ئیندرا، خودایەکی نەریتی هیندووسی

پاشای گورگورەی ودی، فەرمانڕەوای ئاسمان و بردووەی سەر شەیتانەکان. ئیندرا یەکێکە لە کۆنترین خوداوەندانی هیندووسی، لە *ریگ‌ودا* گرنگترینیانە، بەڵام لە سەردەمانی دواتردا بۆ کەناری کێشراوەتەوە. بە تیغی گورگورەیی *وەجرا*یەوە، سواری فیلێکی سپیبوو، ئیندرا جارێکیان سەرۆکایەتی ئەنجومەنی دیڤاکانی دەکرد.

ئەو دیوی *ڤریترا*ی بردووەتەوە، ئەوەی بارانی دزیبوو، و گەڕاندییەوە بۆ جیهان. بەڵام بەپێچەوانەی برەهما یان شیڤا، ئیندرا بەرچاوی نامایە، خودایێکە کاتی تێپەڕیوە، شکۆمەندییەکەی بە بهاکتی کاڵ بووەتەوە.

ئیندرا وەک پاشای گورگورەی و پاسەوانی ئاسمان سەرۆکی دیڤاکانە.

خوداهیندووئیزم

ئیندرا

بە کورتی: ئیندرا

جۆر: خودای سەرەکی ودی، خودای گورگورە و شاهانە، لە پورانەکاندا بۆ کەناری کێشراوەتەوە
پانتیۆن: هیندووسیزم (لە بنەڕەتی ودیدا سەرەکی، لە دوای ودیدا لاوەکی)، بوداییزم (وەک شاکرا/تایشاکوتن)
کارکرد: گورگورە و بروسکە، جەنگ، شاهانەیی، بردووەی سەر ڤریترا (شەیتانی-دیوی وشکەساڵی)
نیشانە سەرەکییەکان: وەجرا (تیغی گورگورەیی)، تیروکەوان، فیلی سپی ئایراڤاتا وەک ئاژەڵی سواری
شوێنی سەرەکی پەرستن: لە ودیدا لە هەموو شوێنێک سەرەکی، لە دوای ودیدا لە تراییاستریمشا (بوداییانە)
ناسنامەی بودایی: شاکرا (سانسکریت)، تایشاکوتن (ژاپۆن)، ئیندرا (تیبەت)

جێگیرکردن

سەردەمی دەقەکان

ئیندرا خواوەندی سەرەکی خوداوەندی *ریگ‌ودا* (١٢٠٠–٩٠٠ پ.ز)، نزیکەی چارەکی هەموو گۆرانییەکانی ریگ‌ودا بۆ ئەو تەرخانکراوە. سەرەکیترین میتۆسی ئەوە شەڕی ڤریترایە: ڤریترا، شەیتانی-دیوی وشکەساڵی، ئاوی گەردونی هەڵدەگرێت؛ ئیندرا سۆما (خواردنەوەیەکی خوداوەندکار) دەخواتەوە، ڤریترا بە وەجرا (تیغی گورگورەیی) دەکوژێت و ئاوەکان ئازاد دەکات.

لەگەڵ نەریتی دوای ودی (برهماناکان، پورانەکان لە هەزارەی یەکەم پ.ز بەدواوە)، ئیندرا گرنگی دەڕووخێت، دەبێتە خوداوەندیەکی لاوەکی لەژێر ڤیشنو/شیڤا. لە بوداییزمدا وەک شاکرا وەرگیراوە، فەرمانڕەوای ناوچەی ئاسمانی تراییاستریمشا و پاسەوانی دارما. لە ژاپۆن وەک تایشاکوتن تێکەڵبووە.

بواری باڵاوبوونەوە

لە نەریتی ڤێدی، هیچ پەرستگای تایبەت بە ئیندرا نەبووە، ئایینی ڤێدی تەنها کردەوەی قوربانی بوو (yajña) لەسەر قوربانگای ماڵەوە یان لە شوێنی قوربانیدانی سەرەوەخۆ. لەگەڵ نەریتی پورانە، چەند پەرستگایەکی ئیندرا دروستکران، بەڵام لە قەراغدا ماونەتەوە.

