ئاپو کۆرۆپونا، مەقصەدی ڕۆحی مردووان

ئاپو کۆرۆپونا خودای کێوی نەریتی کیچووایە.

بەرزترین ئاگرکێوی پیرو و جیهانی مردووان لە باوەڕی ئەندینی.

خوداکوێچوا

Apu Coropuna

ئاپو کۆرۆپونا بە نزیکەی 6377 مەتر بەرزترین ئاگرکێوی پیرووە و وەکوو گرنگترین ئاپووی کۆنتیسویو، بەشی باشوور-ڕۆژاوای شانشینی ئینکاوە، دانراوە. هەروەها ئەو کێوە جیهانی مردووان و کوچگاهی گیانەکانە: مەقصەدی ئەو ڕۆحانەیە کە پاش مردن دەگەڕێن بۆ ئەوێ.

مێژووچیرۆکنووسانی سەدەی 16 و 17 ئەم کێوەیان بە پەیامی خواوەندی و پیرۆزگای پایەبەرز ناساندووە؛ لە باشووری ڕۆژاوای بناری کێوەکە شوێنی گرنگی ئینکایی ماوکالاکتا هەیە کە پەیامگا و نیشتەجێبووە.

بە کۆتایی: ئاپو کۆرۆپونا

جۆر: گرنگترین ئاپووی کۆنتیسویو، کێوی جیهانی مردووان و کوچگاهی گیانەکان
سەرچاوە: ناوچەی ئاریکیپا، کۆنتیسویو، باشووری پیرو
دەقەکان: مێژووچیرۆکی سەردەمی کۆلۆنی، شیکاری هەنووکەیی
سەردەم: سەردەمی ئینکا تا ئێستا
دیمەن: کوێستانێکی گەورە و بێستووندار لە بەفر، نزیکەی 6377 مەتر

پێوەندی سەرچاوەکان

سەردەمی دەقەکان

ڕەگ و ڕیشەی لە سەردەمی ئینکاوە هەیە، مێژووچیرۆکنووسانی سەدەی 16 و 17 باسیان کردووە و لە ساڵی 1996ەوە بە شێوەی شیکاری کۆنینەناسی توێژراوەتەوە.

بواری باڵاوبوونەوە

ناوچەی ئاریکیپا و کۆنتیسویو، باشووری ڕۆژاوای شانشینی ئینکا، کە کۆرۆپونا لە سەر ژینگەی کێوییەکانی سەروازە.

دۆخی سەرچاوەکان

باش: پیدرۆ سیزا دی لیۆن و چەند مێژووچیرۆکنووسی تر، وێنەیەک لە لایەن گواماندا پۆما لە نزیکەی ساڵی 1615، هەروەها هەڵکۆڵینەکانی زانکۆی وارسۆ و زانکۆی کاتۆلیکی سانتا ماریا.

ناو و شێوازەکان

کیچووا: سەرچاوەی ناوەکە کێشەیی و ناڕوونە. لێکدانەوەیەکی باڵاو بەڵام نادڵنیا، وشەی quri، مانای زێڕ، بە puna، مانای بەرزایی، دەبەستێتەوە: بەرزایی زێڕین.

شێوە و کاریگەری

دیمەن

کۆرۆپونا تاکە کوێستانێکی سیوانیشین نییە، بەڵکوو کوێستانێکی فراوان و چەند لووتکەیی لە بەفرە، کە وەکوو گرنگترین ئاپووی کۆنتیسویو دەناسرا.

کارتێکردن

بەپێی نەریتی ئەندینی، کۆرۆپونا مەقصەدی ڕۆحی مردووانە، گوندێکی گەورەی مردووان، کە بەشێکی لە ڕێگای ئەشکەوتەکانەوە دەگاتەوێ؛ لە ناکاو ڕۆحەکان لەسەر چۆنیەتی هەڵسوکەوتیان لەگەڵ ئاژەلی ماڵ و ئامرازەکانیان هەڵسەنگاندن دەکرێن. ئەم ڕۆڵە بە شێوەی مێژووی-قەومی و فۆلکلۆری گەیشتووەتەوە، نەک وەکوو دۆزینەوەیەکی کۆنینەناسی.

