ڤوکودلاک و سنووری تێکەڵبووی نێوان گوڕگ و ڤامپیر

ڤوکودلاک دیوی ڕوایەتی سلاڤی باشوورە.

نیوەی گوڕگ، نیوەی ڤامپیر: بە شەو ماڵات دەخنکێنێت. لە ناوەڕاستی ڕوایەتیدا، سنووری تێکەڵبووی نێوان گوڕگ و ڤامپیرە.

ڤوکودلاک

ڤوکودلاک مردوومرۆیی گوڕگ‌مرۆڤ-ڤامپیری بالکانی سلاڤی باشوورە، لە سربیا، مۆنتینیگرۆ، بۆسنیا، کرواتیا، دالماتیا و سلۆڤینیا باڵاو بووە. واتای زاراوەکە بەگوێرەی ناوچە دەگۆڕێت، لە نێوان گوڕگ‌مرۆڤی سەرەتایی و تەرمی زیندووبووەتەوەی خۆپچڵکاوی خوێن لە فۆلکلۆری ڤامپیرەکاندا.

بە شەو ماڵات دەخنکێنێت و پارچەپارچەیان دەکات و زیندووان تووشی ناخۆشی دەکات؛ لە شێوازی ڤامپیریدا، خوێن و هێزی ژیانی مرۆڤ دەدزێت. لە ناوی ئەودا وشەی یۆنانی ڤریکۆلاکاس وەرگیراوە، بەڵگەیەکی زمانەوانی ڕاستەوخۆ بۆ ڕادەی گەیشتنی بیرۆکەی سلاڤی باشوور.

بە کوتایی سەیرێک: ڤوکودلاک

جۆر: مردوومرۆیی گوڕگ‌مرۆڤ-ڤامپیری بالکان
ڕەچەڵەک: باوەڕی گەلی سلاڤی باشوور دەربارەی گەڕاوەیانی مردن و گوڕگ‌مرۆڤ
دەقەکان: فەرهەنگی کاراجیچ لە ساڵی ١٨١٨ لەگەڵ لێکۆڵینەوەکانی پێرکۆفسکی، باربەر و سەمەرز
ماوە: ڕوایەتی سلاڤی باشوور، لە ڕووی زمانەوانی زۆر کۆنە، لەلایەن کاراجیچ پێناسە کراوە
دیمەن: بەگوێرەی ناوچە یا گوڕگ‌مرۆڤ یا تەرمی زیندووبووەتەوەی خۆپچڵکاوی خوێن

ناوچەی سەرچاوە و سەرچاوەکان

سەردەمی دەقەکان

ڕوایەتییەکە سلاڤی باشوورییە و لە ڕووی زمانەوانی زۆر کۆنە؛ شێوەی جێگیری بەهۆی پێناسەی ڤووک کاراجیچ لە سەرەتای سەدەی ١٩ی زایینی وەرگرت.

بواری باڵاوبوونەوە

سربیا، مۆنتینیگرۆ، بۆسنیا، کرواتیا، دالماتیا و سلۆڤینیا: هەموو ناوچەی زمانی سلاڤی باشووری بالکان.

دۆخی سەرچاوەکان

باش: فەرهەنگی کاراجیچ لە ساڵی ١٨١٨، هەروەها لێکۆڵینەوەکانی پێرکۆفسکی، باربەر و سەمەرز.

ناو و شێوازەکان

سلاڤی کۆن: vьlko-dlakь لە vьlkъ، گوڕگ، و dlaka، پەڵپەڵ یا مووی ئاژەل، پێکهاتووە و بە وشەیی مانای لە پەڵپەڵی گوڕگدا دەگەیەنێت. بە سربی و کرواتی شێوەکەی vukodlak ـە، بە سلۆڤینی volkodlak؛ واتای سەرەتایی گوڕگ‌مرۆڤە، لە فۆلکلۆری کرواتیا، مۆنتینیگرۆ، سربیا و بۆسنیادا بۆ ڤامپیر گۆڕا.

شێوە و کاریگەری

دیمەن

ڤوکودلاک بەگوێرەی ناوچە دووسیفەتی هەیە: شێوەی گوڕگ وەک گوڕگ‌مرۆڤ یا گەڕاوەیەکی خۆپچڵکاوی خۆپچڵکاوی خوێن. ئەو ترسی گوڕگ‌مرۆڤ و ڤامپیر کە لە بیری سلاڤی باشووردا لێک جیا نەکراوەتەوە، لە یەک کەسایەتیدا نوێنەرایەتی دەکات.