بەڵام لە بوداییەتیدا، ئامادەبوونی لە هەموو پەرستگایەکدا هەیە: شاکرا/تایشاکوتێن یەکێکە لە چوار پاسەوانی ئاسمان، لە ژاپۆن لە تایسانجی (پارێزگای ئێهیمێ) و زۆر شوێنی دیکەدا وەک تایشاکوتێن دەپەرسترێت. لە تیبەت وەک ستوونی ئیندرا لە پانتیۆنی بودایی. لە نیپاڵ، ئاهەنگی ئیندرا-جاترا لە کاتماندو (ساڵانە لە مانگی سێپتەمبەر) وەک ئاهەنگێکی گەورەی گەلی بەڕێوەدەچێت.

دۆخی سەرچاوەکان

سەرچاوە سەرەکییەکان: ریگ‌ودا (بەتایبەتی گۆرانی زۆرەکانی ئیندرا، بۆ نموونە RV 1.32 سەبارەت بە میتۆسی ڤریترا)، یاجورودا، ئاتەرڤاودا، شاتاپاتا-برهمانا، مەهابهاراتا (بەشەکانی ئیندرا، بەتایبەتی چیرۆکی کارنا)، پورانەکان. بودایی: ساککاپانها-سوتا (پالی، گفتوگۆیەک لەنێوان بودا و ساککا).

ئەدەبیاتی لاوەکی: ئۆفلاهێرتی، The Origins of Evil in Hindu Mythology; مکدۆنێل، Vedic Mythology; دۆنیگر، Hindu Myths; وێست، Indo-European Poetry and Myth.

ناو و شێوازەکان

ئیندرا وەک شەڕوانێکی بەهێز، سوور یان زێڕین دەردەکەوێت، زۆرجار بە یەک یان چوار دەست. تیغی وەجرا لەگەڵ خۆیدا هەڵدەگرێت، تیغێکی گورگورەیی لەگەڵ کۆتاییی چەمدار، هێمایەکی هێزی تەواو.

ئاژەڵی فیلی گەورەی سپیی ئایراڤاتایە کە چوار خوسا هەیە، کە سواریی دەبێت. هەندێک جار ئیندرا سووریشی زێڕینیشی لەبەردەکات. کۆشکەکەی ئامارافاتییە، ئاسمانێک لە شکۆمەندی و خۆشی پڕ.

تایبەتمەندییەکان

ئیندرا فەرمانڕەوای جیهانی سەرەوەیە (سواراگا) و خوداوەندان. باران و گورگورە دەهێنێت، شتێکی زیانبار بۆ دروێنە لە هیندستانی کۆن.

شەڕی دژی ڤریترا، دیوی سەدسەری، میتۆسێکی هەتاهەتاییە: ڤریترا ئاوەکان دیل دەکات، ئیندرا بە وەجرا لێی دەدات. ئەمە تەنها میتۆلۆژیای سرووشتی نییە، بەڵکوو وێنەیەکی گەردونییە بۆ زاڵبوون بەسەر لاسایی و نەفام. لە قوربانیدانەکانی یاجنای ودی، ئیندرا وەرگری سەرەکی بوو.

دەرکەوتن و هێمانەگری

ئیندرا وەک خودایەکی قەڵەو، شینی-سەوز یان زێڕین دەردەکەوێت، زۆرجار بە سەد چاو لە سەرتاسەری لەشیدا. تیغی گورگورەیی (وەجرا) لەگەڵ خۆیدا هەڵدەگرێت و سواری فیلی سپی ئایراڤاتا دەبێت. گورگورە هێمای سەرەکییەتی، پەیوەندیدار بە باران و شانازی جەنگاوەرانە.

