ئاپائوشا، ئەسپە ڕەشەکەی وشکەسالی
نووسەر: Ralf Ittermann · دوایین پێداچوونەوە لە
ئاپائوشا دیمۆنێکی نەریتی فارسییە.
دیمۆنی وشکەسالی کە بارانەکە لە دەریای ڤۆروکاشا دەگرێت. ناسنامەکە ئاپائوشا وەک شێوەیەکی ئەسپی ڕەش وەسف دەکات کە بارانەکە دەگرێت. ئاپائوشا ئەسپە ڕەشەکەی وشکەسالییە و دیمۆنێکە لە ئاینی زەردەشتی.
ئاپائوشا دیمۆنی زەردەشتیی وشکەسالی و وشکبوونە، دوژمنی ئەستێرەی بارانی تیشتریا. لە شەڕی ئەفسانەیی بارانی لە دەریای ڤۆروکاشا، هەردووکیان بۆ بارانەکە دەجەنگن، بارانێک کە ئاپائوشا هەوڵ دەدات بگرێت.
سەرچاوەی سەرەکی دەربارەی ئەو تیشتار-یاشتە (یاشتی 8) لە ژونگاڤیستایە، کە ئەدەبیاتی پاهلاڤی تەواوی دەکات. لە شەڕی بارانەکەدا، ئاپائوشا وەک ئەسپێکی ڕەشی ناشیرین دەردەکەوێت، دوژمنەکەی تیشتریا، ئەستێرەی سیریوس، وەک ئەسپێکی سپیی جوان.
جۆر: دیمۆنی وشکەسالی و نەبووری بەروبووم
سەرچاوە: نەریتی زەردەشتی ناوچەی ئێران
دەقەکان: تیشتار-یاشت (یاشتی 8) لە ژونگاڤیستا، ئەدەبیاتی پاهلاڤی
ماوە: ژونگاڤیستا تا سەردەمی پاهلاڤی
دەرکەوتن: ئەسپێکی ڕەشی ناشیرین بە گوێی ڕەش و کلکی ڕەش
ناوچەی سەرچاوە و سەرچاوەکان
سەردەمی دەقەکان
زەردەشتی، ژونگاڤیستا: سەرچاوەی سەرەکی تیشتار-یاشتە، یاشتی 8، کە لە ئەدەبیاتی پاهلاڤیدا زیاتر دراوەتەوە.
بواری باڵاوبوونەوە
ناوچەی ئێران، کە کێڵگە و ئاوەکانی بەهۆی ئاپائوشا لەبەر وشکەسالی و نەبووری بەروبوومەوە ترسناکن.
دۆخی سەرچاوەکان
باش بەڵگەدارکراوە: تیشتار-یاشت، بوندهێشنی نەقلی پاهلاڤی و ئینسایکڵۆپیدیای ئێرانیکا.
ناو و شێوازەکان
ئاڤیستایی: ئاپائوشا، فارسی ناوەڕاست ئاپۆش. لێکدانەوەی ئێستا سەرەکی وشەکە بە a-pausha دەخوێنێتەوە، بەمانای گەشە نەکردوو یا نەبووری بەروبووم؛ تەنها ئەم ڕەگەزناسییە بەگوایانە بەباوەڕپێکراو دادەنرێت.
دیمەن و ڕەفتار
دەرکەوتن
لە شەڕی بارانی لە دەریای ئەفسانەیی ڤۆروکاشادا، ئاپائوشا وەک ئەسپێکی ڕەشی ناشیرین بە گوێی ڕەش و کلکی ڕەش دەردەکەوێت. دوژمنەکەی تیشتریا، ئەستێرەی سیریوس، وەک ئەسپێکی سپیی جوان بە گوێی زێڕین و کلکی زێڕین بەرەوڕوی دەبێتەوە.