کارتی ناسنامەیی: ئاپو کۆرۆپونا

کێوی مردووان و پەیامی کۆنتیسویو بە کوورتی.

نەریت

گرنگترین ئاپووی کۆنتیسویو؛ سیزا دی لیۆن ئەمی لە ژمارەی پیرۆزگا گرنگەکانی شانشینی ئینکا دانا.

پەیوەست بە

کۆنتیسویو و ڕۆحی مردووان: بەپێی نەریتی ئەندینی، مردووان بۆ کۆرۆپونا دەکۆچن.

دەرکەوتن

کوێستانێکی فراوان و چەند لووتکەیی لە بەفر؛ وێنەیەکی گواماندا پۆما لە نزیکەی ساڵی 1615 قوربانی بۆ کۆرۆپونا نیشان دەدات، منداڵێک و مشکی گینی.

بواری کاریگەری

پەیامی خواوەندی، پیرۆزگا و کێوی جیهانی داهاتوو: گوندی گەورەی مردووان کە ڕۆحەکان تێیدا دەگەن.

پەرستن

کوڵتی پەیامی خواوەندی لە ماوکالاکتا، حاجیبووندنی مەزهەبی و قوربانی کاپاکۆچای گەیشتووی مێژوویی؛ تا ئێستاش ئایینی پاگۆ بەڕێوە دەبردرێت.

هاوتاکان

خاکی بێدەنگی مردووان ئوپامارکا و دوورگەی خۆر لە دەریاچەی تیتیکاکا وەکوو هووئاکای حاجیبووندن؛ وەکوو ئاپووی ئاچاچیلای ئایمارا.

پەیامی خواوەندی ماوکالاکتا و گوندی مردووان

پیدرۆ سیزا دی لیۆن کۆرۆپونای لە ژمارەی پیرۆزگا گرنگەکانی شانشینی ئینکا دانا. لە باشووری ڕۆژاوای بناری کێوەکە ماوکالاکتا هەیە، شوێنی ئینکایی گرنگ کە پەیامگا و نیشتەجێبووە؛ وێنەیەکی گواماندا پۆما لە نزیکەی ساڵی 1615 قوربانی بۆ کێوەکە نیشان دەدات، منداڵێک و مشکی گینی. ناوەکە خۆی کێشەیی ماوەتەوە، لێکدانەوەی باڵاوی بەرزایی زێڕین هێشتا نادڵنیایە.

لەگەڵ ئەمەشدا، ڕۆڵی دووەم و تاریکتری کێوەکە هەیە: بەپێی نەریتی ئەندینی، ڕۆحی مردووان بەرەو کۆرۆپونا دەکۆچن، بۆ گوندێکی گەورەی مردووان کە بەشێکی لە ڕێگای ئەشکەوتەکانەوە دەگاتەوێ؛ لە ڕێگاوە ڕۆحەکان لەسەر چۆنیەتی هەڵسوکەوتیان لەگەڵ ئاژەلی ماڵ و ئامرازەکانیان هەڵسەنگاندن دەکرێن. ئەم بیرۆکەیە بە شێوەی مێژووی-قەومی و فۆلکلۆری بۆتەوە، نەک بە هەڵکۆڵین سەلماندراوە.

توێژینەوە و لێکدانەوە

لە توێژینەوەی ئەندیس، کۆرۆپونا بە پیشانی کێوی مردووان و کێوی جیهانی داهاتووی باشوور-ڕۆژاوا ناسراوە؛ توێژینەوەی کۆنینەناسی لە ساڵی 1996ەوە لەلایەن زانکۆی وارسۆ و زانکۆی کاتۆلیکی سانتا ماریا بەڕێوە دەچێت. بۆ هەڵکشێرەکان، ئەو بە سادەیی بەرزترین ئاگرکێوی پیرووە.

