پونتیاناک، ژنی سپیپۆش خاوەن بۆنی گوڵی فرانگیپانی
نووسەر: Ralf Ittermann · دوایین پێداچوونەوە لە
پونتیاناک دیوێکی نەریتی مالایییە.
لە سەرەتادا سەرسامکەر و جوانە، پاشان دەگۆڕێت بۆ شێوەیەکی ترسناک: هەناوی قوربانییەکانی هەڵدەکێشێت. ئەم ناسنامەیە ژنی سپیپۆش خاوەن بۆنی گوڵی فرانگیپانی ڕوون دەکاتەوە. پونتیاناک ژنی سپیپۆشە و لە مالایا ڕۆحی مردنی منداڵبوونە.
پونتیاناک ڕۆحی ژنێکە دووگیان یا کە لە کاتی منداڵبووندا لە مالیزیا و ئیندۆنیزیا مردووە، کە لەوێ بە کونتیلاناک ناودەبردرێت. وەکو ژنێکی سپیپۆشی جوان بە قژی ڕەشی درێژ خۆی دەردەخات، بە گریانی منداڵ و بۆنی گوڵی فرانگیپانی هەواڵی هاتنی دەداتەوە، پێش ئەوەی بە پەنجەی درێژی خۆی هەناوی قوربانییەکانی هەڵبکێشێت.
ئەم نەریتە بە شێوەی دەمی گواستراوەتەوە و لە نووسینەکانی سکیت لە دەوروبەری ساڵی ١٩٠٠دا هاتووە؛ ئەمڕۆ ئەم دیوە زیاتر لە سینەمای ترسناکی باشووری ڕۆژهەڵاتی ئاسیا بەرچاوە. ناوچەکانی بڵاوبوونەوەی مالیزیا، ئیندۆنیزیا و سینگاپورن، تەنانەت شاری پونتیاناک لە کالیمانتانی ڕۆژاواش ناوی خۆی لێ وەرگرتووە.
جۆر: ڕۆحی ژنێکە کە لە کاتی منداڵبووندا مردووە، لە ئیندۆنیزیا بە کونتیلاناک ناودەبردرێت
سەرچاوە: باوەڕی مردنی منداڵبووندا لە نەریتی مالایی-ئیندۆنیزی
دەقەکان: بە شێوەی دەمی گواستراوەتەوە، لە نووسینەکانی سکیت لە دەوروبەری ساڵی ١٩٠٠دا هاتووە
سەردەم: بە شێوەی دەمی گواستراوەتەوە، لە سەدەی ٢٠ەوە کاریگەری بەسەر سینەمادا هەیە
دیمەن: ژنێکی جوان و زەردی سپیپۆش خاوەن قژی ڕەشی درێژ، دەگۆڕدرێت بۆ دیوێکی ترسناک
دەستەبەندی مێژوویی
سەردەمی دەقەکان
بە شێوەی دەمی گواستراوەتەوە و لەلایەن والتەر ویلیام سکیتەوە لە دەوروبەری ساڵی ١٩٠٠دا تۆمار کراوە؛ لە سەدەی ٢٠ەوە ئەم دیوە زیاتر سینەمای باشووری ڕۆژهەڵاتی ئاسیا کاریگەری لێ کردووە.
بواری باڵاوبوونەوە
مالیزیا بە ناوی پونتیاناک، ئیندۆنیزیا بە ناوی کونتیلاناک، هەروەها سینگاپور.
دۆخی سەرچاوەکان
باش: نەریتی دەمی گواستراوەتەوە، تۆماركراو لەلایەن سکیتەوە، تەواوکراو بە ئەدەبیاتی زانستی فیلم و فۆلکلۆری ئێستا.
ناو و شێوازەکان
مالایی: لە مالیزیا جگە لە پونتیاناک بە ناوی هانتو لانگسویاریشی ناودەبردرێت، لە ئیندۆنیزیا بە کونتیلاناک ناودەبردرێت. تەنانەت شاری پونتیاناک لە کالیمانتانی ڕۆژاوا ناوی خۆی لێ وەرگرتووە، بەگوێرەی داستانێکی دامەزراندن، چونکە ئەم شوێنە جارێکیان لە ڕۆحەکانی خۆی ڕزگار کرابووە.