کاریگەری
ئاپائوشا وشکەسالی و نەبووری بەروبووم دەهێنێت. لە بەشەکانی ئەفسانەکەدا، تیشتریا وەک ئەسپێکی سپی بۆ سەر دەریاکە دادەبەزێت، بەڵام ئاپائوشا لە سەرەتادا سەرکەوتنی بەسەردا دەبات و دووریدەخاتەوە، چونکە تیشتریا بەپێی پێویست پەرستراوە نییە. تیشتریا نوێژ دەکات بۆ پەرستنی زیاتر، ئاهورا مازدا خۆی قوربانییەکی پێشکەش دەکات و بەهێزتری دەکات، و پاش بەهێزبوون تیشتریا ئاپائوشا دەشکێنێت و دووری دەخاتەوە، بەم شێوەیە بارانەکە دەڕژێت.
ناسنامە: ئاپائوشا
گرنگترین لایەنەکانی دیمۆنی وشکەسالی بە یەک نیگا.
دیمۆنی ژونگاڤیستا و دوژمنی ئەستێرەی بارانی تیشتریا؛ ئەفسانەکەی لە تیشتار-یاشت، یاشتی 8دا هاتووە.
کێڵگە و ئاوەکان: ئاپائوشا وشکەسالی و نەبووری بەروبووم دەهێنێت بەهۆی هەوڵدان بۆ گرتنی بارانەکە.
ئەسپێکی ڕەشی ناشیرین بە گوێی ڕەش و کلکی ڕەش، بەرەوڕووی ئەسپی سپیی تیشتریا بە گوێی زێڕین.
دوژمنی ئەفسانەیی لە شەڕی بارانی لە دەریای ڤۆروکاشا: هەتا ئاپائوشا زاڵ بێت، بارانەکە نایەت.
بانگهێشتی ئایینی و قوربانی بۆ تیشتریا؛ یارمەتیدەرانی ڤاتا، با، و چوارەناهن، درەوشانەوەی خۆشبەختی خوداییە.
ڤریترای هیندی، کە ئاوەکان دەگرێت و ئیندرا دەیکوژێت؛ ئەم لاسایییە لە بنەمای بابەتیدا هەیە، نەک لە ڕەگەزناسیدا پشتراستکراوە.
شەڕی بارانی لە دەریای ڤۆروکاشا
بە زمانی ئاڤیستایی، دیمۆنەکە ناوی ئاپائوشایە، بە فارسی ناوەڕاست ئاپۆش؛ لێکدانەوەی ئێستا سەرەکی وشەکە بە a-pausha دەخوێنێتەوە، بەمانای گەشە نەکردوو یا نەبووری بەروبووم. سەرچاوەی سەرەکی تیشتار-یاشتە، یاشتی 8، لە ژونگاڤیستا، کە لە ئەدەبیاتی پاهلاڤیدا زیاتر دراوەتەوە.
ئەفسانەکە شەڕی بارانەکە بەم ڕیزبەندییە ڕوونە دەگێڕێتەوە: تیشتریا وەک ئەسپێکی سپی بۆ سەر دەریای ڤۆروکاشا دادەبەزێت، بەڵام ئاپائوشا لە سەرەتادا سەرکەوتنی بەسەردا دەبات و دووریدەخاتەوە، چونکە تیشتریا بەپێی پێویست پەرستراوە نییە. تیشتریا نوێژ دەکات بۆ پەرستنی زیاتر، ئاهورا مازدا خۆی قوربانییەکی پێشکەش دەکات، و پاش بەهێزبوون تیشتریا دیمۆنی وشکەسالی دەشکێنێت و دووری دەخاتەوە، بەم شێوەیە بارانەکە دەڕژێت. خاڵی سەرەکی ئەفسانەکە: خودا تەنها لەبەر ئەوە سەردەکەوێت کە قوربانی بۆ پێشکەش کراوە.
بونی دوایین و لێکدانەوە
ئاپائوشا ئەمرۆ زیاتر لە بابەتی فانتازیا و یاریدا و لە پوختەی ئەفسانەناسیدا دەردەکەوێت، زۆربەی کات وەک پاشکۆیەکی چیرۆکی تیشتریا.
