زۆنگ کوی، خودایەکی نەریتی چین

زۆنگ کوی خودایەکی نەریتی چین بوونی هەیە.

ڕاوکەری ئاژاوەگێڕان، تۆقێنەری ڕۆحی خراپ، پارێزەری شەو. زۆنگ کوی یەکێکە لە بەناوبانگترین خودا-پارێزەرەکانی چین، نەک بە فەرمانی شاهانە بەڵکو بە پاڵپشتی گەلی بۆ هێزی بەرەنگاربوونەوەی ڕۆحی خراپ (*یاو* و *گوی*). بە شێوەیەکی ترسناک و کوێستانی، پێستی شین، مووی هەستاوی سەر، پێکەنینێکی دداندارانە، ئەو ترسناکە بەڵام تەنها بۆ خراپەکاران.

ئەفسانەکە دەڵێت: فەرماندەیەکی بەتوانا بەناڕەوایی سزای لەسێدارەدان درا، وەکو ڕۆح گەڕایەوە و کردیە ئەرکی خۆی ڕاوکردنی هەموو ئاژاوەگێڕان و ڕۆحی نەفرەت لێکراو. لەو کاتەوە ملیۆنان چینی وێنەی ئەویان لە دەرگاکانیان هەڵواسیوە، وەکو ترساندنێکی کارا نەک بۆ نوێژ.

زۆنگ کوی ڕاوکەری ئەفسانەیی ئاژاوەگێڕانی چین و خودای پارێزەری گەلی چینە.

خوداچین

زۆنگ کوی

بە کۆتاییەک: زۆنگ کوی

جۆر: خودایەکی سەرەکی چینی، ڕاوکەری ئەجنە و خودایەکی پارێزەری داپۆشەر
پانتیۆن: داویزم، ئایینی گەلی چینی
فەرمانگە: دەرکردنی ئەجنەکان، پاراستن لە جەژنی ساڵی نوێ، پاڵێوانی تاقیکارەکان
تایبەتمەندییە سەرەکییەکان: ڕیشێکی ڕەشی پڕ، جبەیەکی سوری فەرمانبەرانە، شمشێر، سەری ئەجنەیەکی گیراو
شوێنە سەرەکییەکانی کوێستن: پەرستگای زۆنگ-کوی لە ئەنهوی، لە هەموو دەروازەیەکی ماڵی چینیدا وەک وێنەی دەروازە
نەریت: لە جەژنی بەلەمی ئەژدیها (دوانوو جیه) بە شێوەیەکی سەرەکی بانگ دەکرێت

پێناسە

سەردەمی دەقەکان

زۆنگ کوی (چینی: Zhōng Kuí) یەکەم جار لە دەوڵەتی تانگ (سەدەی ٧م.–١٠م. زایینی) دەردەکەوێت. ئەفسانەی سەرەکی: تاقیکارێک کە سەرەڕای کارکردنی نایاب لەبەر ڕووخسارە ناشرینی خۆی نەبووە فەرمانبەری شاهانە، لەبەر شەرمی خۆی خۆی کوشتووە، و لە دنیای پاش مردن بووە بە پاشای ڕاوکەرانی ئاژاوەگێڕان.

سەردەمی سەرەکی گەشکردن: لە دەوڵەتی تانگ تا مینگ. ئەمڕۆ هەروەها بەردەوامە بەلاوبووندنی لە هەموو دەرگای ماڵی چینی وەکو وێنەی دەرگا، بەتایبەت لە ساڵی نوێی چینی و لە ئاهەنگی بەلەمی دراگۆن (دوانوو جیی). لە کەلتووری گشتی هاوچەرخی چینی (فیلم، یاری، ئەنیمە) زۆر بەلاوبووە.

بواری باڵاوبوونەوە

شوێنە سەرەکییەکانی کوێستن: پەرستگای زۆنگ-کوی لە ئەنهوی (شوێنی لەدایکبوونی وا دەگوترێت)، پەرستگای زۆنگ-کوی لە پینگیاۆ (شانشی). زۆرتر لەوەی پەرستگایەکی سەربەخۆ بێت: نەریتی وێنەی دەرگا. وێنەکانی زۆنگ کوی لە دەروازەی ماڵەکان هەڵدەواسرێن بۆ دەرکردنی ئەجنەکان.

لە جەژنی بەلەمی ئەژدیها (دوانوو جیه، ڕۆژی پێنجەم لە مانگی پێنجەم) بە تایبەتی بانگ دەکرێت، چونکە ئەو ڕۆژە وەک ڕۆژێکی مەترسیدار بۆ هێرشکردنی ئەجنەکان دادەنرێت. لە کولتی تایوانی کە پێی دەگوترێت „گەورەی ئەجنەکان“ (دا وانگ) دەپەرسترێت.

