ئێمپووسا، دیوی نەریتی یۆنانی

دیوی شەوانەی گۆڕاوگۆڕ لە پاڵپشتی هێکاتێ. ڕوایەتی یۆنانی ئێمپووسا وەک دیوێکی گۆڕاوگۆڕ لە پاڵپشتی هێکاتێ باس دەکات.

دیوی مێینه‌یۆنان

ئێمپووسا

ئێمپووسا یەکێکە لە دیارترین شێوازەکانی شەوانە لە نەریتی یۆنانی: بوونەوەرێکی گۆڕاوگۆڕ کە بۆ گەڕۆکان دەردەکەوێت، شێوەی ژنێکی جوان وەردەگرێت و قوربانییەکانی فێڵدەدەن و مژینی خوێن دەکات و دەیانکوژێت. ئەو بەشێکە لە پاڵپشتی هێکاتێ و بەتایبەت لە شەودا لە چوارچوارڕا و شوێنی دوورەدەست دەردەکەوێت.

لە ئەدەبی کۆن یەکەم جار لای ئارستۆفانێس دەردەکەوێت، دواتر بە ئاشکراتر لە Vita Apolloniiی فیلۆستراتۆس، کە خۆی وەک ژنێکی جوان دەنمایش دەکات و تەنها بە دانایی ئاپۆلۆنیۆس ئاشکرا دەکرێت. تایبەتمەندی ناسراوترینی: قاچێکی بڕۆنزی کە یەکێکی وەک قاچی گوێدرێژ.

پوختەیەکی خێرا: ئێمپووسا

جۆر: دیوی گۆڕان و شەوانە
سەرچاوە: پاڵپشتی هێکاتێ
دەقەکان: ئارستۆفانێس، فیلۆستراتۆس، پاپیرۆسی جادوویی، باوەڕی گەلی بیزانتی
سەردەم: کلاسیک تا کۆنینەوەی دوایین و سەردەمی بیزانتی
باڵاوبوونەوە: ناوچەی کەلتووری یۆنانی-ڕۆمانی
پارێزکاری: جنێودان (بەگوێرەی ئارستۆفانێس دووریدەخاتەوە)، ئاهەنگ‌کردنەکان، قوربانی لە چوارچوارڕا

جێگیرکردن

سەردەمی دەقەکان

یەکەمین بەڵگەکان لای ئارستۆفانێس (سەدەی 5.ی پ.ز، Frösche). شێوازی چیرۆکی تەواو لای فیلۆستراتۆس (سەدەی 2/3.ی د.ز). پاپیرۆسی جادوویی ناوی هێناوە لە چوارچێوەی ئاهەنگ‌کردنی شەوانە. لە باوەڕی گەلی بیزانتی تا سەدەی ناوەڕاست بەردەوام ماوەتەوە.

پۆلێنکردنی ئەفسانەیی

ئێمپووسا لە ئەفسانەی یۆنانیدا بوونەوەرێکی دیوانەیە، خزمەتکاری هێکاتێ، کە لە شەودا گەڕۆکان فێڵدەدات و دەیانخوات. ئەو گۆڕاوگۆڕگەرێکە، زۆربەی کات بە قاچی نائاسایی. ئێمپووساکان خزمی لامیاکانن، بەڵام کەمتر بایەخ بە خوێن دەدەن و زیاتر بایەخ بە گۆشت دەدەن. ئەوان مەترسی شەو دەنمایش دەکەن.

بواری باڵاوبوونەوە

ناوچەی سەرەکی جیهانی یۆنانییە، وشکانی، دوورگەکان، کەناراوی ئاسیای بچووک. یادکردنەوەی ئێمپووسا بەتایبەت لە کۆمیدیای ئەتیکیدا دەبینرێتەوە (ئارستۆفانێس، Frösche 285، 293) و لە دەقەکانی کۆنینەوەی دوایین سەبارەت بە کولتەکانی هێکاتێ. لە کۆنینەوەی دوایینی ڕۆمانی، تایبەتمەندی ئێمپووسا بەشێوەیەک تێکەڵ بە لامیا و کۆمپلێکسی ستریکس دەبێت.

دۆخی سەرچاوەکان

بەڵگەی تاکە ئەدەبی، پاپیرۆسی جادوویی، ئەدەبی گەلی بیزانتی. هیچ نەریتی وێنەیی تایبەت بۆ خۆی نییە؛ وەسف پابەندە بە وردەکاری ئەدەبی، بەتایبەت چیرۆکی فیلۆستراتۆس.