کاریگەری

ڤوکودلاک ماڵات دەخنکێنێت و پارچەپارچەیان دەکات، زیندووان تووشی ناخۆشی دەکات و دەیانکوژێت؛ لە شێوازی ڤامپیریدا، خوێن و هێزی ژیان دەدزێت. لە شەودا چالاکە و لە ماڵێکەوە بۆ ماڵێکی تر دەڕوات.

پرۆفایل: ڤوکودلاک

گرنگترین لایەنەکانی گوڕگ‌مرۆڤ-ڤامپیر بە کوتایی سەیرێک.

نەریت

باوەڕی گەلی سلاڤی باشوور دەربارەی گەڕاوەیانی مردن و گوڕگ‌مرۆڤ، لە سربیا، مۆنتینیگرۆ، بۆسنیا، کرواتیا، دالماتیا و سلۆڤینیا نیشتەجێیە.

ناوچەی کاریگەری

ماڵات و زیندووان: ڤوکودلاک ئاژەلان لە هەوش و لەوەڕگا دەخنکێنێت و بە شەو خەڵکی ماڵان تووشی ناخۆشی دەکات.

دەرکەوتن

شێوەی گوڕگ وەک گوڕگ‌مرۆڤ یا تەرمی خۆپچڵکاوی خۆپچڵکاوی خوێن، بەگوێرەی ئەو لێکدانەوەیەی لە ناوچەکەدا زاڵترە.

بواری کاریگەری

هەڕەشەی دووانی: وەک گوڕگ‌مرۆڤ ماڵات پارچەپارچە دەکات، وەک ڤامپیر خوێن و هێزی ژیانی خەڵک دەدزێت.

شێوازەکانی بەرگری

دەرهێنانی لەشوگۆڕی، سیخکردن بە دار زۆلا، سەربڕین و سووتاندنی دڵ یا تەرم لە کاتی گومانی جێگرەوە.

جیاکردنەوە

لە ئوپیۆری سلاڤی ڕۆژاوا جیای دەکاتەوە پەیوەندییەکی نزیک لەگەڵ گوڕگ‌مرۆڤ بەجێی شێوەی ڤامپیری تەنها؛ هەردووکیان بۆ هەمان باوەڕی سلاڤی مردووی زیندووبووەتەوە دەگەڕێنەوە.

لە پەڵپەڵی گوڕگ بۆ خوێنمژ: مێژووی وشەکە

ناوەکە لە ڕووی وشەناسی ڕوونە: سلاڤی کۆن vьlko-dlakь لە vьlkъ، گوڕگ، و dlaka، پەڵپەڵ یا مووی ئاژەل، پێکهاتووە و بە وشەیی مانای لە پەڵپەڵی گوڕگدا دەگەیەنێت. بە سربی و کرواتی شێوەکەی vukodlak ـە، بە سلۆڤینی volkodlak، و واتای سەرەتایی ئەو بەڕاستی گوڕگ‌مرۆڤە. بەڵام لە فۆلکلۆری کرواتیا، مۆنتینیگرۆ، سربیا و بۆسنیادا واتاکە بۆ ڤامپیر گۆڕا، بۆیە یەک وشە دووانی ترس بەخۆیدا هەڵدەگرێت.

ڤووک کاراجیچ لە سەرەتای سەدەی ١٩ی زایینی ڤوکودلاکی وەک مرۆڤ-گوڕگ پێناسە نەکرد، بەڵکوو وەک تەرمێکی خۆپچڵکاوی خوێن کە لە گۆڕ هەڵدەستێتەوە بۆ خنکاندنی ماڵات و ناخۆشیدانی زیندووان. لە ناوی ئەودا هەروەها وشەی یۆنانی ڤریکۆلاکاس وەرگیراوە، بەڵگەیەکی زمانەوانی بۆ ئەوەی چۆن بیرۆکەی سلاڤی باشوور بەگشتی گەیشتووە.

لە بالکان بۆ ئەدەبیاتی جیهانی

لە ڕێگەی ڤووک کاراجیچ و شەپۆلی ڤامپیری بالکانەوە، ڤوکودلاک بووەتە بەشێک لە وێنەی ڤامپیری ڕۆژاوا؛ لە لیستی گێرارد بۆ ستۆکەر وەک ڤرکۆلاک ناوی هێنراوە. لە کولتووری سلاڤی باشووری هاوچەرخ، لە فانتازیا و زنجیرەکاندا وەک کەسایەتییەکی گوڕگ‌مرۆڤ ئامادەیە.

