فاون، ڕۆحی شوێنی دارستانی چۆل کە قاچی بزنیانە
نووسەر: Ralf Ittermann · دوایین پێداچوونەوە لە
فاون ڕۆحی نەریتی ڕۆمانییە.
ڕۆحی دارستانی قاچ‌بزنی، کە ترسی پانیک دوای دێت. وەک ڕۆحی شوێنی دارستانی چۆل، فاون نوێنەرایەتی ترسی نەخشەیی و بەروبووم و بەرهەمداری دێهاتی دەکات.
فاونەکان ڕۆحەکانی دارستان، لەوەڕگا و کێڵگەی ڕۆمان کە قاچی بزنیانە، هاوتای لاتینی ساتیرەکانی یۆنانین. وەک ڕۆحی شوێنی دارستانی نەژووڵاو، ئەوان بەستراوەتەوە بە بەروبووم، چۆلانی و ترسی پانیکی لەناکاو کە لە تەنیایی سەردەکێشێت.
ئەوان وەک زۆربوونی کۆی خودای تاک فاونۆس پەیدا بوون، بە شێوەیەک هاوشێوەی پانەکانی بچووک کە لەگەڵ خودای یۆنانی پان دەگەڕان. فاون بە تاکی خۆی بەم شێوەیە ڕۆحی دارستانی تاکی ئەم چینەیە، نەک خودای خۆی.
جۆر: ڕۆحەکانی دارستان، لەوەڕگا و کێڵگە کە قاچی بزنیانە، ڕۆحی شوێنی چۆلانی
سەرچاوە: لاتیوم و ئیتالیای ڕۆمانی
دەقەکان: ئەدەبیاتی ڕۆمانی لە سەدەی ٣ و ٢ پ.ز، ڤێرگیل، ئۆڤید
ماوە: دەوران کۆن
دیمەن: بوونەوەرێکی تێکەڵ نیوە مرۆڤ، نیوە بزن، بە شاخ و باسک
ناوچەی سەرچاوە و سەرچاوەکان
سەردەمی دەقەکان
لە ئەدەبیاتی ڕۆمانی لە سەدەی ٣ و ٢ پ.ز بەباشی بەڵگەدراوە؛ شیعری کلاسیکی لە ڤێرگیلەوە تا ئۆڤید ئەم دیمەنە پارێزراوی هێشتووەتەوە.
بواری باڵاوبوونەوە
لاتیوم و ئیتالیای ڕۆمانی؛ وەک دیمەنێکی وێنەیی، فاون بە فراوانی لە هەموو ئیمپراتوریی ڕۆما باڵاو بووەوە.
دۆخی سەرچاوەکان
باش: شیعری ڕۆمانی، بەتایبەت ڤێرگیل و ئۆڤید، هەروەها میراتێکی دەوڵەمەندی وێنەیی.
ناو و شێوازەکان
لاتینی: Fauni، زۆرکردنی کۆی خودای تاک فاونۆس، بە هاوشێوەی پانەکانی بچووک کە لەگەڵ خودای یۆنانی پان دەگەڕان دروستکراوە. ناوی چینەی ڕۆحەکان ڕاستەوخۆ لە خوداکەوە وەرگیراوە، کە خۆیان لێی سەرچاوە دەگرن.
دیمەن و ڕەفتار
دیمەن
فاونەکان بە شاخ و قاچی مووداری بزن و لەشی سەرەوەی پیاو نیشان دەدرێن، لە وێنەسازی کلاسیکیدا زۆرجار لەگەڵ فلوتی پان، ترێ یان گۆچانی شوان. جیاوازیی گرنگ ئەمەیە: فاونی ڕۆمانی قاچی بزنی هەیە و نوێنەرایەتی بەروبووم دەکات، ساتیری یۆنانی زۆرجار گوێی ئەسپ یان گوێدرێژی هەیە و زیاتر نوێنەرایەتی زیادەڕۆیی دەکات؛ تێکەڵبوونیان دواتر ڕوویداوە.
کاریگەری
وەک ڕۆحی شوێن، فاونەکان لە دارستان، بۆشاییەکانی دارستان و ناوچەکانی دارستانی چۆل نیشتەجێن. بە هێمایی نوێنەرایەتی بەروبووم، پەیوەندی لەگەڵ سروشت و هێزی وحشیانەی نەخشەی چۆلانی دەکەن. باوەڕ وایە کە ئەوانن هۆکاری ترسی لەناکاو کە بۆ ڕێبواران لە چۆلاندا سەردەکێشێت، ئەو نمونەی لاتینییەی ترسی پانیک کە لە یۆنانی پانەوە وەرگیراوە.
پرۆفایل: فاون
سەرەکیترین ڕوانگەکانی ڕۆحەکانی دارستانی ڕۆمانی بە یەک نیگا.
ڕۆحی شوێنی دارستانی نەژووڵاوی ڕۆما، زۆرکردنی خودای فاونۆس؛ ڕۆمانییە پەروەردەکراوان کە لاتاندنی یۆنانی وەرگرتبوون، ئەوانیان بە ساتیرەکانی یۆنانی بەستووەتەوە.
شوان، جوتیار و ڕێبواران لە دارستان و چۆلاندا، کە تووشی فاونەکان دەبن لە دارستان، بۆشاییەکانی دارستان و ناوچەکانی دارستانی چۆل.
بوونەوەرێکی تێکەڵ نیوە مرۆڤ، نیوە بزن، بە شاخ و باسک؛ لە وێنەسازی کلاسیکیدا زۆرجار لەگەڵ فلوتی پان، ترێ یان گۆچانی شوان.
بەروبووم و چۆلانی، هەروەها ترسی لەناکاوی پانیک کە بۆ ڕێبواران لە تەنیایی دارستاندا سەردەکێشێت.