لە ڕوانگەی زانستی ئایینییەوە، ئاپائوشا دیمۆنی وشکەسالییە. سێ ڕوونکردنەوە: سەرچاوە سەرەکییەکان دەڵێن ناشیرین و ڕەش، نەک قژکەڵ یا نەخۆشی جەستە. یەکخستنی دواتری زەردەشتی لەگەڵ هەسارەی مێرکوری بنەمای ئاڤیستایی نییە. و تەنها ڕەگەزناسی گەشە نەکردوو بەگوایانە بەباوەڕپێکراوە.
قوربانی بۆ تیشتریا: پاراستن لە وشکەسالی
پاراستن لە ئاپائوشا لە بانگهێشتی ئایینی و قوربانی بۆ تیشتریادا دەبیندرێت. یارمەتیدەرانی تیشتریا ڤاتان، با، و چوارەناهن، درەوشانەوەی خۆشبەختی خودایی؛ وەشانی پاهلاڤی زیاتر فراڤاشیی باوەڕداران ناودەبات. ئەفسانەکە خۆی بنەمای ئەم شێوازە دیاری دەکات: تیشتریا لە سەرەتادا زاڵ نابێت، چونکە بەپێی پێویست پەرستراوە نییە، و تەنها پاش ئەوەی ئاهورا مازدا قوربانییەکی پێشکەشی دەکات سەردەکەوێت.
ڤریترا و دراوسێکانی فارسی
ئاپائوشا زۆر جار لەگەڵ ڤریترای هیندی بەراورد دەکرێت، ئەو ئەژدیهایەی کە ئاوەکان دەگرێت و ئیندرا دەیکوژێت؛ ئەم لاسایییە لە بنەمای بابەتیدایە، نەک لە ڕەگەزناسیدا پشتراستکراوە. لەناو نەریتی فارسیدا، لەگەڵ چینی دیمۆنیی دیو، دیمۆنی تووڕەیی ئائیشما و پایریکا ڕادەوەستێت، ئەوەی لە شێوەی سەرەتاییدا ئەویش بارانەکەی گرتووە.
پرسیارە باوەکان دەربارەی ئاپائوشا
ئاپائوشا کێیە؟
دیمۆنی زەردەشتیی وشکەسالی، دوژمنی ئەستێرەی بارانی تیشتریا. هەوڵ دەدات بارانەکە بگرێت و بۆ کێڵگە و ئاوەکان نەبووری بەروبووم دەهێنێت.
ئاپائوشا چۆن دەردەکەوێت؟
وەک ئەسپێکی ڕەشی ناشیرین بە گوێی ڕەش و کلکی ڕەش، لە شەڕدا لە دژی ئەسپی سپیی تیشتریا بە گوێی زێڕین و کلکی زێڕین.
چۆن دەشکێنرێت؟
تەنها پاش ئەوەی ئاهورا مازدا قوربانییەک پێشکەشی تیشتریا دەکات و بەهێزی دەکات، ئەو ئاپائوشا دەشکێنێت و دووری دەخاتەوە، بەم شێوەیە بارانەکە دەڕژێت.
لینکی زیاتر
هەروەها بخوێنەوە:
- دیو – چینی دیمۆنیی ئەفسانەناسیی فارسی
- ئائیشما، پایریکا – بوونەوەری تری نەریتی فارسی
- ئاوی پیرۆز، ئامولێت، خوێ – شتی پاراستنی نەقلکراو
- قوتوقپاسی پاراستن – پوختەی شتی پاراستن
دەقی جیاواز (هەڵبژاردە)
کارە کلاسیکییەکانی تر لە لیستی سەرچاوەکان.
وەک ديوێكی وشکەساڵی زردەشتی کە بە شێوەی ئەسپێکی ڕەش لە دژی ئەستێرەی باران دەجەنگێت، ئاپاۆشا ڕاستییەکی بنەڕەتی ناوچەی ئێرانی نوێنەرایەتی دەکات: بێ باران گەشەکردن نییە، و بێ قوربانی باران نییە.
