شاخە بەفراوییە باڵندە: ئاپو وامانراسو لە هوانکاڤێلیکا

ئاپو وامانراسو خودای شاخی نەریتی کیچوایە.

خاوەنی مێروویشکان، کەشوهەوا و مردووانی هوانکاڤێلیکا.

خوداکوێچوا

ئاپو وامانراسو

ئاپو وامانراسو شاخێکی نزیکەی 5300 مەتری بەرزە لە زنجیرەی چونتا لە ناوچەی سنووری هوانکاڤێلیکا و بەهێزترین ئاپو یان وامانی ناوچەکەیە. کۆمەڵگای شوانان وەک خاوەنی مێروویشکانیان، کەشوهەوا و مردووانی کۆمەڵگاکە دەیپەرستن.

ناوی واتای شاخە بەفراوییە باڵندە دەگەیەنێت، و باڵندە لە ناوچەی ناوەڕاستی پێروودا زیاتر لە سەرچاوەیەکی ناوە: وامان یان وامانی خودی خودای شاخی خۆی دیاری دەکات. لە ڕووی ئێتنۆگرافیشدا، کولتەکە زۆر باش تۆمارکراوە.

بە کۆتاییکردنەوە: ئاپو وامانراسو

جۆر: وامانی، خاوەنی ئاژەڵ، کەشوهەوا و مردووان
سەرچاوە: زنجیرەی چونتا، هوانکاڤێلیکا، ناوەڕاستی پێرو
دەقەکان: بە باشی لە ڕووی ئێتنۆگرافیشدا تۆمارکراو، مۆنۆگرافیای ئارۆیۆ ئاگویلار
سەردەم: کولتی زیندووی ئێستا
دیمەن: وامانییەک بە شێوەی مرۆیانە بیرکراوەتەوە پەیوەندیدار بە باڵندە

ناوچەی سەرچاوە و سەرچاوەکان

سەردەمی دەقەکان

کولتەکە ئێستا زیندووە و یەکێکە لە کولتەکانی شاخ کە باشترین شیکردنەوەی ئێتنۆگرافیانەیان هەیە لە ناوەڕاستی پێرو.

بواری باڵاوبوونەوە

زنجیرەی چونتا لە ناوچەی سنووری هوانکاڤێلیکا لە ناوەڕاستی پێرو؛ هەڵگرانی کولتەکە شوانانی ناوچە بەرزەکانن.

دۆخی سەرچاوەکان

باش: بە تایبەتی سابینۆ ئارۆیۆ ئاگویلار شاخەکەی بە شێوەی مۆنۆگرافی شیکردووەتەوە، لەگەڵ نێچیرکردنی ناشتنەکان لە کۆترەکانی بەردین لەژێر لوتکەکە.

ناو و شێوازەکان

کیچوا: وامان، باڵندە یان باڵندەی گەشتیار، و راسو، بەفر یان لوتکەی بەفراوی؛ وامانراسو واتای شاخە بەفراوییە باڵندە دەگەیەنێت. باڵندە، وامان یان وامانی، لە ناوچەی ناوەڕاستی پێرودا هەروەها ناوی خودی خودای شاخەکەیشە.

دیمەن و ڕەفتار

دیمەن

وامانراسو وەک وامانییەک بە شێوەی مرۆیانە بیرکراوەتەوە پەیوەندیدار بە باڵندە پیشان دەدرێت؛ شاخەکە خۆی لوتکەیەکی بەفراوی زنجیرەی چونتایە.

کاردانەوە

وەک وامانی، وامانراسو پارێزەری مێروویشکانی ئاڵپاکا و لاماکانە و لەوەڕگاکە، ناوبژیوانی نێوان بنەماڵە و باپیرانی مردوو دەکات و هێزێکی کەشوهەوایی ناوچە بەرزەکانە.

کارتی ناسنامە: ئاپو وامانراسو

خاوەنی مێروویشکان و مردووان، بە کوێرکردنی پیشاندراو.

نەریت

بەهێزترین وامانی ناوچەکەی، جێگیر لە کولتی وامانی ناوچەی ناوەڕاستی ئاندس لە ئایاکوچۆ و هوانکاڤێلیکا.

بەرپرسیارە بۆ

شوانانی ناوچە بەرزەکان لەگەڵ مێروویشکانی ئاڵپاکا و لاماکانیان، لەوەڕگاکانیان، کەشوهەوا و مردووانی کۆمەڵگاکە.

دەرکەوتن

وامانییەک بە شێوەی مرۆیانە بیرکراوەتەوە پەیوەندیدار بە باڵندە؛ شاخەکە بەگوێرەی سەرچاوە نزیکەی 5298 تا 5304 مەتر بەرزە.

بواری کاریگەری

پاراستنی مێروویشکان، هێزی کەشوهەوایی و ناوبژیوانی مردووان: وامانی پەیوەندی نێوان زیندوان و باپیران کراوە دەهێڵێتەوە.

پەرستن

قوربانیی پاگۆ و دیسپاچۆی شوانان؛ لە پشتیوانەکانی بەردینی شاخەکە ناشتنەکان و کولتی مردووان تۆمارکراوە.

پەیوەندیدار

پێناسەی ئاپو لە باشوور، وەک لای ئاپو سالکانتای؛ لە ناوچەی ئایمارا وەک ئاچاچیلا وەک شاخی باپیران.

باڵندە، بەفر و مردووان

کیچوا وامان واتای باڵندە یان باڵندەی گەشتیار دەگەیەنێت، راسو بەفر یان لوتکەی بەفراوی؛ وامانراسو واتای شاخە بەفراوییە باڵندە دەگەیەنێت. باڵندە لێرەدا زیاتر لە وێنەیەکە: لە ناوچەی ناوەڕاستی پێرودا، وامانی تێرمە بۆ خودی خودای شاخەکە، بۆیە ناوی شاخ و ناوی خوداکە پێکەوە دەبنەوە.

