ماما سیمۆنا: خواژنێکی چیایی گەنج لەسەر کوسکۆ
نووسەر: Ralf Ittermann · دوایین پێداچوونەوە لە
ئاپو ماما سیمۆنا خوداوەندی چیایییە سەر بە تەقالیدی کیچوا.
پاریزەرێکی مێینەی وردکراو لەسەر شاری کوسکۆ. ماما سیمۆنا خواژنێکی چیایی گەنج لەسەر کوسکۆیە.
ئاپو ماما سیمۆنا زنجیرەچیایەکی نزمە لە باکووری ڕۆژاوای کوسکۆ، کە بەگشتی وەک ئاپوێکی مێینە و ڕۆحی پاریزەری شار ناسراوە. ئەو بە بەروبووم، پاریزگاری و هەموارکردنی هێزەکانی سرووشتی نێرینە و مێینە بەستراوەتەوە.
بۆ ڕوونکردنەوەیەکی ڕاست: بەڵگەکان کەم و بەشێوەیەکی زۆر دەوروبژنی و گەشتیارانە پێداگیریان کراوە. ئەمە زیاتر لە بونیادنانێکی نوێی ئاپوییە نەک لە کولتێکی قوونی پێش-کۆلۆمبی بەڵگەدار، شتێک ئەم پەڕەیە بەڕوونی ئاماژەی پێدەدات.
جۆر: پاریزەری خۆجێیی پەیوەندیدار بە بەروبووم
سەرچاوە: باکووری ڕۆژاوای کوسکۆ، هەرێمی کوسکۆ
دەقەکان: بابەتی زانستی کەم، زۆرینەیان سەرچاوەی دەوروبژن و گەشتیارانە
ماوە: زۆرینەی نوێ، بونیادنانێکی گەنج
دیمەن: چیایەکی نزم و نزیک شار بە پیکەرێکی وا خوێندنی مێینەیانە
پاشخانی مێژووی
سەردەمی دەقەکان
گێڕانەوەکە زۆرینەیان دەوروبژن و گەشتیارانەیە؛ زۆرشت ئاماژە بۆ بونیادنانێکی گەنج دەدەن نەک بۆ کۆمەڵگەیەکی دەقی کۆن.
بواری باڵاوبوونەوە
ناوچەی کۆرکا لە باکووری ڕۆژاوای کوسکۆ، نزیک ساقساوامان؛ خاڵی سەرەکیی پاڕانەوەکە بەتایبەت شاری کوسکۆ خۆیەتی.
دۆخی سەرچاوەکان
زۆر کەم: لە بابەتی زانستی هەڤالاندراوەکاندا ماما سیمۆنا زۆر بە کەمی دەردەکەوێت؛ هیچ توێژینەوەیەکی زانستی تایبەت پەیدا نەکراوە.
ناو و شێوازەکان
کیچوا و ئیسپانی: ناوەکە هەڤاڵگیرێکی وشەیی لە ماما، کیچوا بۆ دایک و ڕێزلێنانی مێینە، و ناوی تایبەتی وا دەنگی ئیسپانی سیمۆنایە؛ لەبەر ئەوە سەرچاوەکەی نادیارە. چیرۆکی گەلی هەندێک جار پابەندی خاوەن هاسیندایەک یان چاکەرێکی بەهێز بە ناوی سیمۆنا دەکەن.
کەسایەتی و کارکرد
دیمەن
ماما سیمۆنا پیکەرێکی نەرم بە خوێندنی مێینەیانەی هەیە؛ دەگوترێت لە بەرزاییدا ڕووخسارێکی ژنانە دیارە، مۆتیفی لێکدانەوەی گەلی. ئەو نزیکی نییە بەرز، بەڵکوو چیایەکی نزم و نزیک شارە.
کاریگەری
وەک پاریزەرێکی خۆجێیی کوسکۆ، ماما سیمۆنا بە هێزناسی و پەیوەندیدار بە بەروبووم بیر لێکراوەتەوە و بۆ هەمواری هێزەکانی سرووشتی نێرینە و مێینە وایە.
پرۆفایل: ئاپو ماما سیمۆنا
پاریزەری کوسکۆ و بنەمای تەسکی سەرچاوەکانی بەکۆتایی.
بەگشتی وەک ئاپوێکی مێینە ناسراوە؛ بەڵگەکان دەوروبژن و گەشتیارانەن، بونیادنانەکەشی وا دەردەکەوێت گەنج بێت.
شاری کوسکۆ و پراکتیکی سپیریتیوالیی دانیشتووان و سەردانکەرانی؛ پەیوەندییەکە خۆجێییە نەک ناوچەیی گشتی.
زنجیرەچیایەکی نزم لە ناوچەی کۆرکا نزیک ساقساوامان؛ لە بەرزاییدا بەشێوەیەکی گەلی ڕووخسارێکی ژنانە دیار دەکرێت.
پاریزگاری و بەروبووم بۆ کوسکۆ هەروەها هەمواری بیرکراوی هێزەکانی سرووشتی نێرینە و مێینە.
پراکتیسی دیسپاچۆ و پاگۆ لەگەڵ ئایینەکانی هاوچەرخ، نیۆ-ئاندین و گەشتیارانە؛ هیچ شوێنی قوربانیدانی سەردەمی ئینکا نییە کە زانرابێت.
چیای دیکەی خوێندراو بە مێینە لە دەوروبەری کوسکۆ؛ بە بنیاد نزیکە لە پیکەرەکانی پاریزەری مێینەی نزیک پاچاماما.
