سالکانتای: چڵی نامرۆیانەی کۆردیلیرا ڤیلکابامبا

ئاپو سالکانتای خودای کێوی نەریتی کیچووایی (Quechua) ـە.

پارێزەری چڵ و بەخشەری ئاوی ناوچەی کوسکو.

خوداکوێچوا

Apu Salkantay

ئاپو سالکانتای کێوێکی نزیکەی 6271 مەتر بەرزیی هەیە، لە کۆردیلیرا ڤیلکابامبا نزیک ماچو پیکچو، و یەکێکە لە گرنگترین ئاپووەکانی ناوچەی کوسکو. ناوی واتای «چڵ» یان «نامرۆیانە» دەگەیەنێت؛ بە پارێزەری ناوچەکە و بەخشەری ئاو دادەنرێت.

پەرستنی ئەم خودایە لە سەردەمی ئینکاوە تا ئێستا بەردەوامە. لە ئایینەکانی ئاندی هاوچەرخدا، سالکانتای زۆر جار وەک یەکێک لە گرنگترین ئاپووەکان باس دەکرێت، هەرچەندە بەگوێرەی نەریتی ناوخۆیی زۆر جار لە پلەیدا لەدوای ئاسانگاتی دێت، و لە ئایینەکانی دیسپاچۆدا رێزی لێ دەگیرێت.

بە شێوەیەکی کوتا: ئاپو سالکانتای

جۆر: ئاپووی پاراستن، ڕێکخەری کەشووهەوا و ئاو
سەرچاوە: کۆردیلیرا ڤیلکابامبا، ناوچەی کوسکو
دەقەکان: باش لە ڕووی ئیتنۆگرافیایی بەڵگەدارکراوە، بەڵام دۆزینەوەی سەرکێو کەم
ماوە: لە سەردەمی ئینکاوە تا ئێستا، پەرستنی زیندوو
دیمەن: کۆمەڵگای دوو لوتکەیی یخبەستووی دیارخراو

پێناسەی ڕوایەت

سەردەمی دەقەکان

پەرستنی سالکانتای ڕەگی خۆی لە سەردەمی ئینکاوە هەیە و هەتا ئێستا زیندووە؛ ئەمە یەکێکە لە ئایینەکانی چڵ کە بەردەوام لە ئاندی پاراستن دەکرێت.

بواری باڵاوبوونەوە

کۆردیلیرا ڤیلکابامبا لە ناوچەی کوسکو: کێوەکە نزیک ماچو پیکچو بەرز بووەتەوە لەسەر شیوەکانی گوندە دەوروبەرەکان.

دۆخی سەرچاوەکان

لە ڕووی ئیتنۆگرافیایی باش بەڵگەدارکراوە؛ بەڵام دۆزینەوەی سەرکێو لە سەردەمی ئینکادا بە زۆری بوونی نییە، ئەمەیش دۆخی سەرچاوەکان بەدوو بەشدا دابەش دەکات.

ناو و شێوازەکان

کیچووا: sallqa، واتای چڵ، نامرۆیانە یان شەرمنانە. لەبەر ئەوە سالکانتای وەک «چڵ» لێک دەدرێتەوە. پەیوەندی بەناوبانگ لەگەڵ توخمی بەفرباران دووەم دەرەجەیی و نادڵنیایە.

شێوە و کاریگەری

دیمەن

سالکانتای کۆمەڵگایەکی دوو لوتکەیی یخبەستوو و دیارخراوە. بە پارێزەری ناوچەکە دادەنرێت و لە ڕۆحانیەتی ئاندی هاوچەرخدا وەک لایەنێکی نێرینە و چڵ لە بەرامبەر ئاپووی نەرمتردا دەخوێنرێتەوە.

کاریگەری

وەک ئاپو، سالکانتای گەورەی پاراستن و ڕێکخەری کەشووهەوا و ئاوی گوندە دەوروبەرەکانە. کێڵگە و لەوەڕگاکان پشت بە یخی ئەو دەبەستن؛ لەبەر ئەوە جوتیاران ئایینەکەیان بۆ ئەو دەڕوانە.