پرۆفایل: ئیندرا

گرنگترین لایەنەکانی ئیندرا بە کورتی. خانەکانی خوارەوە سەرچاوە، کارکرد، دەرکەوتن، پەرستن، هێما و هاوتاکردنی کولتووری کۆدەکەنەوە.

نەریت

ئیندرا کوڕی خودای باوکی ئاسمانه‌، دیائوس (میراتی ڤیدیی-هیندوئەورووپی له‌ *Dye&#u014d;s ph&#u2202;t&#u113;r) و دایکی زه‌وی پریتهیوییه‌. برای جووتی خواوه‌ندانی هاوشێوه‌ی میترا و ڤارونا. هاوسه‌ره‌که‌ی: شاچی (که‌ به‌ ئیندرانی‌یش ناسراوه‌). باوکی نیوه‌خواکه‌ ئارجونا (پاڵه‌وانی مه‌هابهاراتا)یه‌. له‌ بودایه‌تیدا به‌ ناوی شاکرا، ناسنامه‌ی ره‌گه‌زی به‌ نه‌فع کارکردی کۆسمۆسی وه‌رگیراوه‌ته‌وه‌.

ناوچەی کاریگەری

پاشای خواوه‌ندانی ڤیدیی و پاڵه‌وانێکی جه‌نگاوه‌ره‌. پشتیوانی چینی جه‌نگاوه‌ران (کشاتریا-ڤارنا). هه‌ڵگری باران و به‌روبووم (له‌ ره‌گه‌زی سه‌رکه‌وتنی له‌سه‌ر ڤریترا). له‌ بودایه‌تیدا به‌ ناوی شاکرا: پاسه‌وانی دهارما، خاوه‌نی ناوچه‌ی ئاسمانی تراییاستریشا (33 خودا)، زۆرجار وه‌ک ده‌مه‌قسه‌کاری به‌ڕێز و داواکار له‌ گه‌ڵ بودا نواندراوه‌، که‌ کچینه‌کی نمایانی که‌مبووه‌وه‌ی پله‌ی ئیندرا له‌ پاشایه‌تی بۆ کارمه‌ندێکی جیهانی بودایی‌یه‌.

دیمه‌نی ئیندرا

به‌ شێوه‌ی مرۆڤ‌نمای له‌شێکی به‌هێزی ڕیشدار، به‌ جامه‌یه‌کی زه‌ردی زێڕین. چه‌ندین چاو له‌ سه‌ر له‌شیدا (له‌ هه‌ندێک پورانا وه‌ک سزا له‌ چه‌ندین فه‌رجه‌وه‌ گۆڕدراوه‌ته‌وه‌). ڤاجرا (تیشکی هه‌وره‌تریشقه‌) له‌ ده‌ستیدا، که‌ گرنگترین هێماکانی ئیندرایه‌، که‌ دواتر بووه‌ به‌ سه‌ره‌کی‌ترین هێمای ڤاجرایانای بوداییه‌ت.

ئاژه‌ڵی سواری: فیلی سپی ئایراڤاتا به‌ سه‌ی یا زیاتر سه‌ر. تیر و که‌وان (به‌ خێرایی وه‌ک هه‌وره‌تریشقه‌). له‌ نواندنه‌ کان بودایی‌یه‌کان (تاییشاکووته‌ن) وه‌ک شکلێکی به‌ڕێز له‌سه‌ر ته‌خت، به‌ عه‌سا و تاج، زۆرجار له‌ دانیشتنی لۆتوسدا.

کاریگه‌ری ئیندرا

بۆشایی کاریگه‌ری: له‌ هیندستانی ڤیدیی، ئیندرا له‌ هه‌ر یاجنا–قوربانییه‌کدا بانگ ده‌کرا، به‌ به‌خشینی سۆما ده‌خورا. جه‌نگاوه‌ران و پاشایان پێش شه‌ڕه‌کان بانگی ده‌کرد. هه‌موو مه‌راسیمه‌ سۆمایی‌یه‌کان (ئاگنیشتۆما, ڤاجاپه‌یا) بۆ ئه‌و و ئاگنی به‌یه‌کترایی به‌ڕێوه‌ ده‌چوون.