هیچ ئایینی فەرمی سەربەخۆی نەبووە: پەرستنیان لە ڕێگەی فاونۆسەوە بووە بە ئاهەنگی فاونالیا و لوپەرکالیا؛ لە دێهاتدا بەخشینی سادە و سەما بەشێک بوون لەو کارە.
لە خودای فاونۆس بۆ کۆمەڵی فاونەکان
فاونەکان زۆرکردنی کۆی خودای تاک فاونۆسن، بە هاوشێوەی پانەکانی بچووک کە لەگەڵ خودای یۆنانی پان دەگەڕان. ئەوان وەک ڕۆحی شوێنی دارستانی نەبنیادنراو دانراون، دانیشتووانی ئەو نەخشەیەی کە جوتیاری ڕۆمانی نەیخستووەتە ژێر گاڵشین.
ڕۆمانییە پەروەردەکراوان کە لاتاندنی یۆنانی وەرگرتبوون، فاونەکانی خۆیانیان بە ساتیرەکانی یۆنانی بەستووەتەوە، پەیڕەوانی وحشیانەی دیۆنیسۆس، هەرچەندە هەردوو دیمەنە لە سەرەتاوە سەرچاوەیەکی جیاواز هەبووە. یەکخستنی ئێستای ناسراوی فاون و ساتیر بەم شێوەیە دەرەنجامی نزیکبوونەوەیەکی ئەدەبییە، نەک خاڵی سەرەتای هاوبەشی هەردوو نەریتەکە.
وەرگرتنی مرۆیی و جیاوازی
فاون و ساتیر تاکو ئێستا نەخشەیەکی جێگیرن لە هونەر، ئەدەبیات و فانتازیدا، بەتایبەت لە فیلمی گیلیرمۆ دێل تۆرۆ لابیرینتی پان لە ساڵی 2006، و لە نارنیای سی. ئێس. لیوس وەک فاونی دۆست بەناوی سەروکار تومنوس.
لە ڕوانگەی زانستی دینەوە، فاون ڕۆحێکی سروشتی و جینیوس لۆسیی دارستانە، زۆرکردنێکی کۆمەڵایەتی بۆ خوداوەندێکی دارستانی. دوو ڕوونکردنەوەی گرنگ هەیە: فاون و ساتیر یەک شت نین، دواتر نزیک کراونەتەوە و لە سەرچاوە، دیمەن و واتادا جیاوازن. هەروەها فاون وەک چینەیەکی ڕۆحی دەبێت لە خودای فاونۆس جیا بکرێتەوە، کە تەنها لێی وەرگیراوە.
هێمنکردنەوەی ڕۆحەکانی دارستان
فاونەکان هیچ ئایینی فەرمی سەربەخۆیان نەبووە؛ پەرستنیان لە ڕێگەی خودای فاونۆسەوە بووە بە ئاهەنگی فاونالیا و لوپەرکالیا. لە پراکتیکی دێهاتیدا، بەخشینی سادە و سەما بەشێک بوون لە هێمنکردنەوەی ڕۆحەکانی دارستان. لە دژی ترسی پانیکی تەنیایی دارستان، دەنگی زەنگ وەک هێمایەکی پارێزەر دانراوە، و هێمایەکی پارێزەری هەڵگیراو هەمیشە لەگەڵ مامەڵەکردن لەگەڵ ڕۆحەکانی چۆلانی دەبوو.
فاون، ساتیر، پان: خزمایەتییان
پرسیارە باوەکان دەربارەی فاون
ئایا فاون و ساتیر یەک شتن؟
نەخێر. لە دواتردا لەگەڵ یەکتری چوونیان بۆیەک کرا، بەڵام لە سەرچاوە، شێواز و واتاوە جیاوازن: فاون ڕۆمانییە و نمایەندەی بەرهەمداری و بەرهەمهێنانە، ساتیر یۆنانییە و زیاتر نوێنەری زیادەڕۆیی و بێبەندوباریی.
ئایا فاونەکان قاچی بزن یان ئەسپیان هەیە؟
قاچی بزن و شاخ. تایبەتمەندی ئەسپ یان کەرەوی زیاتر تایبەتن بە ساتیری یۆنانی.
لە چی دەترسن؟
لە ترسی پانیکی (panic) کە گەڕۆکان لە دڵتەنگی و تەنیایی دارستان تووشی دەبن؛ ئەم ترسە بە فاونەکان وابەستە کراوە کە وەک ڕۆحی شوێنی دارستانی چۆڵ دانرابوون.
لینکی زیاتر
هەروەها بخوێنەوە:
- ڕۆما – هەموو بوونەوەرەکانی سیۆیدنطqی کولتووری ڕۆمانی
- فاونوس – ئەو خودایەی کە فاونەکان لێی سەرچاوەیان گرتووە
- ساتیر، پان – هاوتاکانی یۆنانی
- تیلیسم، زەنگ، بخوور کردن – سوودمەندییە پارێزەری راگوازراوەکان
- قوتوپاسی پاراستن – ڕوانگەیەکی گشتی بۆ سوودمەندییە پارێزەرەکان
دەقی جیاواز (هەڵبژاردە)
کارە کلاسیکییەکانی زیاتر لە لیستی سەرچاوەکان.
وەک ڕۆحی دارستانی ڕۆمانی، فاونەکان نوێنەری لایەنە ڕەق و کێوییەکەی لاتیومن: بوونەوەرانی سرووشتی بە قاچی بزن، کە بەرهەمداری دەبەخشن و لە هەمان کاتدا دەتوانن گەڕۆکان بە ترسی پانیکی تەنیایی دارستان بترسێنن.
