بهایراوا، خودایەکی نەریتی هیندووی

بهایراوا خودایەکی نەریتی هیندووی‌یەکە.

شێوەی ترسناکی شیڤا، پاسەوانی بەردەرگای پیرۆز. بهایراوا شیڤایە بە شێوەی ترسناکەکەیدا، نەک ئەو ڕۆژووگری هێمنی ئەشکەوتەکەیە، بەڵکوو تێکدەرێکی چڵکنە کە کوترێکی ڕەش لەتەنیشتیدایە. بە زمانێکی خوێن‌خۆر، تاجێکی سکەڵ و لەشێکی داپۆشراو بە خۆڵەمێش، بهایراوا لە بەردەرگای پەرستگاکان ڕادەوەستێت و باوەڕداران لە هێزی خراپ دەپارێزێت.

لە تانترادا، بهایراوا خودایەکی بەهێزی گۆڕانکارییە کە پەرستنی توندوتیژی بەڵینی ڕووناکبیری دەدەت. خودایەکە بۆ ئەوانەی کە ڕێگای هێمن ناچن، بەڵکوو دەیانەوێت قوژبنی بۆشایی ببینن و پێیدا تێپەڕن.

خوداهیندووئیزم

بهایراوا

چاوپێخشاندنی خێرا: بهایراوا

جۆر: خودایەکی سەرەکی هیندویی، لایەنی توندوتیژ (wrathful) شیڤا، خودای پارێزەر
پانتیۆن: ئایینی هیندو (شەیڤیزم، تانترا)، بوداییزم (پەیوەندی لەگەڵ ماهاکالا)
ئەرک: پاراستن لە مردن و نەخۆشی، لەناوبردنی خۆپەرستی، پاسەوانی شوێنە پیرۆزەکان
سیفەتە سەرەکییەکان: تریشولا (سێشاخە)، خاتڤانگا (شاخۆڵی کاسەسەری مردوو)، سەگ وەک ئامرازی سواری
شوێنە سەرەکییەکانی پەرستن: ڤاراناسی (پەرستگای کاشی-ڤیشواناتا-پەرستگا)، خاجوراهۆ، کاتماندۆ (نیپال)
ناسینەوەی تیبەتی: ماهاکالا (وەک لایەنی لاوەکی)

پێناسە

سەردەمی دەقەکان

بهایراوا لە پوران‌ه‌کانەوە (سەدەی ٤ تا ١٠ی زایینی) وەک دیارخستنێکی توندوتیژانەی شیڤا بەڵگە کراوە. سەرەکی‌ترین شوێنی پەرستنی، ڤاراناسی، لانی کەم لە سەدەی ٨ی زایینی لەگەڵ پەرستگای کالابهایراوا پەیدابوو. لە نەریتە تانترییەکانی کاپالیکا و ئاگۆری لە سەدەی ٨ەوە بەرچاو گرنگ بووە. لە نیپال، سەرەکی‌ترین ڕووی خوداوەندگەلی نیوار (Newar) بووە. لە سەدەی ٢٠ بەهۆی نەریتی یۆگی و قوتابخانەکانی مەشقی تانتری بە جیهانی ناسراو بووە.

بواری باڵاوبوونەوە

سەرەکی‌ترین شوێنە پەرستنییەکان: ڤاراناسی (لەگەڵ پەرستگای کالابهایراوا وەک پارێزەری شار)، خاجوراهۆ (پەرستگای بهایراوا)، کاتماندو (نیپال، نەریتی نیوار لەگەڵ ٦٤ بهایراواکان)، ئوجەین. لە پیرۆزگاکانی تانتری کاپالیکا و هەروەها لە نەریتی ئاگۆری گرنگی سەرەکی هەیە. بڵاوبوونەوەی نێودەوڵەتی لە ڕێگەی قوتابخانە تانتری-یۆگییەکانەوە.

دۆخی سەرچاوەکان

سەرچاوەی سەرەکی: بهایراوا تانترا، سکاندا پورانا، لینگا پورانا، ویجنانا بهایراوا تانترا (دەقی تانتری سەرەکی)، بهایراواشتوتّرا تانترا. توێژینەوەی لاوەکی: سەندرسۆن، The Śaiva Age؛ لۆرێنزن، The Kāpalikas and Kālāmukhas؛ میکائیلز، Der Hinduismus.