له‌ کرداره‌ ئه‌مڕۆیی هیندۆیزمدا هه‌ر لاوه‌کییه‌. به‌ڵام له‌ بوداییه‌تدا هه‌ر ماوه‌ته‌وه‌: له‌ هه‌موو مه‌راسیمی پیرۆزگایه‌کدا وه‌ک پاسه‌وان بانگ ده‌کرێت. له‌ نیپاڵ، فیستیڤاڵی گه‌وره‌ی ئیندرا-جاترا له‌ کاتماندو به‌ سه‌ماکانی ماسک و پارادی عه‌راده‌کان.

کەرەستەی پاراستن

ڤاجرا (تیشکی هه‌وره‌تریشقه‌، تایبه‌تمه‌ندی سه‌ره‌کی، دواتر هێمای بوداییه‌ت)، که‌وان به‌ تیر، ئایراڤاتا (فیلی سپی)، سۆما (خواردنه‌وه‌ی پیرۆز)، بایه‌خی ئیندرا (له‌ نه‌ریتی پورانا)، کاژاره‌شینه‌ (که‌وانه‌که‌ی). ڕوه‌کی پیرۆز: سۆما (هه‌ر به‌ ڕوونی زانستی دیارینه‌کراوه‌). ئاژه‌ڵی پیرۆز: فیل (ئایراڤاتا)، هه‌ڵۆ. ژماره‌ی پیرۆز: 1.000 (1.000 چاوه‌کانی).

هاوشێوه‌کانی ئیندرا

شاکرا / تاییشاکووته‌ن (بوداییه‌ت، وه‌رگرتنه‌یه‌کی نزیک له‌ یه‌کسانی)، زیئوس (یۆنان، پاشای خواوه‌ندان هه‌ڵگری تیشکی هه‌وره‌تریشقه‌، ڕه‌گه‌زی هاوبه‌شی هیندوئه‌ورووپی *dyeus)، یووپیته‌ر (ڕۆما)، تور (جه‌رمانی، خودای هه‌وره‌تریشقه‌ی چه‌که‌وش)، په‌رون (سلاڤی)، تارخووننا/ته‌شووب (هیتیت)، مه‌ردووک (مێزۆپۆتامیا، پاڵه‌وانی باوباران)، ئاداد/هه‌ده‌د (مێزۆپۆتامیا)، به‌عل (لیڤانت)، ڕایجین (ژاپۆن، خودای هه‌وره‌تریشقه‌ له‌ شینتۆ). شه‌ڕی ڤریترا-ئیندرا له‌ ڕوانگه‌ی پێکهاته‌وه‌ هاوشێوه‌ی داستانه‌کانی جه‌نگی ئه‌ژدیهاکانه‌ له‌ زۆربه‌ی ئایینه‌ هیندوئه‌ورووپییه‌کاندا (تور-یۆرمونگاندر، ئاپۆلۆن-پایتۆن، مه‌ردووک-تیئامات).

بەرگری کرداری

تیلیسم و هێمای پاسه‌وانی

گرنگترین هێمای پاسه‌وانی سه‌باره‌ت به‌ ئیندرا، ڤاجرایه‌، تیشکی هه‌وره‌تریشقه‌ که‌ به‌ ئه‌و ئه‌ژدیها ڤریترا کوژراوه‌. ڤاجرا نیشانه‌ی هێزی نه‌شکێن و به‌ره‌نگاربووه‌وه‌ی که‌شخالی‌یه‌؛ وه‌ک ئامرازی مه‌راسیمی و وه‌ک ئاسه‌واری هه‌ڵگیراو، له‌ زیاتر له‌ چوارچێوه‌ی ڤیدییه‌وه‌ تا هیندۆیزم و بوداییه‌ت، بووه‌ به‌ هێمای جێگیری و پاسه‌وانی.