ناو

یۆنانی: Ἔμπουσα (Empousa)، ڕەگەزناسی نادروستە. لەوانەیە لە en-pous («یەک‌قاچ») وەرگیراوبێت لەبەر تایبەتمەندی قاچی گوێدرێژی. توێژەرانی تر پاشخانێکی پێش-یۆنانی دەبینن. کۆ: ئێمپووسەن، ئێمپووسای. خزمی مۆرمۆلیکەیای (شێوازی تۆقاندن)، لامیای و هێکاتێ وەک سەرکردەی شەوانە.

تایبەتمەندییەکان

دەرکەوتن

شێوازی بنەڕەت: شێوازی ژنانە، زۆربەی کات جوان و فێڵباز. تایبەتمەندی سەرەکی: قاچێکی بڕۆنزی کە یەکێکی وەک قاچی گوێدرێژ. گۆڕانکاری لەنێوان ژن، مانگا مادیان، مانگا و ئاژەڵانی تر وەسف کراوە.

ڕەفتار

ئێمپووسا بۆ گەڕۆکان، بەتایبەت ئەوانەی بەتەنها دەگەڕێن، لە شەودا لە چوارچوارڕا یان شوێنی دوورەدەست دەردەکەوێت. خۆی وەک هاوڕێی سەفەر، دڵدار، دوایی وەک ئاژەڵ دەنمایش دەکات. ئامانجی مژینی خوێن و کوشتنی قوربانییەکەیەتی.

بۆشایی کارلێک

شەو، چوارچوارڕا، ڕێگای دوورەدەست، خواردن لەگەڵ نامۆکان. لەوێ کاردەکات کە شوێنی پارێزراوی کۆمەڵایەتی نییە.

سەرچاوەی ئەفسانەیی

پاڵپشتی هێکاتێ، بەبێ مێژووی خێزانی تایبەت بۆ خۆی. ئێمپووسا خوداوەندێکی پێشوو نییە وەک لامیا، بەڵکو لە سەرەتاوە خزمەتکارێکی دیوانەی خوداوەندێکی شەوانەیە.

دەرکەوتن و هێماگیری

ئێمپووسا بە جەستەیەکی سەرەوەی مرۆیی و قاچی نائاسایی نمایش دەکرێت، یەک پێ لە بڕۆنز، ئەوی تر سمی گوێدرێژ. هەندێک جار سەری ئاژەڵ یان ماسک لەبەردەکات. ئاگر لێی دەبڵێسێتەوە. هەستێک لە نائاساییی و مەترسی لێوە دەردەکەوێت. هێماگیری هێکاتێ پەیوەستە پێی.

پرۆفایل: ئێمپووسا

گرنگترین لایەنەکانی ئێمپووسا بە یەک نەزەر. وردەکاری سەبارەت بە ناو، وەسف، پارێزکاری و هاوشێوەیی لە بەشەکانی خوارەوە دەبینن.

کۆنتێکستی کەلتووری

پاڵپشتی هێکاتێ. هیچ ڕەچەڵەکنامەیەکی خوداوەندی نییە، هیچ چیرۆکی سەرچاوەیی تایبەت بۆ خۆی نییە، ئێمپووسا تەنها بوونەوەرێکی شەوانەیە.

پەیوەست بە

گەڕۆکانی بەتەنها، بەتایبەت پیاوانی گەنج. کەسانی لە شوێنی نامۆ، لە چوارچوارڕا، لە خواردنی شەوانە لەگەڵ نامۆکان.

دەرکەوتن

ژن، زۆربەی کات جوان؛ قاچێکی بڕۆنزی، یەکێکی وەک قاچی گوێدرێژ. دەگۆڕێت بۆ مانگا مادیان، مانگا، دوایی بۆ شێوازی «ڕاستەقینەی» تۆقێنەرەکەی.

بواری کاریگەری

فێڵدان، مژینی خوێن، مردن. کاریگەرییەکەی بەهێواشی، نەک هێرشێکی کتوپڕ، بەڵکو نمایشێکی فێڵبازانەیە.

پاراستن

بەگوێرەی ئارستۆفانێس: جنێودان دووریدەخاتەوە. فیلۆستراتۆس: لەبەردەم ڕاستی ئاشکراکراو دەگەڕێتەوە دواوە. پاپیرۆسی جادوویی فۆرمولی پارێزکاری لەگەڵ بانگهێشتنی هێکاتێ ناوی هێناوە.

