پنانگالان (Penanggalan)، سەری شەوانە بەبێ لەش

پنانگالان دیوێکی مێینەیە لە کەلتوری مالای.

شەوان سەری لە لەشی جیا دەبێتەوە و بەدوای خوێنی ژنی تازە زایو دەگەڕێت. لە ناوەندی ئەم دیوە سەری شەوانەی بەبێ لەشە.

ئاژاوەگێڕمالایی

پنانگالان

پنانگالان جادووگەرێکی مالایە کە شەوان سەری لەگەڵ هەناوی هەڵواسراوی لە لەش جیا دەبێتەوە و فڕوکە دەکات، بۆ ئەوەی خوێنی ژنانی تازە زایو و منداڵانی نوێ لەدایکبوو بمژێت. بە ڕۆژ وەک ژنێکی ئاسایی دەژیێت، زۆر جار وەک قوندەرەیی خۆی دەشارێتەوە، و پاش گەڕانەوەی هەناوەکانی لە تەشتێکی سرکە دادەنێت.

کاتی نووسینی دەق مێژووی بەڵگەدارکراوی هەیە، لە هیکایات عبدالله ی ساڵی ١٨٤٥ و لای والتەر ویلیام سکیت لە دەوروبەری ١٩٠٠؛ ناوچەی بڵاوبوونی لە مالیزیا و ئیندۆنیزیا هەتا هەموو ناوچەی باکووری ڕۆژهەڵاتی ئاسیا دەگاتەوە. لە دووریدا سەری فڕۆکەوان وەک بڵێسەیەک دیاردەبووت، وێنەیەک کە سنووری نێوان مرۆڤ و مۆنستەر تێکەڵ دەکات.

بە یەک تێڕوانین: پنانگالان

جۆر: سەری فڕۆکەوانی ژن لەگەڵ هەناوی هەڵواسراو
سەرچاوە: باوەڕی گەلی مالای، جادووگەری و دیودۆلۆجیای لەدایکبوون
دەقەکان: هیکایات عبدالله ١٨٤٥، والتەر ویلیام سکیت ١٩٠٠
کاتەوار: مێژووی بەڵگەدارکراو، هەتا ئێستا بەرچاوە
دیمەن: سەری جیاکراوەی ژن لەگەڵ هەناو، لە دووریدا وەک بڵێسە

ناوچەی سەرچاوە و سەرچاوەکان

سەردەمی دەقەکان

مێژووی بەڵگەدارکراو: هیکایات عبدالله ی ساڵی ١٨٤٥ و لێکۆلینەوەی زەوی ی والتەر ویلیام سکیت ی ساڵی ١٩٠٠ ئەم دیوە تۆمار دەکەن، کە هەتا ئێستاش لە باوەڕی گەلی بەرچاوە.

بواری باڵاوبوونەوە

مالیزیا، ئیندۆنیزیا و هەموو ناوچەی باکووری ڕۆژهەڵاتی ئاسیا.

دۆخی سەرچاوەکان

باش: جگە لە سکیت و هیکایات عبدالله، فەرهەنگی داهاتووی میتۆلۆژیشیش ئەم دیوە تۆمار دەکەن.

ناو و شێوازەکان

مالای: ناوەکە لە وشەی tanggal وەرگیراوە، بە واتای جیابوونەوە، و ڕاستەوخۆ کارتێکی سەرەکی ئەم دیوە دەخاتەڕوو: سەری کە لە لەش جیا دەبێتەوە.

شێوەی دەرکەوتن

دیمەن

لە دووریدا پنانگالان وەک بڵێسەیەکی بریسکەدار دیاردەبێت: سەری جیاکراوە لەگەڵ هەناوی هەڵواسراو. پاش ڕاوی شەوانە دەبێت هەناوەکان لە سرکە دابنێت تاکو بچووک ببنەوە و دووبارە بچنە ناو لەش، لەبەرئەوە بۆنی سرکەیی ئاشکراکەرەوەیە کە دەرفیشانی ڕۆژانەی پێدا دەناسرێتەوە.