شێوە و کاریگەری
دیمەن
کراسی سپی، قژی ڕەشی درێژ، و گۆڕان لە جوانییەکی سەرسامکەر بۆ ڕووگرژییەکی ترسناک، بریتین لە ئامادانی دووبەیانی ئاواتەوانی و مردن. دار مۆزەکان وەکو شوێنی مانەوەی لە ڕۆژدا دادەنرێن، لەژێر سێبەرەکانیانەوە بە شەودا دەردەکەوێت.
کاریگەری
پونتیاناک بە پەنجەکانی هەناوی قوربانییەکانی هەڵدەکێشێت و بە کراوەیی چاوی مردوو دەیمژێت. بە گریانی منداڵ، پێکەنینی ژنانە و بۆنی شیرینی گوڵی فرانگیپانی هەواڵی هاتنی دەداتەوە، کە دواتر بۆنی بۆگەنی لاشەی مردوو دوای دێت، وە دەگوترێت قوربانییەکانی بە بۆنی جامانەی تازە شۆردراو دەدۆزێتەوە.
ناسنامە: پونتیاناک
گرنگترین لایەنەکانی ژنی سپیپۆش بە کوێستانی گشتی.
کەسایەتییەکی ناوەندی باوەڕی مردنی منداڵبووندا لە نەریتی مالایی-ئیندۆنیزی، لە مالیزیا بە پونتیاناک، لە ئیندۆنیزیا بە کونتیلاناک ناودەبردرێت.
پیاوان، ژنانی دووگیان و منداڵان، کە بە گریانی منداڵ و بۆنی گوڵ ڕایاندەکێشێت، پێش ئەوەی هێرش بکات.
ژنێکی جوان و زەردی سپیپۆش خاوەن قژی ڕەشی درێژ، کە دەگۆڕدرێت بۆ دیوێکی ترسناک.
هێرشی کوشندەی پەنجەیی، کە تێیدا هەناوی قوربانییەکان هەڵدەکێشرێت.
بزمارێک لە کونی پشتەمل بۆ زۆر کراوندا دەگۆڕدرێت بۆ ژنێکی بێزیان، هەتا لەوێ بمێنێتەوە.
منداڵ یا دایک: سەرچاوەی پونتیاناک
پونتیاناک بەگوێرەی نەریتی بڵاوبووەوە لە ژنێکی دووگیان یا کە لە کاتی منداڵبووندا مردووە دروست دەبێت. نەریتی بە شێوەیەکی سیستەماتیک دوو دیوی جیاواز جیا دەکاتەوە: بەڕاستی پونتیاناک ڕۆحی منداڵی مردووە، لە کاتێکدا دایکەکە خۆی دەبێتە لانگسویر. لە نەریتی ڕۆژانە و لە فیلمدا ئەم جیاوازییە تێکەڵ دەبێت، لەوێ پونتیاناک زۆرینەی جار خۆی دیوی ژنی کوشندەیە.
لە ئیندۆنیزیا هەروەها بەستنێک لەگەڵ سوندێل بۆلۆنگ هەیە، ژنی خاوەن کونی گەلاڵەبووی پشت: دیوێکی سەربەخۆی خۆی بەڵام خزم لە هەمان جیهانی بیرکردنەوەیە. نەریتی مالایی و ئیندۆنیزی هەمان جۆهەریان بەشدارە: ژنێکی کوشندە کە جارێکیان لە کاتی منداڵبووندا مردووە.
ئایکۆنی سینەمای ترسناکی باشووری ڕۆژهەڵاتی ئاسیا
پونتیاناک کاریگەری زۆری لەسەر سینەمای ترسناکی باشووری ڕۆژهەڵاتی ئاسیا هەیە: فیلمی پونتیاناک ی ساڵی ١٩٥٧ ئەم جۆرەی دامەزراند، زۆر بەشی دواتری بەدواوە هات، لە ئیندۆنیزیاش زیاد کراوە بۆ زنجیرە فیلمی تایبەت بە کونتیلاناک. فیلمی نوێتری وەک پونتیاناک هاروم سوندال مالام ی ساڵی ٢٠٠٤ بە شێوەیەکی فیمینیستی لێکدەدرێتەوە.
لە بواری زانستی ئایینی، پونتیاناک کەسایەتییەکی ناوەندی باوەڕی مردنی منداڵبووندا و پروژکشنێکی ترسی کۆمەڵگایی سەبارەت بە مێینەبووندن، سێکس و مردنی دایکی. ئەو نوێنەری ئانیمیزمێکی ئیسلامی-شێوەکراوە، وە توێژینەوەی نوێتر زیاتر ئەو وەکو ڕەنگدانەوەیەکی مۆدێرنیزم، جێندەر و دیکۆلۆنیزەبووندا دەخوێننەوە.