دۆخی سەرچاوەکان

سەرچاوە سەرەکییەکان: سەرچاوەی تانگ (چیرۆکەکانی دەربارەی دەربارەی ڕایی پاشای شیۆانزۆنگ، کە زۆنگ کوی لە خەونێکدا بینیبووی و داوای کێشانی وێنەیدا کردوو)، کۆکراوەکانی ئەفسانەکانی زۆنگ کوی لە دەوڵەتی سۆنگ بەدواوە. نەریتی وێنەیی: وێنەی زۆنگ کوی لەلایەن وو داوزی (سەردەمی تانگ، ونبوو)، چەندین وێنەگری دواتر. نووسینی یاریدەدەر: Werner، Myths and Legends of China؛ Bordahl، The Eternal Storyteller؛ Cahill، Chinese Painting.

ناو و شێوازەکان

زۆنگ کوی ترسناک و بایانگدارە: پێستی شین یا ڕەش، ڕووی سوور و خواروخێچ لەگەڵ پێکەنینێکی گەورە و توڕانە. مووی وا هەستاوەتەوە وەک کارەبایی کراو بووبێ. زۆرجار بە شمشێرێکی پان یا قامچی دەردەکەوێت، کە دژی ئاژاوەگێڕان بەکاری دەهێنێ. تایبەتمەندی زۆر بەرچاو: لە باڵ یا لە پێیدا ئاژاوەگێڕانی بەستراوی هەن، زۆرجار شەرمەزار یا بچووککراو.

وێنەی ئەو لەسەر دەرگا و دیوارەکان زۆر بەلاوبووە و لەوێدا وەکو هەڕەشەیەکی جادوویی کارا بۆ خراپەکاران کار دەکات، بە هیچ شێوەیەک وەکو کارێکی هونەری جوان نییە. لە کاتێکدا خوداکانی تر مەزن و شکۆداریان، زۆنگ کوی بە ئاگایانە ناشرین-کوێستانە، هێزی ئەو لە کوێستانیدا نییە، لە شکۆدا نییە. شمشێر، ئامرازی گیراوکردن، ئاژاوەگێڕانی بەستراو دەوری داوە.

وەسف

زۆنگ کوی خودایەکی پارێزەری تەواو کرداریی، هیچ ڕۆڵێکی ئایینی لە بەهەشت یان دۆزەخ نییە، بەڵکو بەرگریکاری ماڵ لە دژی هێرشبەرانی سروشتلادەرەوە. وێنەکەی لەسەر دەرگا نیشانەیەکی ئاگادارکردنەوەیە: ڕاوکەری ئەجنە چاودێری دەکات، ئێوە بەخێر نەهاتوون. لە جەژنی ساڵی نوێدا وێنەکانی زۆنگ کوی دووبارە هەڵدەواسرێن، نوێکردنەوەیەکی ڕیتوئاڵی بۆ دەسەڵاتی خۆی.

لە باشووری چین پرۆسیۆنی زۆنگ کوی ئەنجام دەدرێت، کە پەرفۆرمەرەکان ڕۆڵەکە دەگێڕنەوە و تەڵەی ئەجنە هەڵدەگرن. پەرستگا بوداییەکان و پیرۆزگا داوییەکان زۆنگ کوی ناسدەکەن، بەڵام نەک بە شێوەی پلەبەندی، ئەو یارمەتیدەرێکی دژی خراپەیە، نەک خودایەکی ناوەندی. پەرستنی گەلی هەمیشە بە تەواوی کرداریی دەمێنێتەوە نەک بە دڵسۆزی: خەڵک باوەڕ بە زۆنگ کوی دەکات لەبەر کارامەیی، خۆشەویستی هیچ ڕۆڵێکی تێدا نییە.

پرۆفایل: ژۆنگ کوی

سەرەکی‌ترین بابەتەکانی ژۆنگ کوی بە کۆتایی یەک نیگا. خانەکانی خوارەوە سەرچاوە، کارکردن، ڕوونمایی، پەرستن، هێما و هاوشێوەیی کولتووری کۆدەکەنەوە.

نەریت

ژۆنگ کوی بەپێی ئەفسانەکە زانایەکی سەردەمی تانگ بووە لە شانشی (یان ئانهوی)، کە تاقیکردنەوەی شانشینی بە باشترین ئاست تێپەڕاند، بەڵام لەبەر ڕوخساری ناشیرینی (زۆر تاریک، زۆر بەهێز، زۆر دڕندە) لەلایەن ئیمپراتور کارگیری نەکرا. لە شان و بێهیوایی خۆیدا سەری خۆی لە کۆڵنی کۆشکدا کووتا.

