڕۆحەکان لە پردی چینڤات تووش دەبێت.

ئێشما پێشتریش لە گاتاها، کۆنترین بەشی ئاڤیستا، بوونی هەیە و بە فراوانی لە جونگ ئاڤیستا و ئەدەبیاتی پەهلەوی هاتووە. ناوی بە واتای تووڕەیی، دەرگیز یان زۆردینییە و هاوکات ئاماژە دەدات بۆ دیوەکە و ئەو تایبەتمەندییەی لە مرۆڤدا کاری تیادا دەکات.

بە یەک نیگا: ئێشما

جۆر: دێوای تووڕەیی و توندوتیژی، نێردراوی ئەهریمان
سەرچاوە: نەریتی زۆردینی ناوچەی ئێرانی
دەقەکان: گاتاها، جونگ ئاڤیستا، ئەدەبیاتی پەهلەوی
سەردەم: لە گاتاها تا سەردەمی پەهلەوی
دیمەن: دیوی گورزی خوێناوی

مێژووی دەق

سەردەمی دەقەکان

زۆردینی لە گاتاها تا ئەدەبیاتی پەهلەوی: ئێشما پێشتریش لە کۆنترین ئاڤیستادا بوونی هەیە و تا کتێبە ناوەڕاست فارسییەکان بوونی بەردەوامە.

بواری باڵاوبوونەوە

ناوچەی ئێرانی: ئێشما بەشێکی جێگیری جیهانی دیوانی زۆردینی و دەقەکانی ئەوانەیە.

دۆخی سەرچاوەکان

باش بەڵگەیی کراوە: ئاڤیستا لە گاتاها تا جونگ ئاڤیستا، ئەدەبیاتی پەهلەوی هەروەها ئینسایکلۆپیدیای ئێرانیکا.

ناو و شێوازەکان

ئاڤیستایی: aeshma، تووڕەیی، دەرگیز یان زۆردینی. وشەکە هاوکات ئاماژە دەدات بۆ دیوەکە و ئەو تایبەتمەندییەی لە مرۆڤدا کاری تیادا دەکات؛ بە فارسی ناوەڕاست دەبووەتە eshm، بە فارسی نوێ chashm، تووڕەیی، تا ئێستا.

کەسایەتی و کارکرد

دیمەن

پیتناوی جێگیری ئەوە، ئەوەی گورزی خوێناوی هەیە، بە ئاگایی بەرامبەر یازاتا سرائۆشا دانراوە کە گورزی بەهێزی هەڵگرتووە. پیتناوی تری وەک بدکار و خاوەن درۆیە؛ نەوەکانی درەنگتر وەک خاوەن مووی شێواو باس کراون.

کاریگەری

ئێشما دیوی تووڕەیی، توندوتیژی، خۆڵنی خوێن، توڕەیی جەنگ و سەرخۆشییە و نێردراوی ئەهریمانە. قوربانی بە دڕندەیی بەرامبەر ماڵات تیادەبڕوات، دووبەرەکی دەڵوت و ڕۆحەکان لە پردی چینڤات تووش دەبێت؛ بە توندی پەیوەستە بە ئاز، خواستی زۆر.

پرۆفایل: ئێشما

گرنگترین لایەنەکانی دیوی تووڕەیی بە یەک نیگا.

نەریت

دیوی جیهانی باوەڕی زۆردینی، بەڵگەدار لە گاتاها تا ئەدەبیاتی پەهلەوی؛ ناوی هاوکات وشەی تووڕەییشە.

بەرپرسیارە بۆ

تووڕەیی، توندوتیژی، خۆڵنی خوێن، توڕەیی جەنگ و سەرخۆشی؛ ئامانجەکانی مرۆڤ، ماڵات و ڕۆحەکانی سەر پردی چینڤاتن.

دەرکەوتن

ئەوەی گورزی خوێناوی هەیە، بدکار و خاوەن درۆیە؛ نەوەکانی درەنگتر وەک خاوەن مووی شێواو باس کراون.

بواری کاریگەری

نێردراوی ئەهریمان: قوربانی بە دڕندەیی بەرامبەر ماڵات تیادەبڕوات، دووبەرەکی دەڵوت و بە توندی پەیوەستە بە ئاز، خواستی زۆر.

شێوازەکانی بەرگری

ئایینەکانی خواپەرستانە کە ئێشما لێی دەترسێت و پەرستنی ئاهورا مازدا؛ سەرەکی دووژمنی یازاتا سرائۆشایە.

هاوتاکان

ئێشمی مانی وەک ڕۆحێکی وێرانکاری خواستی زۆر؛ بەسەر هێڵی گفتوگۆکراوی ئاسمۆدیۆسدا، ناوەکە دەگاتە زانستی دیوانی ڕۆژئاوایی.

لە وشەی تووڕەییەوە بۆ نێردراوی ئەهریمان

ئاڤیستایی aeshma بە واتای تووڕەیی، دەرگیز یان زۆردینییە و هاوکات ئاماژە دەدات بۆ دیوەکە و ئەو تایبەتمەندییەی لە مرۆڤدا کاری تیادا دەکات: دێواکە و هەستەکە هەمان ناویان هەیە. بە فارسی ناوەڕاست دەبووەتە eshm، بە فارسی نوێ chashm، کە تا ئێستاش بە واتای تووڕەیییە.