پرۆفایل: ئاپو سالکانتای

ڕاستیە سەرەکییەکان دەربارەی ئاپووی چڵی ناوچەی کوسکو.

کۆنتێکستی کەلتووری

یەکێک لە گرنگترین ئاپووەکانی ناوچەی کوسکو؛ لە ئایینەکانی ئاندی هاوچەرخدا زۆر جار لە پلەی سەرەوە باس دەکرێت، بەڵام بەگوێرەی نەریتی ناوخۆیی زۆر جار لەدوای ئاسانگاتی دێت.

بەرپرسیارە بۆ

جوتیاران و گوندنشینانی ناوچەی کوسکو، کە بەگوێرەی تێگەیشتنی ئاندی، کێوەکە کەشووهەوا و ئاویانی ڕێک دەخات.

دەرکەوتن

کۆمەڵگایەکی دوو لوتکەیی یخبەستوو بە بەرزی نزیکەی 6271 مەتر لە کۆردیلیرا ڤیلکابامبا، لە بەرچاوی ماچو پیکچو.

بواری کاریگەری

پاراستنی ناوچەکە، ڕێکخستنی کەشووهەوا و ئاو؛ سیفەتی چڵی کێوەکە وەک هێز سەیر دەکرێت، نەک وەک خراپە.

پەرستن

ئایینەکانی دیسپاچۆ و پاگۆ بە گەڵای کۆکا، چەوری لاما و چیچا؛ قوربانی سەرکێو لە سەردەمی ئینکادا بۆ ئەم کێوە بە دڵنیایی بەڵگەداری نییە.

پەیوەندیدار

ئاپو ڤیرۆنیکا و ئاپو ئاسانگاتی وەک دراوسێ لە ناوچەی کوسکو؛ لە ناوچەی ئایمارا، ئاپووی هاوشێوە ئەوایە ئاچاچیلا.

سالکا: ناوی چڵ چی دەگێڕێتەوە

کیچووا sallqa واتای چڵ، نامرۆیانە یان شەرمنانە دەگەیەنێت، لەبەر ئەوە سالکانتای وەک «چڵ» لێک دەدرێتەوە. بەڵام پەیوەندی بەناوبانگ لەگەڵ توخمی بەفرباران دووەم دەرەجەیی و نادڵنیایە؛ لێکدانەوەی «کێوی بەفرباران» باڵاوە بەڵام لە ڕووی زمانەوانیدا دڵنیا نییە.

لە ئایینەکانی ئاندی هاوچەرخدا، سالکانتای زۆر جار وەک یەکێک لە گرنگترین ئاپووەکان باس دەکرێت. پلەبەندی ئەو بەگوێرەی ناوچە جیاوازە: بەگوێرەی نەریتی ناوخۆیی زۆر جار لەدوای ئاسانگاتی دێت، کە لە کوسکو بە گشتی وەک بەرزترین ئاپو دادەنرێت. لەگەڵ ئەوەشدا، کێوەکە زۆر لە دەوروبەری خۆی دەوروبتر گرنگی هەیە.

لە ڕێگای کێوەوە بۆ ناوی گەشتیاری

سالکانتای ناودێری ڕێگای بەناوبانگی سالکانتای بۆ ماچو پیکچوە و ئێستا زۆر بە شێوەیەکی گەشتیاری-ڕۆحی بارستایی هەیە.

لە ڕووی زانستی-ئایینیدا، ئاپو سالکانتای ئاپووێکی پاراستنی زیندووی پەرستراوی چڵ ماناکارە. ڕوونکردنەوەی گرنگ: پلەبەندی وەک گرنگترین ئاپو بەگوێرەی ناوچە و بارودۆخ جیاوازە، لە کوسکو زۆر جار ئاسانگاتی وەک بەرزترین دادەنرێت؛ هەروەها ڕەگەزناسی «کێوی بەفرباران» باڵاوە بەڵام لە ڕووی زمانەوانیدا دڵنیا نییە.