له‌ نه‌ریتی ڤیدییدا، ئیندرا هه‌روه‌ها وه‌ک یارمه‌تیده‌ر له‌ شه‌ڕ و گرفتدا دانراوه‌؛ چه‌ندین ستایشنامه‌ی ڕیگ‌ڤیدا داوای یارمه‌تی لێ ده‌که‌ن به‌رامبه‌ر دوژمنان و وشکه‌سالی. وێنه‌کانی ئیندرا له‌سه‌ر فیله‌ سپی‌ه‌که‌ی ئایراڤاتا، ده‌رگای پیرۆزگاکانیان به‌ خشلی پاسه‌وانی ئاراسته‌ی خۆرهه‌ڵاتی ده‌کرد.

کولت و پیرۆزکردن

ئیندرا له‌ سه‌رده‌می ڤیدیدا کولته‌ ژیندارانی هه‌بوو له‌گه‌ڵ مه‌راسیمی قوربانی، به‌تایبه‌ت خواردنه‌وه‌ی سۆما. جه‌ژنی ئیندرا سه‌رکه‌وتن به‌سه‌ر دیوه‌کاندا نیشان ده‌ده‌ن و هه‌شتا له‌ باشووری هیندستان به‌شێکی هه‌ر ده‌بردرێته‌سه‌ر. زۆرترین پیرۆزکردن له‌ نه‌ریته‌کانی شامانیزمدا ده‌بووه‌، که‌ ڤاجراکه‌ی وه‌ک هێزێکی نهێنی پیرۆز ده‌کرا.

ئیندرا، هاوشێوه‌کان له‌ کولتوره‌ کانی تر

ئیندرا لاسایی زیئوسی یۆنانییه‌، هه‌ردووکیان پاشای خواوه‌ندان، خواوه‌ندی هه‌وره‌تریشقه‌، فه‌رمانفه‌رمای ئاسمانن. شه‌ڕ له‌گه‌ل ڤریترا بیرمان ده‌هێنێته‌وه‌ شه‌ڕی تور له‌گه‌ل شیله‌که‌ی یۆرمونگاندر له‌ میتۆلۆژیای نۆردیک یا سه‌رکه‌وتنی ئاپۆلۆ به‌سه‌ر پایتۆندا. شێوازی ئیندرا زیاتر جه‌نگاوه‌رانه‌یه‌، که‌متر ئه‌خلاقیه‌ له‌ خواوه‌ندانی هیندۆیزمی دواتر؛ ئه‌مبڕوسیا ده‌خواته‌وه‌ و له‌گه‌ل نیمفه‌کان ده‌جوانی، که‌ تایبه‌تمه‌ندی ڤیدی-چه‌ند خواپه‌رستیه‌.

شه‌ڕی ئه‌ژدیها له‌گه‌ل ڤریترا: میتی سه‌ره‌کی ئیندرا له‌ ڕیگ‌ڤیدا

گرنگترین و زۆرترین میتۆسی گێڕدراوەتەوە لەبارەی ئیندرا، جەنگی دژی ڤریترایە. ریگ‌ودا (Rigveda)، کۆنترین چینی وەگێڕانی هیندی، کە بەگوێرەی وا دیارە لە هەزارەی دووەمی پێش زایین دروستبووە، بەردەوام دەگەڕێتەوە بۆ ئەم کارە؛ ئەمە بە گەورەترین کاری ئیندرا دادەنرێت.

ڤریترا، کە ناوی بە واتای «کۆسپ» یا «داخستوو» دێت، بوونەوەرێکی شێوە شمشلییانە یا دراگۆن-وارە، کە ئاوەکان دەگرێت. لە هەندێک بەیت، لەسەر چیاکان ڕاکشاوە و ڕووبارەکان دادەخات، بەجۆرێک کە جیهان وشک دەبێت.

