ئەسوانگ، ناوی گشتی بۆ پێنج شێوەی گیانی شەوانە
نووسەر: Ralf Ittermann · دوایین پێداچوونەوە لە
ئەسوانگ دیوی نەریتی فیلیپینییە.
نەک بوونەوەرێکی تاک، بەڵکو پێنج جۆر لە ترسناکی شەوانە. ئەسوانگ ناوی گشتییە بۆ پێنج شێوەی گیانی شەوانە.
ئەسوانگ ناوی گشتییە بۆ خۆپلاوی گۆڕی‌شێوە، لاشەخۆر و بوونەوەرانی جادووگەری فۆلکلۆری فیلیپینی. لە ڕۆژدا دراوسێیەکی نائاشکرایە، زۆرجار ژنێک، بەڵام لە شەودا ئەسوانگ دەبێتە گۆڕی‌شێوە کە لاشە دەخوات و منداڵی لەدایکنەبوو و نەخۆشەکان دەترسێنێت.
لە ساڵی ١٩٧١دا، فۆلکلۆرناس ماکسیمو راموس کۆمپلێکسی ئەسوانگی بۆ پێنج جۆر دابەش کرد: خۆپلاو، خۆپلاوی هەرسبڕ، گورگ-مرۆڤ، جادووگەری چاوی خراپ و دیو. باوەڕەکە بەتایبەتی لە پارێزگای کاپیز لە دوورگەی پانای جێگیربووە.
جۆر: ناوی گشتی بۆ پێنج جۆری خۆپلاوی گۆڕی‌شێوە، لاشەخۆر و بوونەوەرانی جادووگەری
سەرچاوە: باوەڕی فیلیپینی پێش داگیرکاری، بە شێوەی کاسولیکی نوێکراوە، لە ساڵی ١٩٧١ لەلایەن ماکسیمو راموس زانستیانە سیستماتیک کراوە
دەقەکان: راموس، The Aswang Syncretism in Philippine Folklore (١٩٦٩) و The Creatures of Philippine Lower Mythology (١٩٧١)
سەردەم: لە پێش داگیرکاری تا ئێستا، فۆلکلۆری ژیانی ڕۆژانەی زیندوو
دیمەن: لە ڕۆژدا مرۆڤێکی نائاشکرا، لە شەودا یەکێک لە پێنج جۆری گۆڕی‌شێوە
دەستەبەندی مێژوویی
سەردەمی دەقەکان
سەرچاوەی پێش داگیرکاری هەیە و هەتا ئێستا زیندوویە: لە ساڵی ١٩٧١ ماکسیمو راموس باوەڕەکەی زانستیانە لە کۆمپلێکسی ئەسوانگدا سیستماتیک کرد.
بواری باڵاوبوونەوە
ناوی گشتی لە سەرانسەری وڵاتدا، بەتایبەتی باڵاو لە باشووری لوزۆن، بەشێک لە میندانائۆ و ڤیسایاسدا؛ پارێزگای کاپیز لە دوورگەی پانای وەک ناوچەی سەرەکی دادەنرێت.
دۆخی سەرچاوەکان
باش: بنچینەکە سیستماتیکردنی ماکسیمو راموسە لە ساڵی ١٩٧١، پشتیوانی لێکراوە بە پێداچوونەوەی هاوسەردەم وەک ئەوانی فرانک لینچ.
ناو و شێوازەکان
فیلیپینی: سەرچاوەی ناوی ئەسوانگ کێشەیی و ناکۆکییە؛ ڕەگیشین بۆ سەگ یان بەرزینج و هەروەها بۆ خواوەندێک باس دەکرێت. کشیشانی سپانی ئەم بوونەوەرانی شەوانەی خۆجێییان وەک جادووگەر و کاری شەیتان لێکدایەوە.
شێوەی دەرکەوتن
دیمەن
ئەسوانگ گۆڕاوێکی هەمیشەگۆڕاوە: وەک سەگ، بەراز، باڵندە یان مرۆڤ. لە ڕۆژدا بە تەواوی مرۆڤانەیە و لەگەڵ دراوسێکاندا تێکەڵ بووە، ئەمەش لە ڕووی کۆمەلایەتییەوە بەتایبەتی مەترسیدارتری دەکات. ئەو نمایشکاری ترسی خراپەی نهێنی لە دراوسێکاندا، نەخۆشی، تێکچووی کۆمەلایەتی و ڕووخانی بایەخی کۆمەلگایانەیە.
کاریگەری
بەپێی جۆرەکە، ئەسوانگ لە شەودا وەک دیو لاشە دەخوات، وەک خۆپلاو خوێن دەخۆتەوە یان منداڵی لەدایکنەبوو لە سکی دایکەوە دیدەبات. راموس ئەم گۆڕاوەی وەک ئامرازێکی ڕەخنەیی کولتووری بۆ سنووری ئاخلاقی لێکدایەوە.
پێناسەکارتی: ئەسوانگ
گرنگترین لایەنەکانی کۆمپلێکسی ئەسوانگ بە یەک نەزەر.
باوەڕی خۆجێیی فیلیپینی پێش داگیرکاری لەگەڵ دیوسازکردنی سپانی-کاسولیکی دەبەستێتەوە؛ لە ساڵی ١٩٧١ لەلایەن ماکسیمو راموس زانستیانە سیستماتیک کراوە.