کاریگەری

بە ڕۆژ خۆی وەک قوندەرەیی دەخاتەڕوو، کە بە دوورکەوتنەوە لە چاولوس بوون و لیستنی لێو دەناسرێتەوە. شەوان بۆ ژێر خانووی ستوونداری فڕوکە دەکات و بە زمانی درێژ خوێنی ژنی تازە زایو دەمژێت. ئەوەی هەناوی چڵکاو پێوەبدرێت، بریندارییان چاک نابنەوە؛ قوربانییان تووشی لاوازیبوونێکی بەرینی هەرکات کوشندە دەبن.

کارتی ناسنامە: پنانگالان

سەرەکیترین لایەنەکانی سەری فڕۆکەوان بە یەک تێڕوانین.

کۆنتێکستی کەلتووری

دیودۆلۆجیای جادووگەری و لەدایکبوونی مالای، تۆماركراو لای سکیت و لە هیکایات عبدالله.

پەیوەست بە

دووگیانان، ژنانی تازە زایو و منداڵانی نوێ لەدایکبوو، کە شەوان لە ژێر خانووی ستووندار چاوەدێری دەکات.

دەرکەوتن

سەری جیاکراوەی ژن لەگەڵ هەناوی هەڵواسراو، لە دووریدا وەک بڵێسە.

بواری کاریگەری

دزینی خوێن لە ژنانی تازە زایو لەگەڵ لاوازیبوونێکی هەرکات کوشندە بۆ قوربانییان.

شێوازەکانی بەرگری

لقی دڕکدار لەسەر پەنجەرەکان، پارچەی شووشە لەسەر دیوارەکان و مقەست لەژێر سەرینی ژنی تازە زایو.

جیاکردنەوە

کراسوئه‌ (Krasue)ی تایلاندی وەک نزیکترین خزم؛ بەپێچەوانەی پۆچۆنگ (Pocong)ی ئیندۆنیزی کە مەترسیدار نییە، پنانگالان بە ئاشکرا دەکوژێت.

جادووگەرەکە لە تەشتی سرکە

بەپێچەوانەی زۆربەی ڕۆحی مردووان، پنانگالان مردووێکی ناوازە نییە، بەڵکوو جادووگەرێکی زیندووە کە توانای جیابوونی سەری بە خۆی لە ڕێگەی خودمانەوە لە تەشتێکی سرکە بەدەستهێناوە. لای والتەر ویلیام سکیت لە دەوروبەری ١٩٠٠ وەک ڕۆحی شەوانەی لەدایکبوون لە دینی ئانیمیستی گەلی مالیزیا تۆماركراوە.

هیکایات عبدالله ی ساڵی ١٨٤٥ سەرچاوەیەکی وەک چیرۆکێکی کۆنکرێت باس دەکات: جارێکیان ژنێکی ئاسایی بووە کە جادووی دیوێکی بەکارهێناوە، پاش ئەوە سەر و شان لەگەڵ هەناوەکان توانای جیابوونەوە لە لەش و فڕینیان هەبووە. هەردوو سەرچاوەکە پیانوی خۆهێنراو دەردەخەن، نەک مەترسییەکی میراتگیراو.

لە نێوان فیلمی ترس و یاری ڕۆل

پنانگالان فیلمی ترسناکی ئیندۆنیزی خۆی نواند، وەک Mystics in Bali ی ساڵی ١٩٨١، و هەتا ئێستاش لە یارییەکانی ڕۆل، کۆمیک و یاری ڤیدیۆدا دەردەکەوێت. یەکێکە لە ناسراوترین دیوەکانی جیهانی ڕۆحی باکووری ڕۆژهەڵاتی ئاسیا.

لە بواری زانستی دین، پنانگالان بیرۆکەی جادووی تاریک، کە جادووگەرەکە خۆی توانا بەدەستدەهێنێت، لەگەڵ کۆمپلێکسی ترسی زگماک و پاش لەدایکبوون دەبەستێتەوە. ئەو نوێنەری ئانیمیزمێکی ئیسلامیکراوە، کە تیایدا هەروا قوندەرەیی، یاریدەدەری لەدایکبوون، دەبێتە مەترسییەکی گەرمە.