ناونان و شێوازی نووسین

بهایراوا تاریک، ڕەش یا شینی تاریکە، لەشی داپۆشراوە بە خۆڵەمێش، بۆ نیشاندانی کاتیبووینی هەموو شتێک. تاجێک لە سەرەکانی جیاکراوە یا سکەڵ لە گەرووی دراوسێ دەبێت. زمانێکی درێژ و سوور لە دەمی هەڵدەواسرێت.

کوترێکی ڕەش (خاندا یا ڤریشابها) هاوپیشی هەمیشەیی‌یەتی، هەندێک کات کوترەکەی خۆیەتی، هەندێک کات بوونەوەرێکی شیاتانییە. سێشاخەیەکی هەڵدەگرێت و زۆر کات شمشێرێک. سێیەم چاوی کراوەیە و ئاگرینە.

تایبەتمەندییەکان

بهایراوا خودای پارێزگاری سنووری پیرۆزە، بەتایبەت بەردەرگاکانی پەرستگا. ناوی واتای “ترسناک” دەگەیەنێت (بهایا = ترس)، بەڵام ئەم ترسە خراپ نییە، بەڵکوو پاکژکەرەوەیە. لە پراکتیکەکانی تانتریدا، بهایراوا وەک مامۆستای بەرزترین بانگهێشتی دەکرێت، بەتایبەت لە ڕۆژووگری شەوانەی (سادانا).

پەرستنی بهایراوا توندوتیژە و بۆ سەرەتاییان گونجاو نییە؛ دەبات بۆ ئەزموونی ڕاستەوخۆی بۆشایی (سونیاتا) و بۆ ڕزگاری. کوترە ڕەشە قوتابییەکە، هەر پراکتیزەکارێک دەبێتە کوترێک کە خزمەتی بهایراوا دەکات.

پرۆفایل: بهایراوا

گرنگترین لایەنەکانی بهایراوا بە یەک چاوپێخشان. خانەکانی خوارەوە سەرچاوە، ئەرک، دیمەن، پەرستن، هێما و هاوتاکان کۆدەکەنەوە.

سەرچاوە

بهایراوا لە ئەفسانەدا لە بەرەوپیشچووی شیڤا لەگەڵ برهما پەیدا دەبێت: کاتێک برهما خۆی وەک بەرزترین خودا شانازی پێوە دەکات، شیڤا یەکێک لە پێنج سەرەکانی دەبڕێت، لەم کارەوە بهایراوا دەردەکەوێت، کە دەبێت سەری بڕاوی برهما بە دەستێکی ڕابگرێت هەتا لە واراناسی ڕزگار دەبێت.

بهایراوا بەم شێوەیە ڕوخساری تووڕەیی خۆی شیڤا نمایش دەکات. لە پلانی تانتریدا هەشت بهایراوای سەرەکی هەن، لە نیپاڵ 64 بهایراوا.

ئامانجگیراوان

پاراستن لە مردنی کتوپڕ، نەخۆشی و هەموو هەڕەشەیەکی دەرەکی. لەناوبەری ناسنامەی خۆپەرستی لە پراکتیکی تانتریدا. پاسەوانی شوێنی پیرۆز، لە واراناسی کالابهایراوا وەک پاسەوانی شار دادەنرێت. بۆ هەر حاجییەک لە واراناسی: بەبێ سەردانی بهایراوا گەشتی حاجی تەواو نییە. لە پراکتیکی تانتریدا ئامرازی گۆڕینی خۆیی.

دیمەنی بهایراوا

ڕوخسارێکی تووڕەی، پیاوێکی رەشپۆست بە سێ یا چوار چاو، قژی ڕەشی درێژ (زۆر کات وەک تاجی چڵکن)، ڕووخسارێکی ئاگرین. چوار یا زیاتر باسک. تریشولا (سێشاخە)، خاتڤانگا (شەپتی سکەڵ)، دامارو (دهۆل)، شمشێر. لە یەک دەستدا سکەڵێکی بڕاو یا تاسێکی سکەڵ (کاپالا). گلوبەندی سکەڵ (مونداما‌لا). سوارییەکە: کوتر (شڤانا-ڤاهانا). پۆشاکی لەگدی پەلەنگ. لە دۆخی ڕاستوڕاست یا لە سەما.

