ئویا، خاتوونی ڕەشەبا و پاسەوانی مردووان
نووسەر: Ralf Ittermann · دوایین پێداچوونەوە لە
ئویا خواژنێکە لە داب و نەریتی یۆروبا.
خاتوونی ڕەشەبا لەسەر نیجەر و ڕێبەری مردووان. وەک پاسەوانی مردووان، ئویا مردووان لە کۆتا ڕێگایاندا هاوڕێیەتی دەکات، لە کاتێکدا کە فەرمانڕەوایی ڕەشەباکانیش دەکات. ئویا لە ئایینی یۆروبادا ئوریشای ڕووباری نیجەر و ڕەشەبایە.
ناوی ئویا بە ئوریشا لە توێژینەوەی زانستی باوە: یەکێک لە گرنگترین خواژنانی یۆروبا، خاتوونی پارێزەری نیجەر و خاتوونی ڕەشەباکان.
ناوی جێگرەکەی ئیانسان، دایکی نۆ، ئاماژە بە نۆ لقی نیجەر دەکات؛ لە بەرازیل بە ناوی ئیانسا دەپەرسترێت.
جۆر: ئوریشای ڕەشەبا و بەربەستی مردووان
سەرچاوە: داب و نەریتی زاراوەیی ئیفای یۆروبا
دەقەکان: کۆرپسی ئۆدو، مۆنۆگرافی گلیسۆن ١٩٨٧
سەردەم: لە سەدەی ١٩/٢٠ەوە بە نووسین تۆمارکراوە
دیمەن: قاوەیی و سوور، شاخی مانگا
مێژووی دەق
سەردەمی دەقەکان
داب و نەریتی زاراوەیی ئیفا، کە ئایاتەکانی تەنها لە ڕێگەی کاری کۆلۆنیالی و ئێتنۆگرافی لە سەدەی ١٩/٢٠دا بە نووسین تۆمارکران.
بواری باڵاوبوونەوە
خاکی یۆروبا لە باشوور ڕۆژاوای نیجیریا بەسەر نیجەردا، هەروەها دیاسپۆرا لە بەرازیل و کوبا.
دۆخی سەرچاوەکان
باش: ئایاتەکانی ئیفا، لێکۆلینەوەی مەیدانی و مۆنۆگرافی جودیت گلیسۆن.
ناو و شێوازەکان
یۆروبا: ناوەکە بە واتای گیرا لێدا دەربڕی دەکات؛ ناوی جێگرەکەی ئیانسان ئاماژە بە نۆ لقی نیجەر دەکات.
شاخی مانگا، بروسکە و بازاڕ
دیمەن
قاوەیی و سووری تاریک، لە کاندومبلێدا بەشێوەیەکی زیاتر سوور؛ ژمارەکەی نۆیە، هێماکەی شاخی مانگایە.
کاریگەری
لە ڕەشەبا و تۆفانی هەوادا کار دەکات و لەسەر بەربەستی مردووان چاودێری دەکات.
کارتی ناسنامە: ئویا
گرنگترین خاڵەکان بە کوێرایی.
دینی یۆروبا؛ لە بەرازیل وەک ئیانسا و لە کوبا لە سانتریادا دەپەرسترێت.
ڕەشەبا، با و گواستنەوەی مردووان، پەیوەست بە شانۆی ماسکی ئیگونگون.
کەسایەتییەکی بەهێز بە ڕەنگی قاوەیی و سوور، شاخی مانگا و بروسکەی دوور.
گۆرانکارییەکی تۆپەلانە فرزیندار دەکات؛ خاتوونی بەختی گۆڕاوی بازاڕ.
قوربانی، مۆسیقا و سەما بە ڕەنگی قاوەیی و سوور، پەیوەست بە یادکردنەوەی باپیرانی.
سێ جار هاوسەرگیری کرد: ئۆگون، شانگۆ، ئۆکۆ
ئویا لە داب و نەریتی زاراوەیی ئیفای یۆروبا سەرچاوە دەگرێت، بە دواوە بە نووسین تۆمارکراوە. وەک خاتوونی پارێزەری نیجەر ناوی جێگرەکەی ئیانسان هەڵدەگرێت: نۆ لق، نۆ منداڵ.
لە ئەفسانەدا سێ جار هاوسەرگیری کردووە، لەگەڵ ئۆگون، شانگۆ و ئۆکۆ؛ بروسکەی لە شانگۆوە وەرگرت.
لە چیرۆکی ئۆدو بۆ ئەدەبیاتی جیهانی
ئویا بەشێکی جێگیری کاندومبلێیە، لەوێ بە ناوی ئیانسا دەپەرسترێت، هەروەها سانتریا، کە لەگەڵ تریسای هۆلی ئاڤیلا نەخشراوەتەوە. مۆنۆگرافی گلیسۆن لە ساڵی ١٩٨٧ ئەو کردە ناسراو.
لە ڕوانگەی زانستی دین، ئویا بۆچوونی ئوریشا دەردەخات: هەم هێزی سرووشتی و هەم خواژنی بەیانخواز بۆ باپیران.
پەرستن نەک دووربووندنەوە
ڕەوشی وەگیراوی مامەڵەکردن لەگەڵ ئویا پەرستنە، نەک دووربووندنەوە: قوربانی، مۆسیقا و سەما، هەروەها تیلیسمێک وەک هێمای هاریکاری. بخوور کردن ڕێزی خواژنەکە دەگرێت، زەنگ لە کولتدا بانگی دەکات. تایبەتمەندییەکانی ڕەنگی قاوەیی و سوور، ژمارەی نۆ و کولتی باپیرانی.
ڕەشەبا و ڕێبەری مردووان بە بەراورد
پرسیارە بەکارهاتووەکان دەربارەی ئویا
بۆچی ئویا پێی دەگوترێت دایکی نۆ؟
ئیانسان ئاماژە بە نۆ لقی نیجەر و نۆ منداڵ دەکات، لە هەمان کاتدا ژمارە پیرۆزەکەیشیەتی.
بۆچی ئویا وەک خواژنی مردووان دادەنرێت؟
لەسەر بەربەستی نێوان ژیان و مردن چاودێری دەکات، پەیوەست بە شانۆی ماسکی ئیگونگون.
دەقی جیاواز (هەڵبژاردە)
زیاتر لە لیستی سەرچاوەکان.
ئەوەی باسی ئویا ئوریشا دەکات، مەبەستی خواژنی نیجەرە: خاتوونی ڕەشەباکان، کە لەسەر بەربەستی مردووان ڕێبەری مردووان دەکات.