وامانراسو لە ڕووی ئێتنۆگرافیشدا زیاتر لە ئاست ناوەندی تۆمارکراوە، بەتایبەتی لەلایەن سابینۆ ئارۆیۆ ئاگویلارەوە، کە ناشتنەکانی لە کۆترەکانی بەردین لەژێر لوتکەکە و کولتی شوانان و مردووانی وردبینیکردووە. بەم شێوەیە بەشێوەیەکی نایاب وردبینانە دەتوانرێت پیشان بدرێت چۆن کولتێکی زیندووی شاخ، ئابووری ئاژەڵداری، لێکدانەوەی کەشوهەوا و بیرکردنەوەی مردووان یەکدەگرێت.

نموونەیەکی توێژینەوەی مرۆناسی پێرووی

لە مرۆناسی پێرووی، وامانراسو نموونەیەکی توێژینەوەیە بۆ ناسنامەی کولتووری شوانانی ئاندسی کۆن؛ لە ڕووی نێودەوڵەتیدا شاخەکە کەم ناسراوە.

لە ڕووی زانستی-ئایینیدا، ئاپو وامانراسو کولتێکی زیندووی ناوچەیی بەڵام بەباشی بە مۆنۆگرافی تۆمارکراوە. ڕوونکردنەوەی گرنگ: بەرزی لەنێوان نزیکەی 5298 و 5304 مەتردا جیاوازە؛ شێوازەکانی نووسینی هوامانرازۆ، هوامانراسو و وامانراسو هەمان شاخ دەگەیەنن؛ و وامانی لێرەدا تەنها هاوواتای ئاپو نییە، بەڵکوو تێرمی ناوەڕاستی پێرووی بۆ خودای شاخەکەیە.

قوربانیی مێروویشکان و کولتی مردووان لای وامانی

بەشێوەیەکی دیاریکراو قوربانیی پاگۆ و دیسپاچۆی شوانانی ناوچە بەرزەکان بەڵگەدانراون، کە تیایدا گەڵای کۆکا، چەوری لاما و چیچا بۆ وامانی دەبردرێن. لەگەڵ ئەمەشدا پەیوەندییەکی تۆمارکراو هەیە لەنێوان ناشتنەکان و کولتی مردووان لە پشتیوانەکانی بەردینی شاخەکە، کە ئارۆیۆ ئاگویلار شیکردووەتەوە: شاخەکە، کە مێروویشکان دەپارێزێت، مردووانی کۆمەڵگاکەش وەردەگرێت.

بەراوردکردنی کولتی وامانی و پێناسەی ئاپو

ئاپو وامانراسو سەر بە کولتی وامانی ناوچەی ناوەڕاستی ئاندس لە ئایاکوچۆ و هوانکاڤێلیکایە و لەگەڵ پێناسەی ئاپوی باشوور خۆراگرە، وەک ئەوەی شاخانی وەک ئاپو سالکانتای نوێنەرایەتی دەکەن. لە ناوچەی ئایمارادا وامانی هاوتای ئاچاچیلایە؛ کولتەکەش بەستراوەتەوە بە دایکی زەوی پاچاماما.

پرسیارە باوەکان دەربارەی وامانراسو

وامانراسو چی واتا دەگەیەنێت؟

شاخە بەفراوییە باڵندە، لە وامان، باڵندە، و راسو، بەفر؛ وامان هەروەها ناوی خودی خودای شاخەکەیشە.

وامانی چییە؟

تێرمی ناوەڕاستی پێرووی بۆ خودای شاخ، لێرەدا زیاتر لە تەنها هاوواتای ئاپو.

چی پەیوەندییان بە مردووانەوە هەیە؟

لە پشتیوانەکانی بەردینی شاخەکە ناشتنەکان و کولتی مردووان تۆمارکراوە؛ وامانی ناوبژیوانی نێوان بنەماڵە دەکات.

لینکی زیاتر

لینکی ناوخۆیی پێشنیارکراو:

ئاپو سالکانتای – پێناسەی ئاپوی باشوور
ئاچاچیلا – شاخی باپیرانی ئایمارا
پاچاماما – دایکی زەوی ئاندس
بخوور، تیلسم – ڕێوشوێنی پاراستن لەگەڵ هاوشێوەیی ئاندسی

دەقی جیاواز (هەڵبژاردە)

سەرچاوەی زیاتری بنچینەیی لە پێرستی سەرچاوەکان.

کێوی بەفراوی هەڵۆ (Wamanrasu) ئەو شتانە کۆدەکاتەوە کە بنەمای دینی شوانانی ئەندی پێکدەهێنن: وەک بەهێزترین وامانی (Wamani) هوانکاڤیلیکا (Huancavelica)، وامانراسو سروودی ئاژەڵانی کۆمەڵگا دەپارێزێت، کەش‌وهەوا کۆنترۆل دەکات و پەیوەندی لەگەڵ مردووانی کۆمەڵگاکە بەکراوەیی دەهێڵێتەوە.

پۆلێنکردن & پاراستن

IIئاست

پشکنەری پاراستن ئەم بوونەوەرە دەخاتە ئاستی کاریگەری II – کاریگەری هەستپێکراو.

بۆ بەربەرەکانی لەگەڵ کاریگەرییەکەی، نەریت لە کولتوورەکانی جۆراوجۆر ئەم پارێزەرانە دەناسێنێت:

لە پشکنەری پاراستندا بەراوردی بکە ←