هاوشێوەکانی ئێمپووسا

لیلیتو، لامیا، ستریکس (ڕۆمانی)، ڤریکۆلاکاس (بیزانتی)، ئینکوبووس/سووکوبووس (سەدەی ناوەڕاستی مەسیحی)، دیوی خەونی خراپ.

پراکتیکی پارێزراوی

ئایین بۆ بەربەستکردنەوە

لە سەر ڕێگا چوارجگە (کراسرۆدز)، قوربانی بۆ هێکاتێ پێشکەش دەکرا، وەک نان، هێلکە و ئاژەڵی ڕەش. ئەم قوربانیانە هەروەها مەبەستیان ئەوە بوو کە کارگوزارەکانی هێکاتێ، لەنێویاندا ئێمپووسا، ڕازی بکەن و لە دووریدا ڕابگرن.

نزاکردن و ئوسوود

پاپیرۆسە جادووییە یۆنانییەکان فۆرمولی بەرەنگاربوونەوەی هێرشکەرانی شەوانە لەخۆدەگرن، کە هێکاتێ بانگ دەکەن و کارگوزارەکانی دەگەڕێننەوە. پێکهاتەکەی: بانگکردنی خانم، ناسینەوەی مەترسیدار، فەرمانی بەرەنگاربوونەوە.

تعویز و هێماکانی پارێزراوی

هێکاتایا، پەیکەرە بچووکەکانی هێکاتێ لەسەر دەرگای ماڵەکان، هەروەها لە دژی ئێمپووسا دەپارێزن. گۆرگۆنیۆن وەک وێنەیەکی ئاپۆتڕۆپایی. تعویزی ناوی خودایی لە کۆنینەی دواین.

کیشت و ئایین و ڕێزگرتن

ئێمپووسا ناپەرسترێت، بەڵام وەک کارگوزاری هێکاتێ بە ڕێزەوە دەترسرێت لێی. گەشتیارانی شەوانە تعویزی پاراستنیان لەبەر دەکرد. جادووی هێکاتێ دەتوانێت بانگی بکات یان دووری بخاتەوە. لە نەریتە نهێنییەکاندا، ئێمپووساکان وەک لایەنێک لە هێزی هێکاتێ لێک دەدرێنەوە. لە کاتی تێپەڕبوون بە ناوچەکانیدا، ئارامی پێویستە.

ئێمپووسا، هاوشێوەکان لە کولتوورەکانی دیکە

میزۆپۆتامیا: ئارداتی-لیلی ئەکادییەکە هەمان تایبەتمەندی مێینەشەوگیرەکانی سێکسی دەبڵێتەوە و لە ڕووی جۆرەکانەوە پێشڕەوێکە؛ بەڵام پەیوەندییەکی کولتووری ڕاستەوخۆ نییە کە دەربکەوێت.

ڕۆما

سترکس و ستریگا کاری گۆرانی شەوانەی شێوە وەردەگرن؛ لامیاکان شێوەی کۆکراوەی کۆمپلێکسی لامیا-ئێمپووسا پێک دەهێنن. لوقیانی سامۆساتی لە دەرەتاییەکانی دواکۆندا شایەتی وەکیەکخستنی بەناوبانگی هەردوو چەمکەکە دەدەت.

سەردەمانی ناوەڕاست و سەردەمی نوێی سەرەتایی: لە نووسینەکانی ئیلاهیاتی سکۆلاستیدا، ئێمپووسا تێکەڵ بە چەمکی سووکووبووس دەبێت. لە چەوسانەوەکانی دژی جادووگەرانیشدا، لاقی تاکی (پێی گوێدرێژ یان بزنی) دەبێتە نیشانەیەکی ستاندارد بۆ گرێبەستی شەیتان.

وەرگرتنی سەردەمی نوێ

چارلز کینگزلی ئێمپووسا وەک کەسایەتییەک لە Hypatia (1853) بەکاردەهێنێت. لە وەرگرتنی هاوچەرخی فانتازی و ئەفسانەیی (بۆ نموونە لە زنجیرەی پێرسی جاکسۆنی ڕیک ریۆردان)، ئەو وەک هاوڕێی هێکاتی و فریوکارێکی گۆرانی شێوە دەردەکەوێت. لە ئەدەبیاتی دەرووننهێنیدا (ڕۆبێرت گریڤز)، ئەو وەک نموونەیەکی سەرەکی مێینەیی ترسناکی شەوانە دەخوێنرێتەوە.