ئەرک

بوارى کارتێکردن: بهایراوا پێش گەشتەکان و لە کاتی تەنگژەی توندوتیژ بانگ دەکرێت. لە ڤاراناسی پێش سەردانی پەرستگای ڤیشواناثپەرستگا سەرەتا سەردانی کالابهایراوا دەکرێت، بێ ڕەزامەندی ئەو کەس ناتوانێت لەگەڵ پاشای شار ببینێت. لە پراکتیزەکردنی تانترایی، ڕامانێکی سەرەکی هەیە: ڤیجنانا بهایراوا تانترا 112 شێوازی ڕامان لەخۆگرتووە بۆ ناسینی ڕاستەقینەی بهایراوا. لە نیوارى نیپاڵ، فیستیڤاڵی ئیندرا-جاترا لەگەڵ 64 بهایراواکان بەڕێوە دەچێت.

بەرگری بهایراوا

تریشولا (سێدەندانە)، خاتڤانگا (زۆپای کاسەسەر)، دامارو (دهۆل)، شمشێر، کاسەی کاسەسەر (کاپالا)، گلوبەندی کاسەسەر، پۆشاکی چرمی پیرشیر، شیلانە وەک پشتێن. ئاژەڵی سواری: کوترەکی ڕەش. ڕوەکی پیرۆز: دار بیلڤا و داتورا. ڕەنگی پیرۆز: ڕەش و سوری ئاگرین. لە ڤاراناسی: کوترەی ڕەش وەک دیمەنێکی ئەو دادەنرێت و خۆراک پێدەدرێت.

بوونەوەرەکانی پەیوەندیدار

مهاکالا (بودیزم، وەرگیراوی تانترایی)، یامانتاکا (ڤاجرایانای تیبەتی)، هەرووکا (تانترایی)، رودرا (ڤیدیک، پێشینەیەکی زوو بۆ شیڤا/بهایراوا). هاوتاکانی جیهانی خواوەندانی توڕە: سەخمەت (میسر، خواوەندی توڕە)، ئێرینیەن (یۆنان)، سێت (میسر، بارودۆخی شێواو). لە ڕووی کارکردن، هەر پارێزەری بەربەستی جیهانی ناوخۆییتری ڕۆحانی، هەمان کارکردی بهایراوا بەشدارە.

پراکتیکی پارێزراوی

ئایینەکانی پەرستن

بهایراوا ڕەهەندی توڕەی شیڤایە، شێوازی توڕەی پاراستن بۆ هەشت ناوچەی شار (ئاشتا-بهایراوا). بۆنەگای سەرەکی حاجی بۆ ئەو کاشییە (ڤاراناسی)، کە تێیدا کالا-بهایراوا وەک «پارێزەری شار» دادەنرێت، حاجییان پێویستە سەرەتا لەلای کالا-بهایراوا خۆیان تۆمار بکەن، پێش ئەوەی مۆڵەت وەربگرن سەردانی ڤیشڤاناث (شیڤای خۆی) بکەن.

پوجاکانی بهایراوا ڕۆژانی چوارشەممە و لە ڕۆژی هەشتەمی مانگیانە (ئاشتامی) ئەنجام دەدرێن. پەرستنی تانترایی لە کۆن پابەندی ئایینەکانی شەوانە لە گۆڕستانەکان بووە (شماشانا-سادانا)، ئێستا زۆربەی جار سیمبۆلیکی مایەوە (بەراوردکردن لەگەڵ White, The Alchemical Body).

مانترا و بانگهێشتنەکان

مانترای بیجای بهایراوا مانترا «هراوم» و مولا-مانترا «Om Hraum Kalabhairavāya Namaḥ». ڤیجنانا بهایراوا تانترا (دەقی شیڤاعی کاشمیری، سەدەی 8-ی زایینی) دەقی سەرەکی تیۆلۆژی ئەوە، بە 112 دهارانا. کالابهایراوا-ئاشتاکام (بەکراوی بۆ ئادی شانکارا) ستانداردی مەزهەبییە.