لە ڕوانگەی زانستی ئایینییەوە، ئاپو کۆرۆپونا نموونەیەکی نایابی کێوە وەکوو جیهانی داهاتوو و مردووانە. سێ ڕوونکردنەوە: ڕەگەزناسیی بەرزایی زێڕین دڵنیا نییە. پێگەی وەکوو گرنگترین هووئاکا بەپێی مێژووچیرۆکنووس جیاوازە. ڕۆڵی خاکی مردووان بە مێژووی-قەومی گەیشتووەتەوە، نەک بە گۆڕ سەلماندراوە.

شێوازەکانی کوڵت لە کۆرۆپونا

کوڵتی پەیامی خواوەندی لە ماوکالاکتا، حاجیبووندن بۆ کێوەکە و قوربانی کاپاکۆچای گەیشتووی مێژوویی، سەلمێنراون. کوڵتەکە بۆیە وێنەیەکی تەنها بنیاتنراو نییە: مێژووچیرۆکنووسان باسیان کردووە، هەڵکۆڵینەکان لە ساڵی 1996ەوە دۆزینەوەکان زیاد دەکەن. هەروەها نەمردووە؛ تا ئێستا لە کۆرۆپونا ئایینی پاگۆ بەڕێوە دەبردرێت، بە گەڵای کۆکا وەکوو قوربانی بۆ ئاپوو.

کێوی مردووان و هووئاکای حاجیبووندن

ڕۆڵی کۆرۆپونا وەکوو جیهانی مردووان لەگەڵ خاکی بێدەنگی مردووان ئوپامارکا بەراوردکراوە، گرنگی ئەو وەکوو مەقصەدی حاجیبووندن لەگەڵ دوورگەی خۆر لە دەریاچەی تیتیکاکا وەکوو هووئاکای حاجیبووندن. لە هەمان ناوچەدا کێوی کاپاکۆچاکانی ئاپو ئامپاتۆ و ئاپو میستی ڕادەوەستن. هاوتاکەی لای ئایمارا ئاچاچیلایە؛ لەگەڵ دایکی زەوی پاچاماما بەرپرسیاریێتی خاک و ژیانی هاوبەشە.

پرسیارە باوەکان دەربارەی ئاپو کۆرۆپونا

بۆچی کۆرۆپونا کێوی مردووانە؟

بەپێی نەریتی ئەندینی، ئەو مەقصەدی ڕۆحی مردووانە، گوندێکی گەورەی مردووان کە بەشێکی لە ڕێگای ئەشکەوتەکانەوە دەگاتەوێ.

کۆرۆپونا چەند بەرزە؟

نزیکەی 6377 مەتر؛ بەمە بەرزترین ئاگرکێوی پیرووە.

ئایا ڕۆڵی جیهانی مردووان بە کۆنینەناسی سەلمێنراوە؟

نەخێر. بە شێوەی مێژووی-قەومی گەیشتووەتەوە، نەک بە گۆڕ سەلماندراوە.

لینکی زیاتر

لینکی ناوخۆیی پێشنیارکراو:

ئاپو ئامپاتۆ و ئاپو میستی – کێوی کاپاکۆچای هەمان ناوچە
ئاچاچیلا – کێوی باپیرانی ئایمارا
پاچاماما – دایکی زەوی ئەندیس
بخوور، تیلیسم – شتومەکی پارێزەری گەیشتوو
قوتوپاسی پارێزەری – کۆکراوەیەک لە شتومەکی پارێزەری

دەقی جیاواز (هەڵبژاردە)

سەرچاوەی سەرەکی زیاتر لە لیستی سەرچاوەکان.

وەکوو بەرزترین گڕکانی پیرو، ئاپو کۆرۆپونا (Apu Coropuna) شانازییەکی دووانی هەڵگرتووە: لە سەرەوە بەفرێک کە هەورازکارانی ڕادەکێشێت، لە خوارەوەشیدا گڕکانی جیهانی خوارەوەی گیانەکانیشە، ئەوەی گوایە بەگوێرەی داب و نەریتی کۆنی ئەندیز، دوای مردن ڕۆحەکان بەرەو ئەو شوێن دەڕۆن.