پایریکا، لە ئێبلیسیێتی بۆ پەری

پایریکا ئێبلیسی نەریتی فارسییە.

سەرگەردانکەرەکی جوان بەڵام بەدکردار کە بووە بە پەری.

ئێبلیسفارس

Pairika

پایریکا، بە فارسی نوێ پاری یان پەری، سەرەتا ئێبلیسێکی جوان بەڵام بەدکرداری ئەڤیستا بووە. بە درێژایی زەمان بووە بە پەری جوان و باڵدارە شیعری فارسی، ئەوەی هێمای جوانییەکی سەرووی سرووشتییە.

لە سەرەتاوە خاوەن وشکەسالی و کارەساتە: کۆمیت و تاریکایی دەهێنێت، بارانی ڕادەگرێت، دروونی خراپ دروست دەکات و پیاوان سەرگەردان دەکات. ئەم شێوەیە لە هیندستان تا تورکیا باڵاوبووەتەوە.

بە کوورتی: پایریکا

جۆر: ئێبلیسی سەرگەردانکەر، دواتر پەری جوان
ڕەچەڵەک: ئەڤیستا؛ ناوچەی ئیرانی و ئاسیای ناوەڕاست
دەقەکان: ئەڤیستا (وێندیداد)، شیعری سەردەمی ئیسلامی لای فردەوسی و عەتار
سەردەم: لە ئەڤیستا تا شیعری سەردەمی ئیسلامی
دیمەن: ژنێکی جوان بەڵام بەدکردار، دواتر باڵدار

دەستەبەندی مێژوویی

سەردەمی دەقەکان

لە ئەڤیستاوە تا شیعری فارسی سەردەمی ئیسلامی: سەرەتاکەی لە ئەڤیستادا وەک ئێبلیسێک بووە، بەردەوامیشی لای فردەوسی و عەتار.

بواری باڵاوبوونەوە

ناوچەی ئیرانی و ئاسیای ناوەڕاست؛ ئەم شێوەیە لە هیندستان تا تورکیا باڵاوبووەتەوە.

دۆخی سەرچاوەکان

باش دۆکیومێنت کراوە: ئەڤیستا، شیعری فارسی و ئینسایکڵۆپیدیای ئیرانیکا.

ناو و شێوازەکان

بە ئەڤیستایی: pairika، بە فارسی ناوەڕاست parig، بە فارسی نوێ pari یان peri، لەوانەیە لە ڕەگی parـەوە بێت کە بە واتای باڵ دێت؛ لەسەر ڕەچەڵەکی ووشەیی هەمواری نییە.

شێوەی دەرکەوتن

دیمەن

بە ئەڤیستایی پایریکا ژنێکی جوان بەڵام بەدکردارە، لە وێندیدادا لەگەڵ جادووگەران ناوی هێنراوە، زۆرجار وەک جادووگەر یان سیحرباز و نۆکەری ئەهریمان. لە سەردەمی ئیسلامییەوە لە سەدەی دە بەدواوە بووە بە بوونەوەرێکی جوان و باڵدار، لە ڕوخساردا لە فریشتە و پەری دەچێت.

کاریگەری

لە سەرەتاوە پایریکا خاوەن وشکەسالی و کارەساتە: کۆمیت و تاریکایی دەهێنێت، بارانی ڕادەگرێت، دروونی خراپ دروست دەکات و پیاوان سەرگەردان دەکات. دواتر پەیوەندیدار دەبێت بە جوانی و ئەویندارییەوە، لە باوەڕی گەلانی ئاسیای ناوەڕاستدا تەنانەت بەشێک لە کاتان یارمەتیدەرە، چونکە شامانەکان ڕاوێژ بە پاری دەکەن.

کارتی ناسنامەیی: پایریکا

گرنگترین لایەنەکانی سەرگەردانکەرەکە بە یەک نیگا.

نەریت

ئێبلیسی ئەڤیستا لەگەڵ ماوەیەکی درێژی دواتردا: لە وێندیدادەوە تا شیعری فارسی و باوەڕی گەلانی ئاسیای ناوەڕاست.

پەیوەست بە

پیاوان، باران و دروون: پایریکای سەرەتایی سەرگەردان دەکات، بارانی ڕادەگرێت و دروونی خراپ دروست دەکات.

دەرکەوتن

ژنێکی جوان بەڵام بەدکردار، لە وێندیدادا لەگەڵ جادووگەران ناوی هێنراوە؛ لە سەدەی دە بەدواوە باڵداره، لە ڕوخساردا لە فریشتە و پەری دەچێت.

کارکرد

لە سەردەمی سەرەتاییدا نۆکەری ئەهریمانە؛ دواتر هێمای جوانییەکی سەرووی سرووشتی دەبێت لە شیعری فارسیدا.

چۆنیەتی مامەڵەکردن

لە قۆناغی سەرەتایی زەردەشتیدا، بەشێکە لە پارێزکاری گشتی دژ بە دائیوا؛ بۆ پەری دواتری ئەرێنی، ئیتر هیچ شێوازێکی پارێزکاری بوونی نییە.

جیاکردنەوە

جووتی هەمیشەیی بەرامبەری دیڤی ناشرین؛ هاوسانی پەری بە فێری ئینگلیزی مشتومڕدارە و بەگشتی نکوڵ کراوەتەوە.

