لوتین، چنیارەکەی مووی سیانی گاڵیسکەکانی فەرەنسا

لوتین (Lutin) ڕۆحێکە لە داستانە گەلییەکانی فەرەنسادا.

کۆبۆڵدی گاڵتەجاڕ کە بە شەو سواری ئەسپەکان دەبێت. بەگوێرەی داستانەکان، لوتین وەک لکاندنەوەی مۆرکی ئەسپەکان لە ئاخوڕەکانی فەرەنسادا بە شەو کارە گاڵتەجاڕییەکانی خۆی ئەنجام دەدات.

روحفەرەنسا

لوتین

لوتین کوبۆڵدی ماڵی فەرەنساییە: روحێکی بچووکی گەلی بچووک، زۆربەی کات گاڵتەجاڕ بەڵام باش، هەتا کەس نازاریی نەدەیت. مۆتیفی سەرەکیی ئەو سواری شەوانەی ئەسپ و هەڵکێشکردنی مووی سیانیانە.

لە ڕووی ئەدەبی لە سەدەی 12دا بوونی بۆ دەردەکەوێت، وەک باوەڕی گەلی هەتا سەرەتای سەدەی 20، هەروەها لە کۆبیک، کە زۆرجار وەک پشیلەیەکی تەواو سپی دەردەکەوێت. ناوی بەڕێگایەکی چڵیو دەگەڕێتەوە بۆ نێپتونۆس، خودای دەریای ڕۆمانی.

بەیەک نیگا: لوتین

جۆر: کوبۆڵدی ماڵیی گاڵتەجاڕ، زۆربەی کات باش
سەرچاوە: فۆلکلۆری فەرەنسا، لە ڕووی ئەدەبی لە سەدەی 12دا
دەقەکان: سیبیلۆ، لکووتۆ، بەڵگەی ئەدەبی لە سەردەمانی ناوەراستدا بەدواوە
ماوە: لە سەدەی 12 هەتا سەرەتای سەدەی 20
دیمەن: گۆڕانبەگۆڕی بچووک، زۆرجار بە کڵاوێکی سوور

دەستەبەندی مێژوویی

سەردەمی دەقەکان

فۆلکلۆری فەرەنسا، لە ڕووی ئەدەبی لە سەدەی 12دا و وەک باوەڕی گەلی هەتا سەرەتای سەدەی 20 بەڵگەدار کراوە.

بواری باڵاوبوونەوە

فەرەنسا، بەتایبەت نۆرماندی، هەروەها کۆبیک، کە لوتین لەوێدا زۆرجار وەک پشیلەیەکی تەواو سپی دەردەکەوێت.

دۆخی سەرچاوەکان

باش لێکۆڵینەوەی بۆ کراوە: کۆکراوەکانی فۆلکلۆری سیبیلۆ و لێکۆڵینەوەکانی لکووتۆ، هەروەها بەڵگەی ئەدەبی لە سەردەمانی ناوەراستدا بەدواوە.

ناو و شێوازەکان

فەرەنسی: lutin، کە دەگەڕێتەوە بۆ وشەی لاتینی Neptunus، خودای دەریا، کە لە لاتینی دواتردا بووە بە دیمۆنێکی هەتاوی؛ لەڕێگای شێوازە ناوەڕاستەکانی netun، nuiton و luitonدا بووە بە لوتین. زاراوەکانی لوتین، گۆبلین، فارفادێ و نان بەشێوەیەکی زۆر لەیەکتری دەچن و بەناوچەیی تێکەڵ دەبن.

وەسف

دیمەن

لوتین گۆڕانبەگۆڕێکی بچووکە: نادیار، بە شێوەی ئاژەڵ یان وەک ئەسپێکی زینلکراو دەردەکەوێت. کڵاوێکی سوور یان پەڕوپۆیی سوور کە بۆیی نادیار دەکات تایبەتمەندییەکی وێنۆگرافییە ئاساییکراو، بەڵام بەناوچەیی هەرکوێ بەڵگەدار نییە.