لە دنیای پاش مردنی، ڕۆحی لەلایەن یووهوانگ (ئیمپراتوری یەشمی) بە پاشای ڕاوکارانی جنۆکە دیاری کرا، پێویستە هەموو ڕۆحی خراپ بگرێت و لەناوببرێت. لە هەندێک وەشاندا لە خەونی ئیمپراتور شوانزۆنگ (سەدەی ٨ی زایینی) دەردەکەوێت و جنۆکەیەک دەردەکات کە ئیمپراتوری تووش دەکات، پاش ئەوە ئیمپراتور فەرمانی دەدات وێنەکەی بۆ پاراستن لە دەرگای ماڵ دابدرێت.

ئامانجگیراوان

پاتۆنی دەرکردنی جنۆکەکان. پاراستن لە نەخۆشی (بەتایبەت لە سەرەتای هاوین)، ڕۆحی خراپ، هێرشبەران. لە کولتی کەسی ماڵدا وەک وێنەی دەرگا لە جەژنی ساڵی نوێ و لە دوانوی جیع دار دەکرێت. پاتۆنی تاقیکارانە (خۆی جاریش تاقیکارێکی بێحەق ڕەتکراوە بووە)، خوێندکارانی گەنج پێش تاقیکردنەوەکان بۆی نوێژ دەکەن. لە باوەڕی گشتی هاوچەرخی چینی هەروا وەک وێنەی دەرگا بەناوبانگ ماوەتەوە.

ڕوونمایی ژۆنگ کوی

بە شێوەی پیاوێکی بەهێز و ڕیشدار پیشان دەدرێت، بە ڕیشی تەواوی ڕەش، مووی تاریک، ڕوخساری دڕندانە (چاوان بەرزکراوەن، هەندێک جار یەکێکیان گەورەتر پیشان دراوە).

جبەیەکی سوری فەرمی بە نەقشی ئەژدیها (هێمای دامەزراوی پاش مردنی) و کۆڵنی فەرمی لەبەردا. لە دەستی ڕاستدا شمشێری ڕاوکاری جنۆکە، لە دەستی چەپدا زۆرجار سەرێکی بڕدراوی جنۆکە یان جنۆکەیەکی گیراو. زۆرجار لەسەر پڵنگ سواره یان لەلایەن جنۆکە بچووکەکانەوە کە خزمەتی دەکەن هەڵدەگیرێت.

کارکرد

بواری کاریگەری: ژۆنگ کوی لە هەموو دەرگای ماڵی چینی وەک وێنەی دەرگا دەپەرسترێت، یەکێکە لە بەناوبانگترین نەریتەکانی وێنەی دەرگای چین. لە جەژنی ساڵی نوێی چینی و لە فێستیڤاڵی بەلەمی ئەژدیها (دوانوی جیع) وێنەکەی نوێ دەکرێتەوە یان دووبارە دار دەکرێت.

تاقیکاران پێش تاقیکردنەوەکان بۆی نوێژ دەکەن. لە کولتی کەسی نەخۆشی، بانگهێشت بۆ پاراستن لە هۆکارانی نەخۆشی جنۆکەیی دەکرێت. لە کولتوری پۆپی هاوچەرخدا (فیلم، ئەنیمە) زۆر باوە، وێنەکەی یەکێکە لە دیارترین وێنەکانی ئەفسانەناسی ڕۆژهەلاتی ئاسیا.

بەرگری ژۆنگ کوی

ڕیشی تەواوی ڕەش، جبەیەکی سوری فەرمی، شمشێری ڕاوکاری جنۆکە، سەرێکی بڕدراوی جنۆکە، کۆڵنی فەرمی، خزمەتکاری بچووکی جنۆکە. ئاژەڵی پیرۆز: پڵنگ (ئاژەڵی سواربوون)، شەمشەمەکەکان (هێمای بەخت). ڕوەکی پیرۆز: کالاموس (لە دوانوی جیع لە دەرگا هەڵدەواسرێت). ڕەنگی پیرۆز: سور و ڕەش. ژماری پیرۆز: ٥ (ڕۆژی ٥ی مانگی ٥).