تیلیسم و هێمای پاراستن

ئاژەڵی سواری کوترەکی ڕەشە (هەندێک جار کوترەکان لە پەرستگاکانی بهایراوا خۆراک پێدرێت). هێماکان: تریشولا (سێدەندانە)، دامارو (دهۆل)، کاسەسەر (کاپالا)، کاسەسەری بڕاوی برهما. هێمای بەردین ڕەش-خۆڵەمێشی لەگەڵ وێنەکانی بهایراوا کندراو. هەشت وێنەی پاراستنی بهایراوا لە چوار گۆشەی شاری ڤاراناسی وەک ئامرازێکی پاراستنی هەزاران ساڵ.

بهایراوا، هاوتاکان لە کلتوورەکانی تر

بهایراوا و سەری بڕاوی برهما

مۆسیقای سەرەکی، کە سیفەتی بهایراوا ڕوون دەکاتەوە، ئەو چیرۆکەیە کە چۆن ئەو یەکێک لە پێنج سەری برهمای خواوەندی دروستکار بڕی. ئەم چیرۆکە لە چەند دەقی پورانیک گواستراوەتەوە، بە جۆراوجۆری وردەکارییەکان. لە باسکراوترین شێوازی، برهما داواکاری دەسەڵاتی بەرزترین کرد یان بە لووتبەرزی لەگەڵ شیڤا قسەی کرد.

لە توڕەیی شیڤا، بهایراوا بەدیهات، کە بە نینۆکی خۆی یان بە شمشێرێک یەکێک لە پێنج سەرەکانی برهما بڕی. بەڵام بهایراوا بەم شێوەیە گەورەترین گوناهی ئەگەری کرد، کوشتنی برهمانێک، بەڵکوو خودی خواوەندی دروستکار.

وەک تۆڵە و کاڕەسات، کاسەسەرە بڕاوەکە بە دەستی ئەوا نووسا، و بهایراوا پێویست بوو وەک بەخشیازیر بگەرێت، هەتا گوناهەکە دووچاری کۆتایی بێت.

ئەم گەڕانەوەیە لە کۆتاییدا ئەوی بۆ ڤاراناسی برد، شاری پیرۆز لەسەر ڕووباری گانگیس. لەوێ، لە شوێنی کاپالاموچانا، شوێنی چارەسەرکردنی کاسەسەرەکە، لە کۆتاییدا کاسەسەرەکە لە دەستی کەوت.

مۆسیقاکە چەند شت لەگەڵ یەکدا ڕوون دەکاتەوە: نازناوی بهایراوا کاپالین، هەڵگری کاسەسەر، پەیوەندی ئەو بە ڤاراناسیدا، کە تێیدا وەک خواوەندی پارێزەری شار دادەنرێت، و نموونەی ئایینی بۆ کاپالیکا، بزاڤێکی ڕۆحانی ڕیازەت، کە پەیرەوانی ئەو کاسەسەرێکیان وەک کاسەی خۆراک دەهێنا و گەڕانەوەی تۆڵەی بهایراوایان بە ئایینی دووبارە دەکردەوە.

کالا بهایراوا وەک خواوەندی پارێزەری ڤاراناسی

لە شاری پیرۆزی ڤاراناسی، بهایراڤا پێگەیەکی تایبەت هەیە. وەک کالا بهایراڤا، لەوێ بە پارێزەر و بە جۆرێک بە فەرماندەی شارەکە دادەنرێت کە چاودێری شارە پیرۆزەکە دەکات.

باوەڕێکی بڵاوبووە کە کەس ناتوانێت لە ڤاراناسی بمرێت بێ ئەوەی کالا بهایراڤا لەوە ئاگادار نەبێت، و ئەوانەی دەمرن بەجۆرێک لەبەردەمی ئەودا حساباتیان لەسەردەستە.

پەرستگای کالا-بهایراڤا لە ڤاراناسی شوێنێکی گرنگی حەجە. حاجییانی هاتوو بۆ شارەکە بەگوێرەی نەریت سەردانی دەکەن تاکو داوای مۆڵەت و پاراستنی بهایراڤا بکەن.