کاریگەری

زۆربەی کات گاڵتەجاڕە، بەڵام باشە؛ لوتینی باش کاری ماڵ دەکات. بەناوبانگترین تایبەتمەندییەکەی سواری شەوانەی ئەسپەکانە لە گاڵیسکەدا، کە مووی سیانیان هەڵدەکێشیت یان دەیانچنیت؛ گرێکانی بە گرێی پەری ناودەبردرێن. لێکدانەوەکە جۆراوجۆرە، لەنێوان چاودێریکردن بۆ ئەسپێکی درەوشاوە و ئازاردانی ئاژەڵێکی ماندووبووودا.

پرۆفایل: لوتین

گرنگترین ڕوانگەکانی کوبۆڵدی ماڵی بەیەک نیگا.

نەریت

روحی ماڵی گەلی بچووکی فۆلکلۆری فەرەنسایە؛ ناوی ناوێکی خوداییی نزمبووەتەوەیە، لە نێپتونۆسەوە بووە بە لوتین.

پەیوەست بە

ماڵ و گاڵیسکە: لوتینی باش کاری ماڵ دەکات، و شەوانە ئەسپەکان وەک خۆشترین کارلێکەکەی دەبینرێن.

دەرکەوتن

گۆڕانبەگۆڕێکی بچووک، نادیار، بە شێوەی ئاژەڵ یان وەک ئەسپێکی زینلکراو؛ لە کۆبیک زۆرجار پشیلەیەکی تەواو سپییە، هەروەها کڵاوی سوور.

بواری کاریگەری

کاری ماڵ و گاڵتەجاڕی؛ لە گاڵیسکەدا سواری شەوانەی ئەسپەکان و گرێی پەری لە مووی سیانیاندا.

چۆنیەتی مامەڵەکردن

گۆپاڵی کێڵان لە جوانتردا، دانەوێلە لەسەر تەختەیەکی لادان، بزنێکی نێر لە گاڵیسکەدا؛ لە کۆبیک لوتین دووری دەخاتەوە لە خوێی پرشوبڵاوکراو.

پەیوەندیدار

کوبۆڵدی ئەڵمانی، براونی و هۆبگۆبلین، نیسه و تۆمتە، دۆمۆڤۆی و لێپریکۆنی ئیرلەندی؛ گۆبلین و فارفادێ لەگەڵیدا تێکەڵ دەبن.

لە خودای دەریاوە بۆ روحی گاڵیسکە

ناوی لوتین مێژوویەکی سەرنجڕاکێشیی هەیە: دەگەڕێتەوە بۆ لاتینی Neptunus، خودای دەریا، کە لە لاتینی دواتردا بووە بە دیمۆنێکی هەتاوی؛ لەڕێگای شێوازە ناوەڕاستەکانی netun، nuiton و luitonدا وشە فەرەنسییەکە پەیدابووە. لە ڕووی ئەدەبی لوتین لە سەدەی 12دا دەگیرێتەوە، وەک باوەڕی گەلی هەتا سەرەتای سەدەی 20، و لەگەڵ کۆچبەرەکاندا گەیشتووەتە کۆبیک، کە لەوێدا زۆرجار وەک پشیلەیەکی تەواو سپی دەردەکەوێت.

مۆتیفی سەرەکیی ئەو بۆ گاڵیسکە دەگەڕێتەوە: شەوانە سواری ئەسپەکان دەبێت و مووی سیانیان هەڵدەکێشیت یان دەیانچنیت بۆ گرێی پەری. لێکدانەوەکە دووڕوویانەیە، لەنێوان چاودێریکردن بۆ ئەسپێکی درەوشاوە و ئازاردانی ئاژەڵێکی ماندووبووودا؛ بەبێ وریایی بڕینی گرێیەک ناخۆشی دەهێنێت.

لە پرینس لوتین بۆ ئێلفی کریسمس

لە ڕووی ئەدەبی لوتین لای دو ئۆلنۆی وەک لی پرینس لوتین و لای جۆرج ساند دەردەکەوێت، کە لە بەرهەمی خۆیدا لیجاندی رۆستیک، فۆلێی ئەسپ چنیارە شایەتی دەدەت. لوتین دی نۆئێل، ئێلفی کریسمس، بەپێچەوانەوە واتایەکی دووەمی گەنجە کە لە نەریتی ئێلفی ئینگلیزی-ئیسکەندیناڤی هاوردەکراوە، نەک روحی ماڵی ڕەسەن.