لە وێندیداد بۆ شیعر: گۆڕانی واتایەک

بە ئەڤیستایی ئەم بوونەوەرە ناوی pairikaیە، بە فارسی ناوەڕاست parig، بە فارسی نوێ pari یان peri، لەوانەیە لە ڕەگی parـەوە بێت کە بە واتای باڵ دێت، بەبێ هەموارییەک لەسەر ڕەچەڵەکی ووشەیی. سەرچاوەکەی لە ئەڤیستادا وەک ئێبلیسێکە: لە وێندیدادا لەگەڵ جادووگەران ناوی هێنراوە، زۆرجار وەک جادووگەر یان سیحرباز و نۆکەری ئەهریمان.

لە سەدەی دە بەدواوە بووە بە بوونەوەرێکی جوان و باڵدار، لە ڕوخساردا لە فریشتە و پەری دەچێت، و دەچووەتە ناو شیعری فارسی سەردەمی ئیسلامی لای فردەوسی و عەتار. ئەم شێوەیە لە هیندستان تا تورکیا باڵاوبووەتەوە؛ لە باوەڕی گەلانی ئاسیای ناوەڕاستدا پاری تەنانەت بەشێک لە کاتان یارمەتیدەرە، چونکە شامانەکان ڕاوێژی پێ دەکەن.

پەری لە ڕۆمانتیزم و باوەڕی گەلیدا

تۆماس مۆر پەری بەناوبانگ کرد لە بەرهەمی Paradise and the Periدا، کە ڕۆبێرت شومان بە مۆسیقا وئاهەنگی Das Paradies und die Peri دایڕشت؛ بەم شێوەیە پەری چووەتە ناو ڕۆمانتیزمی ئەوروپی. لەگەڵ ئەمەشدا چیرۆکی ئەحمەد و پەری بانو لە هەزار و یەک شەودا هەیە.

لە ڕوانگەی زانستی ئایینناسییەوە، پایریکا ئێبلیسێکە کە بووە بە پەری جوان. سێ ڕوونکردنەوە: گۆڕانی لە ئێبلیسی بەدکردارەوە بۆ پەری جوان بە باشی بەڵگەیی کراوە و لای پیشەگەران هەموارییان لەسەرە. بەیەکخستنی پەری بە فێری هەڵەیەکی باڵاوی خۆجێیییە بەبێ هەمواری. تیۆرەی خواوەندانی پێش زەردەشتی تیۆرێکە، بە ڕاستەوخۆ لە ئەڤیستاوە ناخوێندرێتەوە.

پارێزکاری دژ بە دائیوا و کۆتاییهاتنی

لە قۆناغی سەرەتایی زەردەشتیدا، پایریکا دەکەوێتە ژێر پارێزکاری گشتی دژ بە دائیوا: پەرستنی ئەهورا مەزدا و یاسای پاکیی وێندیداد. بۆ پەری دواتری ئەرێنی، ئیتر هیچ شێوازێکی پارێزکاری بوونی نییە؛ بوونەوەرێک کە بووەتە هێمای جوانییەکی سەرووی سرووشتی، ئیتر ناگیرێتەبەر بەڵکو گۆرانی بۆ دەگوترێت.

پەری بەرامبەر دیڤ: بەرامبەری و خزمایەتی

پایریکا جووتێکی هەمیشەیی بەرامبەری پێک دەهێنیت لەگەڵ دیڤی ناشرین، پەری بەرامبەر دیڤ. لە ڕوانگەی کاردا لە جینی عەرەبی دەچێت و لە سەدەی دە بەدواوە خراوەتە ناو نەریتی حوری. بەڵام خزمایەتی پەری و فێری ئینگلیزی مشتومڕدارە و بەگشتی نکوڵ کراوەتەوە. لە هەمان جیهانی ئێبلیسیدا ئێشمای ئێبلیسی تووڕەیی هەیە؛ وەک سەرگەردانکەر، ئوم ئەلدوایسی نەریتی عەرەبی لێی نزیکە.

پرسیارە دووبارەبووەکان دەربارەی پایریکا

پایریکا چییە؟

سەرەتا ئێبلیسێکی جوان بەڵام بەدکرداری ئەڤیستا بووە، نۆکەری ئەهریمان. دواتر بووە بە پەری جوان لە شیعری فارسیدا.

چۆن واتاکەی گۆڕا؟

لە ئێبلیسێکی خاوەن کارەساتی بارانڕادەگر و سەرگەردانکەری پیاوانەوە، لە سەدەی دە بەدواوە بووە بە بوونەوەرێکی جوان و باڵدار، لە ڕوخساردا لە فریشتە و پەری دەچووە.

ئایا پەری هەمان مانای فێریە؟

بەیەکخستنی پەری بە فێری هەڵەیەکی باڵاوی خۆجێیییە بەبێ هەمواری زانستی؛ خزمایەتییەکە بەگشتی نکوڵ کراوەتەوە.

لینکی زیاتر

لینکی ناوخۆیی پێشنیارکراو:

دیڤ (Div) – هاوتای ناشیرینی پەریی جوان
ئێشما (Aeshma) – دیمۆنی تووڕەیی لە نەریتی فارسی
ئوم ئەل-دووەیس (Umm al-Duwais) – دیمۆنە فریوکارەکەی نەریتی عەرەبی
ئاوی پیرۆز، تیلیسم، ئاسن – ئامرازە پارێزەرە نەریتییەکان
قوتووی پاراستن – گشتێکی ئامرازەکانی پاراستن

دەقی جیاواز (هەڵبژاردە)

سەرچاوەی زیاتر لە پێرستی ئەدەبیات.

کەمتر دیمۆنێکی فارسی ئەو ڕێگایەی بڕیوە کە پایریکا بڕیویەتی: لە کارگێڕی ئەهریمان لە ئاڤیستاوە بۆ پەریی جوانی هۆنراوەکان، ناوێک کە هەتا ئەمڕۆ نیشانەی جوانییەکی سەرووی سرووشتییە.