دیسپاچۆ و پاگۆ لە کێوی چڵ

ئەمڕۆ ئایینەکانی دیسپاچۆ و پاگۆ ئەنجام دەدرێن، کە تیایاندا گەڵای کۆکا، چەوری لاما و چیچا وەک پێشکەش بۆ ئاپو پێشکەش دەکرێن. بەڵام قوربانی سەرکێو لە سەردەمی ئینکادا بۆ ئەم کێوە بە دڵنیایی بەڵگەداری نییە؛ ئەم بۆشاییە دەبێت بە ڕاستگۆیانە وەک کراوە پێناسە بکرێت. ئایینی زیندوو لێرەدا بە ڕوونی زیاتر لە شوێنەوارناسی، بەرزکردنەوەی نەریتی هەڵدەگرێت.

سالکانتای لەنێو هێزەکانی کێوی ئاندی

ئاپو سالکانتای لەگەڵ ئاپو ئاسانگاتی و ئاپو ڤیرۆنیکا وەک ئاپووی گرنگی ناوچەی کوسکو ڕادەوەستێت. وەک ئاپو، ئەو هاوشێوەی ئاچاچیلای ئایمارایە و پەیوەندیدارە بە دایکی زەوی پاچاماما، کە پێشکەشکراوەکانی دیسپاچۆ هەروەها بۆ ئەویش دەگەڕێتەوە.

پرسیارە باوەکان دەربارەی ئاپو سالکانتای

سالکانتای چی مانا دەدات؟

چڵ یان نامرۆیانە، لە sallqa، واتای چڵ و نامرۆیانە. لێکدانەوەی «کێوی بەفرباران» باڵاوە بەڵام لە ڕووی زمانەوانیدا دڵنیا نییە.

ئایا سالکانتای گرنگترین ئاپووی کوسکویە؟

پلەبەندی بەگوێرەی بارودۆخ جیاوازە؛ لە کوسکو زۆر جار ئاسانگاتی وەک بەرزترین ئاپو دادەنرێت. لەگەڵ ئەوەشدا، سالکانتای یەکێکە لە گرنگترین کێوەکانی ناوچەکە.

ئایا دۆزینەوەی قوربانی سەرکێو هەیە؟

قوربانی سەرکێو لە سەردەمی ئینکادا بۆ سالکانتای بە دڵنیایی بەڵگەداری نییە؛ پەرستنی ئەو بەشێوەیەکی زۆر لە ڕووی ئیتنۆگرافیایی بەڵگەدارکراوە.

لینکی زیاتر

لینکی ناوخۆیی پێشنیارکراو:

ئاپو ڤیرۆنیکا – ئاپووی ئاوی کۆردیلیرا ئوروبامبا
ئاچاچیلا – هاوشێوەی ئایماراییی ئاپو
پاچاماما – دایکی زەوی ئاندی
بخوور کردن، تیلیسم – شێوازی پاراستن بە هاوشێوەی ئاندی
قوتوپشتی پاراستن – کۆنسپکتی ئامرازەکانی پاراستن

دەقی جیاواز (هەڵبژاردە)

سەرچاوەی زیاتری بنچینەیی لە لیستی سەرچاوەکان.

وەک خودای چیا لە نزیک کوسکۆ، سالکانتای دوو ڕوخسار پێکەوە هەڵدەگرێت: ئەو ئاپووی چیای دڕندەی زنجیرە چیای ڤیلکابامباکەیە، کە ناوی واتای شتی ناترسنراو و ناڕام دەگەیەنێت، لە هەمان کاتدا چاودێرێکی متمانەپێکراوە کە کۆمەڵگاکان ڕێکی کەشوهەوا و ئاو دەخات.

پۆلێنکردن & پاراستن

Iئاست

پشکنەری پاراستن ئەم بوونەوەرە دەخاتە ئاستی کاریگەری I – کاریگەری کەم.

بۆ بەربەرەکانی لەگەڵ کاریگەرییەکەی، نەریت لە کولتوورەکانی جۆراوجۆر ئەم پارێزەرانە دەناسێنێت:

لە پشکنەری پاراستندا بەراوردی بکە ←