دڕک، پارچەی شووشە و تەشتی سرکە

بەڵگەدار ڕوەکی دڕکداری وەک مێنگکوانگ یا پاندانوسن، کە لقەکانیان لە دەوروبەری پەنجەرەکان دادرێن بۆ ئەوەی هەناوی هەڵواسراو تیایدا بگیرێت؛ وەک گیایەکی پاراستنی هەمان کارتێک، پیشکیش لە دوورخستنەوەی ڕۆحدا بەکاردێت. جگە لەوە پارچەی شووشە لەسەر سەری دیوارەکان و مقەستی ئاسن لەژێر سەرینی ژنی تازە زایو و هەروەها خوێ لە دەرگاکانی خانووەکە بەکاردێن. بۆ لەناوبردنی هەتاهەتایی، پارچەی شووشە دەخرێتە ناو کراوی ملی لەشی بەجێماو، پیرۆز دەکرێت و دەسووتێنرێت یا ڕێگری دەکرێت لەوەی سەرەکە پێش خۆرهەڵاتن بگەڕێتەوە.

سەرە فڕۆکەوانەکانی باکووری ڕۆژهەڵاتی ئاسیا

پنانگالان لەگەڵ کراسوئه‌ (Krasue)ی تایلاندی، سەری فڕۆکەوانی ژنی درەوشاوە، و مانانانگگال (Manananggal)ی فیلیپینی هاوتایە، کە بەڵام ئەوی دواتر هەموو بەشی سەرووی لەشی جیا دەکاتەوە. خزمانی تر ئاهپ، کاسو و لەیاک بوونیان هەیە، وەک بیرۆکەی مل خزمی نوکه‌کوبی و ڕوکوروکوبی ی ژاپۆنی بوونیان هەیە. لەناو جیهانی ڕۆحی مالای، لەگەڵ پۆنتیانەک (Pontianak) و لانگسویر (Langsuir) کۆدەبنەوە، کە هەروەها سەبارەت بە ژنانی زگماکن، هەروەها تویۆل (Toyol) وەک دیوێکی تری هەمان کەلتور.

پرسیارە باوەکان دەربارەی پنانگالان

ئایا پنانگالان مردووە؟

نەخێر، بە ڕۆژ ژنێکی زیندوو و جادووگەرە، کە تەنها بە شەو سەری لەگەڵ هەناوی لە لەش جیا دەکاتەوە.

بۆچی بۆنی سرکەی دێت؟

لەبەر ئەوەی پاش ڕاوی شەوانە هەناوەکانی لە سرکە دادەنێت تاکو بچووک ببنەوە و دووبارە بچنە ناو لەش.

چۆن پێشگیری لێدەکرێت؟

لە ڕێگەی ڕوەکی دڕکدار لەسەر پەنجەرەکان و پارچەی شووشە لەسەر دیوارەکان، کە بۆ گرتنی هەناوی هەڵواسراو بەکاردێن.

لینکی زیاتر

لینکی ناوخۆیی پێشنیارکراو:

پۆنتیاناک (Pontianak)، لانگسویر (Langsuir) – ڕۆحی مالایی پەیوەندیدار بە لەدایکبوونەوە
کراسوو (Krasue)، مانانانگگال (Manananggal) – سەرەکانی باڵدار خوشکینەی خۆرئاوای باشووری ئاسیا
پۆچۆنگ (Pocong)، تۆیۆل (Toyol) – شێوازەکانی تری جیهانی ڕۆحی مالایی-ئیندۆنیزیایی
پیزوان (Beifuß)، ئاسن، خوێ – ئامرازی پارێزەری راگوێزراو
قوتوپیمای پاراستن (Schutz-Kompass) – کۆبینەوەیەکی گشتی لە ئامرازەکانی پاراستن

دەقی جیاواز (هەڵبژاردە)

ژێدەرە سەرەکییەکانی تری زیاتر لە لیستی سەرچاوەکان.

وەک سەرێکی ژنی باڵدار، پەنانگگالان یەکێکە لە ترسناکترین شێوازەکانی جیهانی ڕۆحی مالایی: وەک جادوگەرێکی مالایی، توانای جیاکردنەوەی سەری خۆی بەدەستهێناوە و هەتا ئێستاش بۆنی سرکەی شەو لەگەڵ خۆیدا هەڵدەگرێت.