دەرکەوتنی لە کۆمیدیاکانی ئاریستۆفانێس

یەکەم شوپای ئەدەبی درێژی ئێمپووسا لە کۆمیدیای ئاتیکی سەدەی 5ی پێش زایینیدا دەبیندرێت.

لە شانۆی باقەکانی ئاریستۆفانێس (نمایشکراو لە 405 پێش زایین) خوداوەند دیۆنیسۆس لە ڕێگای خۆیدا بەرەو جیهانی ژێرزەوی تووشی ئێمپووسایەک دەبێت کە بەخێرایی شێوە دەگۆڕێت: یەکەم جار دەبێتە مانگا، دواتر هێستر، دواتر ژنێکی جوان، دواتریش سەگ.

کۆیلەکە زانتیاس هەروەها ئەو بە پێیەک لە بڕۆنز و پێیەکی دیکەی لە پیخی گوێدرێژ باس دەکات. ئەم دیمەنە وەک ساتێکی ترسناک دیزاین کراوە، کە بەهەمان کات بە شێوەیەکی کۆمیدی دەشکێنرێتەوە، چونکە دیۆنیسۆس تووشی ترس دەبێت، لەکاتێکدا زانتیاس بە نیوەڕخنە دیمەنەکە شرۆڤە دەکات.

ئەم بەشە لە ڕووی زانستی دینەوە بەهۆی چەند هۆکارێک گرنگە. یەکەم جار، ئەوە دەردەخات کە ئێمپووسا پێش ئەوە بۆ بینەرانی ئاتینی وەک کەسایەتییەکی ترسناکی ناسراو بووە، چونکە بەبێ ئەوە ئاماژەکە کارا نەدەبوو.

دووەم، ئەوە بنەمای وێنەی ئێمپووسا دەسەلمێنێت: گۆرانی خێرای شێوە و پەیوەندی نێوان فریوکاری و هەڕەشە. سێیەم، شوێنکردنەوەی لە دەرگای جیهانی ژێرزەویدا ئاماژە بۆ سەربەخۆیی ئەو بۆ چاردەوری هێکاتی دەکات، خواوەندی چوارشەقام و بەردەکان.

سکۆلیۆنێک، کە لێکدانەوەیەکی کۆنە بۆ ئەم بەشەی ئاریستۆفانێسە، زیادی دەکات کە ئێمپووسا گەشتیارانی لە شوێنی چۆل دەترساند و دەکرا بە جنێودان دەرکرابایە، کە دواتر بە هاژەهاژ ڕادەکرد.

ئەم وردەکاریە بەڵگەیەکی گرنگە: ئێمپووسا لێرەدا وەک هێزێکی هەمووتوانا دەرنەکەوتووە، بەڵکو وەک بوونەوەرێک کە پشتی بە ترس بەستووە و بە گاڵتەجاڕی هێزی خۆی لەدەست دەدەت. کۆمیدیاکە بۆیە بۆچوونێکی گشتی زانراوی گەلی بەکاردەهێنێت و لەهەمان کاتدا دەیکاتە بنەمای پێکەنین.

ئێمپووسا، لامیا و چیرۆکەکەی فیلۆستراتۆس

لە کۆنینەی دواتردا، سنوورەکان لەنێوان ئێمپوسا، لامیا و ڕوخسارە ترسناکەکانی ناسراو بە mormolykeia تێکەڵ دەبن. چەندین نووسەر ئەمانەیان وەک بوونەوەری خزمایەتی یان جێگۆڕکێ سەیر کردووە، کە هەموویان سەر بە بواری هێکاتێن و بەتایبەتی مەترسیدارن بۆ گەنجەکان.

ورد و درێژترین شێوازی وتاری بۆ فیلۆستراتۆس دەگەڕێتەوە، لە کتێبی ژیانی ئاپۆلۆنیۆسی تیانادا (پەرتووکی 4)، کە نزیکەی ساڵی 220 د.ز نووسراوە. لەوێدا خوێندکاری گەنج مێنیپۆس دەکەوێتە خۆشەویستی ژنێکی جوان و دەوڵەمەندەوە کە دەیەوێت بیهێنێت.

ئاپۆلۆنیۆسی تیانا ڕاستی دیاردەکە دەردەخات و لە خوانی زەماوەنددا وەک empousa ئاشکرای دەکات، کە لە شوێنێکی تری دەقەکەدا وەک lamiaش ناسراوە.