بزماری پشتەمل
سەرچاوەکان دووپاتی دەکەنەوە: بزماری پشتەمل: ئەگەر بزمارێکی ئاسن بخرێتە کونی پشتەملی پونتیاناک، دەبێتە ژنێکی جوان و بێزیان، هەتا لەوێ بمێنێتەوە؛ ئەگەر بزمارەکە کێشرابێتەوە، دیوی ڕۆحی دەگەڕێتەوە. لە شێوازی ئیندۆنیزیدا، لەبری پشتەمل بزمار لەسەر لووتکەی سەر دادەنرێت. تیلیسمێکی پۆشراو وەکو ڕێگایەکی بەرگری دادەنرێت، ڕووەکی چڵو بۆن و درکاوی لە باوەڕی گشتیدا زیاتر وەکو بەرگری دادەنرێن، بەراورد بە فرمانی پیشکۆکەی چڵ لە نەریتەکانی دیکەدا.
ڕۆحی ژنان لە نێوان ئاواتەوانی و مردن
پونتیاناک خزمی ئاسوانگی فیلیپینییە و بە شێوەیەکی نزیک خزمی لانگسویر و سوندێل بۆلۆنگی ئیندۆنیزییە. لە بواری بابەتیدا خزمی وایت لەیدی ئەو، چوریلی هیندی ئەو و اوبومەی ژاپۆنی و ئۆنریۆی ئەوانی. لە نەریتی مالایی-ئیندۆنیزی خۆیدا، لەگەڵ پەنانگالان و تۆیۆل ئەو گروپێکی دیوی خزمن، بەڵام بە ڕوونی لێک جیاکراونەتەوە.
پرسیارە باوەکانی پونتیاناک
چۆن پونتیاناک زۆر دەکرێت؟
بزمارێک لە کونی پشتەمل دەیکاتە ژنێکی بێزیان، هەتا لەوێ بمێنێتەوە. لە نەریتی ئیندۆنیزیدا، لەبری پشتەمل بزمارەکە لەسەر لووتکەی سەر دادەنرێت.
بە چی نزیکبوونەوەی دەناسرێتەوە؟
بە گریانی منداڵ یا پێکەنینی ژنانە و بۆنی شیرینی گوڵی فرانگیپانی، کە دواتر بۆنی بۆگەنی لاشەی مردوو دوای دێت.
پونتیاناک یا کونتیلاناک؟
هەمان ڕۆحە بە دوو ناو: پونتیاناک بە مالایی، کونتیلاناک بە ئیندۆنیزی، لە مالیزیاش جگە لەوانە بە هانتو لانگسویاریش ناودەبردرێت.
لینکی زیاتر
هەروەها بخوێنەوە:
- پیناگالان (Penanggalan)، لانگسویر (Langsuir) – ڕۆحی مالایی سەبارەت بە لەدایکبوون
- ئاسوانگ (Aswang)، چوریل (Churel) – ڕۆحی ژنانەی پەیوەندیدار لە کەلتوورەکانی دیکە
- پۆچۆنگ (Pocong)، تۆیۆل (Toyol) – ڕۆڵگەلی تری جیهانی ڕۆحی مالایی-ئیندۆنیزی
- ئاسن، تیلیسم، پێزی سپی (Beifuß) – ئامرازی پارێزەری میراتگیراو
- قوتوپاسی پارێزەری – ڕوانگەیەکی گشتی بۆ ئامرازی پارێزەری
دەقی جیاواز (هەڵبژاردە)
سەرچاوەی سەرەکی زیاتر لە لیستی سەرچاوەکان.
وەک کونتیلاناک (Kuntilanak) لە ئیندۆنیزیا و پۆنتیاناک (Pontianak) لە مالیزیا، ژنی سپیپۆش یەکێکە لە ناسراوترین ڕۆڵگەلی جیهانی ڕۆحی سەرووی خۆرئاوای ئاسیا: لە یەکەم ساتدا سەرسوڕهێنەرە بە جوانییەوە، بەڵام لە ساتی دواتردا کوشندەیە کاتێک پەنجە درێژەکانی بەرەو ئەندامی ناوخۆیی قوربانییەکانی درازێن.