کەسانی شەوانە ڕۆیشتوو، لاشە، منداڵی لەدایکنەبوو، نەخۆش و منداڵ، بەپێی جۆری کۆمپلێکسی ئەسوانگ.
لە ڕۆژدا مرۆڤێکی نائاشکرا، زۆرجار ژنێک؛ لە شەودا یەکێک لە پێنج جۆری گۆڕی‌شێوە، لەنێویاندا وەک سەگ، بەراز یان باڵندە.
خوێنخواردنەوە، لاشەخواردن و دیدەبانی منداڵی لەدایکنەبوو، بەپێی جۆری کۆمپلێکسەکە جیاواز.
خوێ لە گۆشەکانی خانوو، سیر لە دەرگا و پەنجەرەکان، هەروەها کلکی وشکی ماسی تیخدار Buntot Pagi وەک تیلیسم.
مانانانگگال وەک جۆری هەرسبڕی خۆی، لە بەرامبەریدا مولتۆ ڕۆحێکی مردووی بێزیانە بەبێ ئەو تایبەتمەندییە ڕاوکەرانەی ئەسوانگ.
کۆمپلێکسی ئەسوانگ بەپێی ماکسیمو راموس
ئەسوانگ ناوێکی گشتییە کە سەرچاوەکەی کێشەیی و ناکۆکییە؛ ڕەگیشین بۆ سەگ یان بەرزینج و هەروەها بۆ خواوەندێک باس دەکرێت. کشیشانی سپانی ئەم بوونەوەرانی شەوانەی خۆجێییان وەک جادووگەر و کاری شەیتان لێکدایەوە و بەمە دیوسازکردنی کاسولیکییان دامەزراند کە هەتا ئێستا کاریگەرییەکەی ماوە.
فۆلکلۆرناس ماکسیمو راموس لە ساڵی ١٩٧١دا کۆمپلێکسی ئەسوانگی خستە پێنج جۆر: خۆپلاوی خۆنخۆر، خۆپلاوی هەرسبڕی خۆدابەشکەر، گورگ-مرۆڤخۆر، جادووگەری تۆڵەسەن یان جادووگەری چاوی خراپ، و دیوی لاشەگۆشتخۆر. تەنها ئەم سیستماتیکردنە بووە هۆی ئەوەی زۆربەی بوونەوەرانی شەوانەی ناوچەیی فیلیپین بخرێنە یەک کۆمپلێکسی هاوبەش.
ئەستێرەی سینەمای تۆقاندنی فیلیپینی
ئەسوانگ ئەستێرەی سینەمای تۆقاندنی فیلیپینییە، لەنێویاندا لە فیلمی ئەسوانگی ساڵی ١٩٩٢، و بەشێکی جێگیر لە کۆمیک، هالووین و کولتووری گشتی نوێدا.
لە ڕووی زاناکاری ئایینەوە، ئەسوانگ بوونەوەرێکی تاک نییە، بەڵکو کۆمپلێکسێکە لە پێنج جۆر. ئەو باوەڕی پێش داگیرکاری لەگەڵ دیوسازکردنی کاسولیکی دەبەستێتەوە و وەک ئامرازێکی کولتووری بۆ نمایشکردنی ترسی خراپەی نهێنی و سنووری ئاخلاقی کۆمەلگا کاردەکات.
خوێ، سیر و کلکی ماسی تیخدار
خۆپلاو، دیو و گورگ-مرۆڤ لە یەک کۆمپلێکسدا
پرسیارە باوەکان دەربارەی ئەسوانگ
ئایا ئاسوانگ تاکە بوونەوەرێکە؟
نەخێر، ئەمە زاراوەیەکی گشتییە و لە پێنج جۆر پێکهاتووە بەپێی ماکسیمۆ ڕامۆس: ڤامپایر، مێدەخۆر، مرۆو-ورچ، جادووگەر و غول.
چۆن ئاسوانگ دەناسرێتەوە؟
بەپێی باوەڕی نەریتی، بە بۆنی وەرگیراوی چاوەکانی یان بەوەی کە بە ڕۆژ وەک دراوسێیەکی ئاسایی دەردەکەوێت.
لە کوێ ئەم باوەڕە بەهێزترین شێوەیە؟
لە پارێزگای کاپیز لە دوورگەی پانای.
لینکی زیاتر
هەروەها بخوێنەوە:
- مانانانگگال – جۆرەکەی مێدەخۆری خۆدووبەشکەری ئاسوانگ کۆمپلێکس
- تیانak، پوگۆت – دیکە لە بوونەوەرەکانی شەوانەی فلیپینی لەگەڵ ئاسوانگ
- مولتۆ – ڕۆحی مردووی بێزیانی فلیپینی بۆ جیاکردنەوە
- خوێ، سیر، تیلیسم – ئامرازی پارێزەری نەریتی
- قوتووی پاڕاستن – گشتبینییەک بۆ ئامرازەکانی پاراستن
دەقی جیاواز (هەڵبژاردە)
سەرچاوەی سەرەکی زیاتر لە لیستی ئەدەبیات.
وەک گۆڕانکاری شێوەی فلیپینی، ئاسوانگ تاکە مۆنستەرێک نییە، بەڵکوو ناوی گشتییە بۆ هەموو ئاسوانگ کۆمپلێکس: پێنج جۆر لە ترسی شەوانە کە بە ڕۆژ وەک دراوسێی ئاسایی لەنێو خەڵکدا دەژین.