ئێشما پێشتریش لە گاتاها، کۆنترین ئاڤیستا، بوونی هەیە و بە فراوانی لە جونگ ئاڤیستا و ئەدەبیاتی پەهلەوی هاتووە. پیتناوی جێگیری ئەوە، ئەوەی گورزی خوێناوی هەیە، بە ئاگایی بەرامبەر یازاتا سرائۆشا دانراوە کە گورزی بەهێزی هەڵگرتووە: بەرامبەر دیوی تووڕەیی، بەگوێرایی وەک دووژمنی چەکدار وەستاوە.

لە ئێشما بۆ ئاسمۆدیۆس: وەرگرتنەوە

لە نەریتی ڕۆژئاوایی، ئێشما وەک ئاسمۆدیۆس بوونی هەیە، دیوی هەوەس و تووڕەیی؛ دیمەنە بەرەبووەکان زۆرجار شێوەی ئەو دەخنکێنن. لە مانیگەری، ئێشم بووە بە ڕۆحی وێرانکاری خواستی زۆر.

لە ڕوانگەی زانستی ئایینی، ئێشما دێوای تووڕەییە. سێ ڕوونکردنەوە: پەیوەندی ئێشما بۆ ئاسمۆدیۆس لە کتێبی تۆبیت گریمانەیەکە، ڕاستییەکی جێگیرکراو نییە، چونکە شێوەی کۆمپۆزیت پێشوەخت لە ئاڤیستای ماوەتەوە بەڵگەدار نییە. سەرچاوەی ڕەگی عیبری وەک وشەسازی گەڵکی دانرا. و ئەم تیۆرەیش هەروا گفتوگۆکراوە.

سرائۆشا، میسرا و ئایینەکانی خواپەرستانە

سەرەکی دووژمنی یازاتا سرائۆشایە، گوێرایی و پەرستن، کە ئێشما لە کۆتایی جیهاندا دەخنکێنێت؛ ئەم سەرکەوتنە هەروەها بۆ میسرا هەڵدەدرێت. ئێشما لە ئایینەکانی خواپەرستانە دەترسێت و لە ڕۆژی دوایین لە بەرامبەر ساۆشیانت هەڵدێت. پاراستن لە ڕێگەی پەرستنی ئاهورا مازدا و ئایینی ڕاست دەبەخشرێت: بەرامبەر دیوی تووڕەیی، بەگوێرەی تێگەیشتنی زۆردینی، خواپەرستی ڕێکخراو خۆی یارمەتی دەدات.

لە ئێشم تا هێڵی ئاسمۆدیۆس

لە مانیگەری، ئێشم بووە بە ڕۆحی وێرانکاری خواستی زۆر. بەسەر هێڵی ئاسمۆدیۆسدا، بەگوێرەی گریمانەیەکی بڵاو بەڵام گفتوگۆکراو، ئێشما دەگاتە زانستی دیوانی ڕۆژئاوایی: دیوی ئاسمۆدایی کتێبی تۆبیت زۆرجار بۆ ئەو هەڵدەدرێت، بەڵام ئەم پەیوەندییە جێگیرکراو نییە. لەناو نەریتی فارسیدا، ئێشما لەگەڵ چینی دیوانی دیڤ، فریوکارە پایریکا و دیوی وشکەساڵی ئاپائۆشا جێگیرە.

پرسیارە باوەکان دەربارەی ئێشما

ئێشما کێیە؟

دێوای زۆردینی تووڕەیی و توندوتیژی، نێردراوی ئەهریمان. خۆڵنی خوێن، توڕەیی جەنگ و سەرخۆشی دەگرێتەوە و ڕۆحەکانی سەر پردی چینڤات تووش دەبێت.

نیشانەی چییە؟

گورزی خوێناوی. پیتناوەکە بە ئاگایی بەرامبەر گورزی بەهێزی یازاتا سرائۆشا، سەرەکی دووژمنیشی، دانراوە.

ئایا ئێشما هەمان ئاسمۆدیۆسە؟

ئەمە گریمانەیەکی گونجاوە، بەڵام گفتوگۆکراوە، نەک ڕاستییەکی جێگیرکراو. شێوەی کۆمپۆزیت پێشوەخت لە ئاڤیستای ماوەتەوە بەڵگەدار نییە.

لینکی زیاتر

لینکی ناوخۆیی پێشنیارکراو:

دیو (Div) – پۆلی ددان و ئاژاوەگێڕان لە ئەفسانەی فارسی
ئاپائۆشا (Apaosha)، پاییریکا (Pairika) – ووزگری تری نەریتی فارسی
ئەسمۆدای (Asmodai) – ددانی رۆژاوایی کە دەکەوێتە بەرچاوی هێڵی مشتومڕی ئەسمۆدیۆس
ئاوی پیرۆز، تیلیسم، ئاسن – ئامرازی پارێزەری راگوێزراو
قوتووی ڕێنمایی پاراستن – ئامرازەکانی پاراستن بە گشتی

دەقی جیاواز (هەڵبژاردە)

کارە سەرەکییەکانی تر لە لیستی سەرچاوەکان.

وەک ددانی تووڕەیی زۆرۆئەستری، ئائیشما (Aeshma) ئەو دائیڤایە کە هەستێک خۆی دەبێتە کەسایەتییەکی ددانی: تووڕەیی گورزی خوێناوی هەڵدەگرێت، و پاداشتی بەرامبەری ئاواتی ڕێکخراوە.