لە ڕووی زانستی ئایینیدا لوتین روحی ماڵێکە، نەک خودا یان دیمۆنێکی بەرز. سێ ڕوونکردنەوە گرنگن: ئێلفی کریسمسی فەرەنسی هاوردەیەکی دوای 2005ـە، نەک روحی ماڵی کۆن. لوتین، گۆبلین، فارفادێ و نان هاوواتا و تێکەڵن، بەشێوەیەکی ڕوون لێک جیا نەکراوەتەوە. و گرێی مووی سیانیان تەنها زیان نییە، بەڵکو بەشێوەیەکی دووڕوویانە لێکدرایەتی.

گۆپاڵی کێڵان، تەختەی دانەوێلە و بزنی نێر

مامەڵەی نەریتی لەگەڵ لوتیندا پشت بە فێڵ دەبەستێت نەک نزا: گۆپاڵی کێڵان لە جوانتردا دادەنرێت، دانەوێلە لەسەر تەختەیەکی لادان پرش دەکرێت، تاوەکو ناچاریی کۆکردنەوە بۆ خۆی بگیرێت، یان بزنێکی نێر لە گاڵیسکەدا دادەنرێت. لە کۆبیک لوتین دووری دەخاتەوە لە خوێی پرشوبڵاوکراو. گرێی پەری لە مووی سیانیاندا نابردرێت، چونکە ناخۆشی دەهێنێت.

گەلی بچووکی گاڵیسکەکان بەبەراوردکردن

لوتین هاوتای کوبۆڵدی ئەڵمانی، براونیی بەریتانی و هۆبگۆبلین، نیسهی ئیسکەندیناڤی و تۆمتە، دۆمۆڤۆیی ڕووسی و لێپریکۆنی ئیرلەندییە؛ لە نیمچە دوورگەی ئایبیریا تراسگۆ لێی نزیکە. زاراوەکانی لوتین، گۆبلین، فارفادێ و نان بەناوچەیی زۆر لەیەکتری دەچن و جۆرێکی بە ڕوونی جیاکراونەتەوە نین.

پرسیارە باوەکان دەربارەی لوتین

لوتین (Lutin) چییە؟

کوبۆلدی ماڵی فەرەنسی: روحێکی بچووک و بازیگەرانەی گەلی بچووک، بەڵام زۆربەی کات باشنیازە، کە لە ماڵ و لانەی ئاژەڵان نیشتەجێیە.

بۆچی مۆسا زلفەکانی ئەسپ گلۆر دەکات؟

لە شەودا سواری ئەسپەکان دەبێت و زلفەکانیان دەگوڵێنێت وەک گوڵینی پەری؛ لێکدانەوەکان جیاوازن، هەندێک وا دەزانن چاودێرییە و هەندێکیش ئازاردانی ئاژەڵ.

ئایا لوتین ئێلفی کریسمسە؟

لوتین دو نۆئێل (Lutin de Noël) واتایەکی نوێی هاوردەکراوە لە نەریتی ئێلفی ئینگلیز-ئیسکەندیناوی، نەک واتای بنەڕەتی ئەم روحی ماڵی.

لینکی زیاتر

لینکی ناوخۆیی پێشنیارکراو:

نیسە (Nisse) – هاوتای سکەندیناویی، روحی ماڵ و بەردەن
دۆمۆڤۆی (Domovoi) – روحی ماڵی ڕووسی
تراسگو (Trasgu) – خزمی ئایبیریی
خوێ، تیلیسم، ئاسن – ئامرازە پارێزەرەکانی گەڵاڵەیی
قوتوپاسڵی پاراستن – کۆڵکراوەیەک لەسەر ئامرازەکانی پاراستن

دەقی جیاواز (هەڵبژاردە)

سەرچاوەی زیاتر لە لیستی سەرچاوەکان.

وەک کوبۆلدی ماڵی فەرەنسی و روحی شەوانەی ئەسپ، لوتین هەردوو ڕووی گەلی بچووک لەخۆ دەگرێت: دەستی یارمەتیدەر لە ماڵدا و بازیگەرێک کە بەیانییان زلفەی گلۆرکراوی ئەسپ بەجێدەهێڵێت.