ئیندرا، کە بە خواردنەوەی خواردنەوەی سەرخۆشکەری سۆما (Soma) هێزی وەرگرتووە، بە گورزی هەورەتریشقەیی خۆی، ڤاجرا (Vajra)، هەڵدەکوتێت، ڤریترا دەکوژێت و ئاوەکان ئازاد دەکات، کە ئێستا بەرەو دەریا دادەبەزێن.

ئەم میتۆسە چەندین ئاستی واتایی هەیە. لە یەک ئاست، مۆنسون و ئازادکردنی ئاوی ژیانبەخش دوای وەرزی وشکی ڕوون دەکاتەوە. لە ئاستێکی دیکە، کارێکی کۆسمۆگۆنیایی(بونیادنانی گەردون)ییە: بەهۆی لابردنی کۆسپەکەوە، ئیندرا ڕێگا بۆ خولی ڕێکخراوی جیهان دەکاتەوە. ئاسمان ڕادەگرێت، ڕا دەدەت خۆر هەڵبێت و بۆشایی دەڕەخسێنێت.

لە بواری زانستی ئایینەکان، جەنگی ڤریترا دەکەوێتە ناو خولی گشتیتری چیرۆکەکانی «جەنگی دژی کائوس»، کە جەنگی بابلییان دژی تیامات (Tiamat)یش لەناویدایە. لە ناو ریگ‌ودادا، ئەمە بناغەی پلەی ئیندرایە: ئەو پاشای خوایانەکانە، چونکە ئەم کارە بەئەنجام گەیاندووە.

دەقە دواتریی چیرۆکەکە زیاتر دەڵێنەوە و زیاد دەکەن کە کوشتنی ڤریترا، کە بەشێکیش وەک برهمین دانرا، ئیندرا تووشی تاوان دەکات، دانەیەکە کە لەگەڵ لادانی دواتری پلە و قدری ئیندرا دەگونجێت.

لە بەرزترین خواوەند بۆ چاودێری ئاڕاستەیەکی ئاسمانی: دابەزینی ئیندرا

کەم خواوەند وا بەشێوەیەکی ئاشکرا گۆرانکاری واتایی ڕووبدەن وەک ئیندرا. لە ریگ‌ودادا، ئەو بەبێ گومان زۆرترین خواوەندی نازکراوە؛ بەشێکی زۆر لە هیمنەکان بۆ ئەو تەرخانکراوە. ئەو پاشای خوایانە، جەنگاوەرە، بەزێنەری دوژمنانە و یارمەتیدەری هۆزە ویدییەکانە.

لە سەردەمی دوای ویدا، لە ئیپۆسەکانی مهابهاراتا (Mahabharata) و رامایانا (Ramayana) و لە پۆرانا (Puranas)، ئیندرا ئەم پلەی بەرزی خۆی لەدەست دەدەت. پارستنی ئایینی بەرەو ڤیشنو (Vishnu) و شیوا (Shiva) دەخولێتەوە، دواتریش بەرەو خواوەند لە شێوازەکانی جۆراوجۆرییەوە. ئیندرا دەبێتە کەسایەتییەکی پلە پستتر.

لە دەقە دواتریانەدا، ئەو زۆرجار وەک پاشای جیهانێکی ئاسمانی، سواڕگا (Svarga)، شوێنێکی بەهەشتوار بەڵام کوتوپڕ، دەردەکەوێت، هەروەها وەک لۆکاپالا (Lokapala)، وەکو چاودێری یەکێک لە ئاڕاستەکانی ئاسمان، بەتایبەت ئاڕاستەی ڕۆژهەڵات.

چیرۆکەکان ئێستا زۆرجار وای دەردەخەن کە لاواز، ئیرەیی یا هەڵەکار بووە: ئەگەر ڕاهیبێک بە ڕیازەت هێزێکی زۆر گران بۆ خۆی کۆبکاتەوە، لە تەختی خۆی دەترسێت و سووکنازانی ئاسمانی دەنێرێت تا سووربوونی ئەو تێکبدەن. چیرۆکی هەڵەکاری لەگەڵ ئاهلیا و نەفرەتی پاشتر پێویدرا، لەناو باشترین ئەم بەشانەدا جێی خۆی گرتووە.