بوونەوەرەکە دان بەوەدا دەنێت کە دەیویست گەنجەکە قەڵەو بکات تاکو لە خوێن و گۆشتی خۆی خۆراک بگرێت، چونکە خۆی لە لەشی جوان و گەنجان دەخوارد. لەگەڵ وشەکانی ئاپۆلۆنیۆسدا، بیناخانە و خزمەتکارە ڕازاوەکان کە بوونیان هەبوو بە بۆنی هیچ دەبنەوە.

ئەم بەشەوتارە دواتر کاریگەرییەکی زۆر گەورەی هەبووە. جۆن کیتس لە ساڵی 1820دا لە هۆنراوەکەیدا بە ناوی لامیا بەکاریهێنا، و لە ڕێگەی ئەمەشەوە کاریگەری لەسەر بیرکردنەوەی ڕۆمانسی و مۆدێرن دەربارەی ئافرەتی جوان و مەترسیداری فریودەر دانا، کە هەندێک جار وەک ڕوخسارێکی سەرەتایی ڤامپایر لێکدەدرێتەوە.

لە ڕووی زانستی ئایینەوە پێویستە جەخت بکرێتەوە کە فیلۆستراتۆس لێرەدا بەڵگەیەکی باوەڕی گشتی پێشکەش ناکات، بەڵکو چیرۆکێکی فێرکارانەی ئەدەبی داڕێژراو پێشکەش دەکات: کە ئامانجی ئەوەیە توانای سەرووی مرۆڤانەی زانای ئاپۆلۆنیۆس نیشان بدات. ئێمپوسا لەم دەقەدا ئامرازە، نەک ئامانج.

ڕەچەڵەکناسی وشە و ناکۆکی سەبارەت بە واتای ناو

سەرچاوەی ناوی ئێمپووسا (Empousa) لە دەورانی کۆنەوە هەتا ئێستا مشتومڕی لەسەرە و بەتەواوی ڕوون نەکراوەتەوە. زمانناسانی کۆن چەند لێکدانەوەیەکی پێشکەش کردووە، بەڵام ئەمانە زیاتر لەسەر دەنگی وشەکە بوون نەک مێژووی زمانەوانی ڕاستەقینە.

لێکدانەوەیەکی باڵای کۆن ناوەکەی بە شەلی یەک قاچ پەیوەست دەکرد، واتە ئەو تایبەتمەندییە دیارە کە یەک قاچی بڕنزی یان ئاژەڵانەی هەبووە. ئەم لێکدانەوەیە هێشتا نادڵنیایە.

پێشنیارە زمانناسییە هاوچەرخەکان هەندێکجار پەیوەندی بە وشەکانی قاچ یا جوڵە دەبەستن، هەندێکجاریش شێوەیەک دەبینن کە تێکەلبوون یان هێرشکردنە ناو شتێک دەردەبڕێت. هیچ کام لەم لێکدانەوانە بەشێوەیەکی گشتگیر پەسەند نەکراوە.

هەروەها گرانتری کاردانەوە ئەوەیە کە ناوەکە لەوانەیە بنەڕەتەن یۆنانی نەبووبیت، بەڵکوو لە بنکەیەکی پێش-یۆنانی یان بێگانەوە هاتووبێت، هەروەک چۆن بۆ زۆر لە ناوی دیاردانی ترسناکی خوارووتر گریمانە دەکرێت.

سودمەندتر لە ڕەگی نادڵنیایی، بەکارهێنانی وشەکەیە. ئێمپووسا لە یۆنانیدا هەم دەتوانرا ناوی تایبەت بێت و هەم ناوی جۆر؛ دەقی کۆن باسی ئێمپووسا وەک دیاردەیەکی تاک دەکات، بەڵام کۆیشی دەناسێت.

هەمان دووگیانیی لە وشەکانی خزمایەتیداری lamia و mormo‌دا دەبیندرێت. لەمەوە دەردەکەوێت کە ئەمە کەمتر تاکێکی مێتۆلۆژیای ڕوونکراوەیە و زیاتر پۆلێکە لە بوونەوەری ترسناک کە لە پەروەردەی خانەوانی و بۆچوونی گشتیدا دەژیایە.

لەبەر ئەمە توێژینەوە ئێمپووسا لەژێر پۆلی ئەوانەی بەناو bogey-figures دادەنێت، دیاردەی ترسناک کە بۆ تۆقاندنی منداڵان و ترساندنی ڕێگا تەنیاکان بەکاردەهات.