ماما زیادی سیمۆنا: ناوێکی هەڤاڵگیر
ناوەکە هەڤاڵگیرێکی وشەیی لە ماما، کیچوا بۆ دایک و ڕێزلێنانی مێینە، و ناوی تایبەتی وا دەنگی ئیسپانی سیمۆنایە؛ تەنها بەم هۆیەوە سەرچاوەکەی نادیارە. چیرۆکی گەلی هەندێک جار پابەندی خاوەن هاسیندایەک یان چاکەرێکی بەهێز بە ناوی سیمۆنا دەکەن، بەڵام ئەمە داستانە، نەک وشەناسی.
چیاکە لە ناوچەی کۆرکا نزیک ساقساوامان جێگیرە و نزیکی نییە بەرز، بەڵکوو چیایەکی نزم و نزیک شارە. لە بابەتی زانستی هەڤالاندراوەکاندا ماما سیمۆنا زۆر بە کەمی دەردەکەوێت؛ بەرهەمە بەردەستەکان تەنها چوارچێوەی گشتیی ئاپو و پاچاماما دەبەخشن کە کەسایەتیەکە تێیدا دەگونجێت.
کولتێکی گەنج لە ڕووناکیی ڕەخنە
ماما سیمۆنا مەقصەدێکی گەشتی پیاسە و سپیریتیوالییە؛ ناونیشانی ئاپوی مێینە زۆر لە میدیادا بەکاردێت.
لە ڕوانگەی زانستی ئایینەوە، ئاپو ماما سیمۆنا لاوازترین بنەمای بەڵگەیی لەنێو ئاپوکانی باسکراو لێرەدایە، زۆرینەی دەوروبژن و گەشتیارانە. ڕوونکردنەوەی گرنگ: ناوەکە بە تەواوی کیچوا نییە؛ لێکدانی سیمۆنا داستانە نەک وشەناسی؛ و بانگەشەکەی کە دەڵێت ئاپویەکی سەرەکی پێش-کۆلۆمبی کوسکۆیە، زیادەڕەوییە، مانای ڕاستەقینەی ئێستا زیاتر خۆجێیی و سپیریتیوالی-گەشتیارانەیە.
دیسپاچۆ بۆ خاتوونی کوسکۆ
بەڵگەدارترین شت پراکتیکی دیسپاچۆ و پاگۆیە کە تیایدا گەڕی کۆکا دیاریی بۆ ئاپو دەگوازێتەوە، هەروەها ئایینەکانی هاوچەرخ، نیۆ-ئاندین و گەشتیارانە؛ هەموو ئەمانە بەشێوەیەکی کۆنکرێت لاواز و زۆرینەیان نوێن. شوێنی قوربانیدانی دڵنیای سەردەمی ئینکا نادیارە، شتێک کە بەڕاستی دەبێت باسبکرێت: کولتی ماما سیمۆنا کولتی ئێستایە.
چیای خوێندراو بە مێینە لە دەوروبەری کوسکۆ
ماما سیمۆنا لەگەڵ ئاپو و سێروسی تری خوێندراو بە مێینە لە دەوروبەری کوسکۆدا دادەنرێت و بە بنیاد نزیکە لە پیکەرەکانی پاریزەری مێینە کە لە دەوری دایکی زەوی پاچاماما کۆدەبنەوە. چەمکی چیای پاڕانەوە لەگەڵ ئاچاچیلای ئایمارا و ئاپوی گەورە وەک ئاپو سالکانتای هاوبەشە.
پرسیارە زۆر باوەکان دەربارەی ماما سیمۆنا
ئایا ماما سیمۆنا ئاپوێکی مێینەیە؟
بەگشتی ئاوا ناسراوە، بەڵام بەڵگەکان کەمن و پێگەی مێینەبوونی دڵنیا نییە.
ناوەکە لەکوێوە هاتووە؟
لە ماما، واتە دایک، و ناوی تایبەتی وا دەنگی ئیسپانی سیمۆنا؛ لێکدانەوەی لە چاکەرێک یان خاوەن هاسیندایەک داستانە نەک وشەناسی.
ئایا ئەو ئاپوێکی کۆنی پێش-کۆلۆمبییە؟
ئەم بانگەشەیە زیادەڕەوییە؛ مانای ڕاستەقینەی ئێستا زیاتر خۆجێیی و سپیریتیوالی-گەشتیارانەیە.
لینکی زیاتر
هەروەها بخوێنەوە:
- پاچاماما – دایکی زەوی، کە ماما سیمۆنا بە بنیاد نزیکی ئەوە
- ئاچاچیلا – هاوتای ئایمارا بۆ ئاپو
- ئاپو سالکانتای – ئاپویەکی گەورەی ناوچەکە بۆ بەراوردکردن
- بخووردان، تیلسم – شێوازەکانی پاریزگاری بۆ بەراوردکردن
دەقی جیاواز (هەڵبژاردە)
سەرچاوەی دیکەی سەرەکی لە لیستی سەرچاوەکان.
ئایا ماما سیمۆنا وەک ئاپووی مێینەی کوسکۆ تایبەتمەندییەکی کۆن یا لێکدانەوەیەکی نوێیە، ئەمە شتێکە کە کەمی سەرچاوەکان ناتوانێت دەستنیشانی بکات؛ لەگەڵ ئەوەشدا وەک خواژنی چیاکانی شار، لە کردەوەی ژیانی ڕۆژانەی خەڵکی کوسکۆدا شوێنی خۆی بە جێگیری دۆزیوەتەوە.