توێژینەوەکان ئەم دابەزینەیان وەک ڕەنگدانەوەی گۆرانکاری قوڵی ئایینی وردەکاری دەخوێننەوە: لە کاڵتی قوربانی ویدی، کە خواوەندانی وەک ئیندرا لە ناوەڕاستیدا بوون، بەرەو خۆشەویستی و دڵسۆزی (بهاکتی (bhakti)) لە جۆرەکانی دوایینی هیندۆیزم. ئیندرا مایەوە، بەڵام ڕۆڵی گۆران کرد لە خواوەندی سەرکی پرستراو بۆ کەسایەتییەکی لاوەکی ئەدەبی، کە بەهۆیەوە سنووردارییەتی هێزی ئاسمانی خۆیش ڕوون دەکراوەتەوە.

ئیندرا لە بۆدیزم و جینیزمدا: شاکرا و پارێزەری فێرکردنەکە

ئیندرا لە مێژووی ئایینی هیندی نەبووی نەبوو، بەڵکو لەلایەن نەریتانی نا-برهمینەوە وەرگیرا و بەشێوەیەکی نوێ دانرا. لە بۆدیزمدا، زۆرجار بەناوی ساکرا (Sakra) یا شاکرا (Shakra) دەردەکەوێت، ناونیشانێکە کە لە ریگ‌ودایشدا هاتووە و واتای «بەتوانا» دەدەت، زۆرجار درێژتر دەکرێتەوە بۆ ساکرا دیوانام ئیندرا (Sakra Devanam Indra)، واتا «ساکرا، گەورەی خواوەندان».

لە دەقە بۆدییەکاندا، ساکرا فەرمانبەری ئاسمانی سیوسێ خواوەندە، کە لەسەر لوتکەی چیای جیهان مێرو (Meru) نیشتەجێیە.

بەپێچەوانەی داتاکانی هیندۆیی، لێرەدا کەسایەتییەکی هەمیشە دلۆڤانانەیە: وەکو پاڕیزەری بودا و فێرکردنی بۆدیزم دەردەکەوێت، پرسیار لە بودا دەکات، گوێی لە وتارەکانیدا دەدەت و پشتگیری کەسانی خواپەرست دەکات. لە هونەری بۆدییدا، بۆ نمونە لە نیشاندانی کۆنی سانچی و بارهوت، زۆرجار وێنایکراوە.

ئەوەی گرنگە لێرەدا، ڕیزبەندی پلەیی خواوەندانە: ساکرا هەرچەندە پاشای خواوەندانە، بەڵام لە خۆیدا لای فێرکردنەکانی بودا نزم‌تر و، وەک هەموو خواوەندان لە جیهاننامای بۆدیدا، خۆی لەبن خولی لەدایکبوون و مردنداندا مابووەتەوە. بوونی خواوەندیی ئەو، شێوازێکی هەبووني بەختیارانەیە بەڵام کوتوپڕ.

جینیزمیش ئیندرا دەناسێت، لەوێ بەناوی شاکرا (Shakra) یا ناوی هاوشێوە، وەک فەرمانبەرێکی ئاسمانی، کە لە هەلومەرجی سەرەکی ژیانی تیرتانکارایەک، واتا کەسێکی ڕیزوار، دەردەکەوێت و ڕێزی لێدەگرێت.

لە هەردوو نەریتەکان، هەمان شێوازی گشتی دەردەکەوێت: خوایە کۆنی سەرترین ویدی، دەمێنێتەوە کەسایەتییەکی ڕێزلێنراو و بەهێز، بەڵام لەژێر فێرکردنی ڕزگاربووني بەرزتری هەر نەریتێکدا دادەنرێت و پستتر دەخرێتەوە.

لینکی زیاتر

ئەدەبیاتی توێژینەوە

سەرچاوەی ستانداردی زیاتر لە لیستی سەرچاوەکان.