یەکێک لە تایبەتمەندییە دیارەکانی ئایینی لەوێ پەیوەندییە لەگەڵ سەگ، ئامرازی سواری بهایراڤا. سەگ لە دەوروبەری ئەودا پیرۆز دادەنرێت، و وێنەی خودایەک کە سەگێکی ڕەش لەگەڵیدایە بە توندی بەستراوەتەوە بە شارەکەوە.

ئەرکی بهایراڤا وەک کشێتراپالا، وەک پاسەوانی ناوچەیەکی پیرۆز یان شارێک، تەنها لە ڤاراناسی نییە. لە سەرانسەری هیندستان و بەتایبەتی لە دۆڵی کاتماندۆی نیپال، نزرگەکانی بهایراڤا لەسەر دەروازەی شار، چواڕێ و خاڵە سنووریەکان دادەنرێن.

لە چوارچێوەی نیپالی، بۆ نموونە لە جەژنی گەورەی ایندرا-جاترا لە کاتماندۆ، ماسکێکی گەورەی بهایراڤا ڕۆڵێکی سەرەکی ئایینی دەبینێت. ئایینناسی لەم ئەرکی پارێزەرییەدا لایەنێکی گرنگی بهایراڤا دەبینێت: ئەو خودایە ترسناک و سنوورشکێنە هەروەها پاسەوانێکی متمانەپێکراوە کە خراپە لە دەرەوە دەگرێت، چونکە خۆی بەرگەی دەگرێت.

بهایراوا لە تانترا و لە پراکتیزەکردنی ڕۆحی-ڕیازەت

بهایراوا کەسایەتییەکی کلیلییە لە جریانەکانی تانتریکی ئایینی هیندو، بەتایبەت لە نەریتەکانی تانترای شیوایی. لەم قوتابخانانەدا، تەنها وەک دیمەنی تووڕەیی شیوا دیارینادرێت، بەڵکوو لە هەندێک دەق وەک ڕاستی سەرەکی خۆی دادەنرێت.

دەقی کاریگەری کەشمیری Vijnana Bhairava Tantra فێرکردنەکە وەک گفتوگۆیەک لەنێوان بهایراوا و خواژن دەخاتەڕوو و ڕازانێکی زۆری مێدیتەیشن بۆ بەدیهێنانی هۆشیاری تەواو باس دەکات.

تایبەتمەندی پەرستنی تانتریکی بهایراوا تێپەڕبوونی ئاگاهانەی سنوورەکانی ئایینی ئاساییە. جریانەکانی ڕیازەتکەرانی پەیوەندیدار بە بهایراوا، بەدیارییەکانی مێژوویی Kapalika و دواتر Aghori، سەردانی شوێنی مردن دەکەن، شوێنی سووتاندنی جەستە، و بەکارهێنانی مادە و پراکتیزکردنێک دەکەن کە پێچەوانەی نظامی پاکیی ئۆرتۆدۆکسییە.

مانای ئایینی ئەم پراکتیزەکردنە لە زاڵبوونەوەیە بەسەر دوگانەیی پاکی و پیس، بەسەر کێشانەوە و ڕقهەڵگرتن.

زانستی ئایین بە وردی نەریتەکانی بهایراوا لێکۆڵیوەتەوە، لەنێوان دیکە پرسیاری چۆنیەتی پەیوەندیی پراکتیزکردنی تانتریکی سنوورتێپەڕ لەگەڵ پەرستنی پەرستگای کۆمەڵگاییانە. بهایراوا لە هەردوو بواردا بوونی هەیە: وەک ئامانجی ڕیازەتێکی توند و کاسەسەری هەڵگر و لەهەمانکاتدا وەک خودای گوند و شار کە خەڵکی زۆر پێشکەشی دەکەن.

هەشت یان شەست و چوار بهایراوا، کە هەندێک دەق بۆیانی داناوە، هەروەها پەیوەندیی نزیک لەگەڵ خواژنانی دایک، matrikas، دەریدەخات کە ئەم بوارە چەند ورد جۆراوجۆرکراوە. بهایراوا بەمشێوەیە یەکێک لە بایۆلۆژیانەترین دیمەنەکانی ئایینی شیواایسمە.

لینکی زیاتر

سەرچاوە و ئەدەبیات

سەرچاوەی سەرەکی زیاتر لە پێرستی ئەدەبیات.