ئێمپووسا وەک ترسی منداڵان و بۆچوونی گەلی

بەپێچەوانەی خواکانی گەورەی پانتیۆنی یۆنانی، ئێمپووسا بۆ خۆی مەبەستی هیچ کوڵتێکی ڕێکخراو بە پەرستگا، کاهین یا جەژن نەبووە. ئەو سەر بە بارگای باوەڕی خانەوانی و ڕۆژانە بووە، کە تەنها لە زانراوی سەرەڕۆیانەی سەرچاوەی ئەدەبیدا وشیبووتەوە.

ئەم دۆخی سەرچاوانە ڕوون دەکاتەوە بۆچی زانیارییەکانمان دەوروبەرگی هەبووە: ئەوەی دایکان و پەرستارەکان بۆ منداڵانیان لەسەر ئێمپووسا دەیانووت، بەشێوەی سیستماتیک تۆمار نەکرابووە.

لەگەڵ ئەوەشدا لە چەند ئاماژەیەکی پەرتەوازە وێنەیەک دەتوانرێت وەربگیرێت. ئێمپووسا سەر بە گروپێکی دیاردەکان بووە کە بە mormolykeia کۆدەکرانەوە و پێیان منداڵانی خراپ یا ناسازیان دەترساند.

ئەو بەشێک لە پاڵپشتانی هێکاتی (Hekate) دانراوە و باوەڕ کرابوو لە چوارچێوانی ڕێگاکان، بەردەرگا و شوێنی تەنیادا چالاک بووە، هەروای بەو شوێنانەی کە لە بۆچوونی یۆنانیدا مەترسیدار و پەیوەندیدار بە بارگای مردووان دانراون. دیاربوونی زیاتر ئارادی نیوەڕۆ یاخود شەو بووە.

لایەنی سەرنجڕاکێش لاوازییە کە پێدراوە. چەند سەرچاوەیەک جەختدەکەنەوە کە ئێمپووسا هەڵدێت کاتێک جنێو یان گاڵتەی لێدەکرێت.

ئەم بۆچوونە ئاماژە بە فرمانێکی گرنگی ئەم دیاردانە دەدات: ئەوان دەرس کردنی ترسیان ئاسان دەکرد بەوەی هەمزەمان چارەسەریشی پێدەدا. منداڵ یا گەشتیارەکە لەبەرامبەر ئێمپووسادا بێدەسەلاتی تەواو نەبووە، بەڵکوو بە شێوازێکی دیاریکراو دەتوانرا هێزی بشکێننێت.

لە ڕوانگەی زانستییەوە ئێمپووسا سەر بە دیاردەکانی خوارووتری بۆچوونی یۆنانییە کە پێویستی مرۆڤ بۆ گەیاندنی ترسی نادیار لە تاریکی، تەنیایی و مەترسیی سێکسی بۆ شێوەیەکی دیاریکراو و بەرگریکراو دەکات. کارتیکراوی هاوشێوە لە کەلتوورەکانی تردا لەلایەن دیاردەکانی وەک لامیا (Lamia) جێبەجێ کراوە.

لینکی زیاتر

لینکی ناوخۆیی پێشنیارکراو:

یۆنان (پەڕەی کەلتووریی سەرووتر)
هێکاتی (Hekate) (سەرکردەی ئێمپووسا)
لامیا (Lamia) (خزمایەتیدار لە پێکهاتەدا)
لیلوو و لیلیتو (Lilû und Lilītu) (هاوشێوەی میزۆپۆتامی)
بوونەوەری شەوانە و لاوازیی خەو (Schlafparalyse)

سەرچاوە و ئەدەبیات

کارە سەرەکییەکانی تر لە سەرچاوەنامەدا.

پراکتیزەی پارێزگاریی باسکراو لێرە شیکردنەوەیەکی زانستیانەی نەریتە مێژووییەکانە. iWell Guard بەم هێڵە مێژوویی کولتوورییەوە پەیوەندی دەکات کە پەیوەستە بە بەرگری بەردەوامی هەڵگیراو، و شێوازێکی هاوچەرخی ئەوە پێشکەش دەکات. زیاتر دەربارەی iWell Guard →

لە سەرچاوە کۆنەکاندا، ئێمپووسا (Empusa) وەک دیوی گۆڕاوی هێکاتێ دەردەکەوێت، کە گەڕۆکانی تاکوتەنا و بە تایبەت پیاوانی گەنج دەتەنگژێنێت و لە کۆمیدیاکانی ئارستوفانێس هەروەها لای فیلۆستراتۆس وەک بوونەوەرێکی ترسناکی بێ شێوە باس کراوە.