لە ڕووی زانستی ئایینەوە، ڤوکودلاک نموونەیەکی نموونەییە بۆ ئەوەی باوەڕ بە گوڕگ‌مرۆڤ و ڤامپیر لە ناوچەی سلاڤی باشووردا لە مێژووەوە دوو پۆلی جیاواز نەبووە، بەڵکوو یەک بیرۆکەی هاوبەش بووە دەربارەی مردووی مەترسیدار کە بە توندوتیژی مردووە. وشەکە لە هەموو گەلانی سلاڤ کۆنترە و قووڵایی ئەم بیرۆکەیە دەسەلمێنێت.

سیخکردن، ئاگر و سیر

دەرهێنانی لەشوگۆڕی و سیخکردن بە دار زۆلا کە بەتایبەتی لە سربیا پرکراوبووە، جگە لەوە سەربڕین، دەرهێنان و سووتاندنی دڵ و هەروەها سووتاندنی تەواوی تەرم بەڵگەنامەیی سەلماون؛ ئەگەر تەرم لە کاتی دەرهێنانەوە خۆپچڵکاو و خوێناوی بووایە، ئەوە وەک بەڵگە دانرا. هەروەها ناشتنی ڕاست پێشوەخت ڕێگری لە گەڕانەوەی دەکرد.

لە باوەڕی گەلی سلاڤی بەگشتی، سیر، چڵی درەختی داری بەرووق لەسەر دەرگا و هەوش و هەروەها ئاسنی ساردیش وەک پاراستن لە مردووی زیندووبووەتەوە و گوڕگ‌مرۆڤ بەکاردەهاتن.

لە ڤوکودلاک بۆ ڤریکۆلاکاس: خزمانی سلاڤی و یۆنانی

ڤوکودلاک سەرچاوەی ڕاستەوخۆی ناوی ڤریکۆلاکاسی یۆنانییە و هاوتای سلاڤی باشووری ستریگۆی، مۆرۆی و پریکۆلیچییە، هەروەها هاوتای پۆڵەندی ئوپیۆریشی. تێکەڵبوونی گوڕگ‌مرۆڤ-ڤامپیری لەگەڵ پریکۆلیچی ڕۆمانیایی هاوبەشە؛ لە چوارچێوەی گەرمانی-نۆردیکدا لەگەڵ ناخزیهەر و گیێنگانگەر پێوەردەگیرێت.

پرسیارە باوەکان دەربارەی ڤوکودلاک

ئایا ڤوکودلاک گوڕگ‌مرۆڤە یا ڤامپیرە؟

هەردووکیان، بەگوێرەی ناوچە: زاراوەکە لە نێوان گوڕگ‌مرۆڤی سەرەتایی و ڤامپیری فۆلکلۆری سلاڤی باشوور دەگۆڕدرێت.

پەیوەندی ئەو بە ڤریکۆلاکاس چییە؟

وشەی یۆنانی ڤریکۆلاکاس ڕاستەوخۆ لە سلاڤی ڤوکودلاک وەرگیراوە.

چۆن مرۆڤ خۆی لێی دەپارێزێت؟

بە سیخکردن لەگەڵ دار زۆلا، سەربڕین، سووتاندنی دڵ، سیر و ناشتنی ڕاست.

لینکی زیاتر

لینکی ناوخۆیی پێشنیارکراو:

سلاڤی – هەموو بوونەوەرەکانی نەریتی سلاڤی
Upiór – ڤامپیرە سلاڤی-ڕۆژاواییەکە کە دوو دڵی هەیە
Vrykolakas – میراتگری یۆنانی ناوەکە
Strigoi – هاوتای ڕومانیایی
سیر، دار گەڵای شاخاوی (Eberesche)، ئاسن – ئامرازی پارێزەری نەریتی

دەقی جیاواز (هەڵبژاردە)

کارە بنچینەییەکانی تر لە لیستی ژێدەرەکان.

وودکۆدلاک وەک گورگی ودانی سلاڤی خواروو و ڤامپیری بەلکان لە یەک شێوەدا، دەریدەخات کە ئەم دوو ترسە چەند لە یەکتری نزیکن: ناوەکەی ناوی Vrykolakas ی یۆنانیی لێ وەرگیراوە، هێرشی شەوانەشیشی بۆ سەر ئاژەڵ و مرۆڤ بە یەکسانی بووە.