هاوشێوەکانی ژۆنگ کوی

ژۆنگ کوی (بە ژاپۆنی شۆکی، وەرگرتنێکی تایبەت بە کارکردنی پاراستنی پێش ڕۆژ لە ژاپۆن)، پازوزو (میزۆپۆتامیا، جنۆکەی پاراستنکاری دژە خراپە)، بێس (میسر، خودای پاراستنی ماڵی ناشیرین)، گۆرگۆنیۆن (یۆنان، ڕووخساری ترسناک وەک پاراستن)، ڤاجراپانی (بودایزم، پاراستنی توڕەیانە)، پیرۆز میخائیل (مەسیحی، فریشتەی سەرکردەی دژی جنۆکەکان)، بهایراڤا (هندویزم). لە ڕووی کارکردنەوە: هەموو پاراستنکارانی سنووری دژە خراپە بە ڕووخساری ترسناک هاوبەشیان لەگەڵ ڕوخساری ژۆنگ کوی هەیە.

پراکتیکی پارێزراوی

ڕیتوواڵەکانی دووربخستنەوە

ڕیتوواڵی دووربخستنەوەی زوڕۆنگ‌کوی زۆر بەرباڵاوە لە ماڵانی چینی، وێنەی زوڕۆنگ‌کوی لە بەردەرگای ماڵەکان دادرێت بۆ دووربخستنەوەی دیو، بە تایبەت لە باشووری چین (گوانگدۆنگ، فوجیان). پاپاسانی داوی ئایینی تاۆیستی مۆسمی دەربردنی زوڕۆنگ‌کوی (زوڕۆنگ‌کوی کوو ئێ) ئەنجام دەدەن بۆ دەربردنی ڕۆحی خراپ لە ماڵان. بە شێوەیەکی مێژووی چەسپاوە: هەرەمی تانگ (سەدەی ٨ز)، ئیمپراتۆر مینگ کۆدی بانگکردنی زوڕۆنگ‌کوی دژی گشتوگۆڵی مانگر تۆمار کردووە.

بانگکردنەکان و نزاکان

مانترهی دەربردنی تاۆیستی: «鍾馗捉鬼» (زوڕۆنگ‌کوی ژوا گویی، زوڕۆنگ‌کوی، ڕۆحەکان بگرە). وردەکاری لە دەقەکانی ئەدەبی تانگ: فەرمانی ترساندنی ڕۆحی خراپ لە زوڕۆنگ‌کوی. تلیسمی مرکەبی سوور لەگەڕ وێنەی زوڕۆنگ‌کوی، کە لەلایەن پاپاسی تاۆیستی بە شێوەیەکی ڕیتوواڵی چالاک دەکرێت.

تلیسم و هێماکانی پاراستن

چاپی زوڕۆنگ‌کوی (وێنەی لیتۆگرافی) لە بەردەرگای ماڵ، بەتایبەت لە کاتی جەژنی دووان ووو (ڕۆژی ٥ی مانگی مانگری ٥ەم). پەیکەری زوڕۆنگ‌کوی لە بۆشاییەکانی پیرۆزگا. بەشێوەیەکی شوێنەواری چەسپاوە: تابلۆیەکی تانگ لە مۆزەخانەی بریتانیا (زوڕۆنگ‌کوی لەگەڕ دیو)، کۆڵاژی داری سەردەمی مینگ لە مۆزەخانەکانی سوژۆ. کارگێڕیی هاوچەرخ: کاغەزی تلیسمی زوڕۆنگ‌کوی (فوو) لە دووکانی پاپاسانی تاۆیستی بەردەستە.

زوڕۆنگ‌کوی، هاوشێوەیی لە کولتوورەکانی دیکە

ئەفسانەی زانایە شکستخواردووەکە

باسکراوترین ڕوایەت سەبارەت بە سەرچاوەی زوڕۆنگ‌کوی بەستراوەتەوە بە ئیمپراتۆری تانگ شیوانزۆنگ، کە لە سەدەی هەشتەمی زایینی فەرمانی کردووە. بەپێی ئەم ئەفسانەیە، ئیمپراتۆر بە تای نەخۆش کەوت و لە خەوندا دیویەکی بچووکی بینی کە شتومەکی دەدزی.

پیاوێکی گەورە و تاریک دیارە دەرکەوت، دیوەکەی گرت و خواردی. کاتێک ئیمپراتۆر پرسیاری کرد، ئەم شێوەیە خۆی بە زوڕۆنگ‌کوی ناساند.

لە ڕوایەتەکەیدا، زوڕۆنگ‌کوی باس دەکات کە لە ژیانیدا زانایەک بووە کە تاقیکردنەوەی ئیمپراتۆری تێپەڕاندووە، بەڵام لەبەر ڕووخساری ترسناکی پلەی شایستەی لێ بزر کراوە. لە شەرمەوە خۆی کوشتووە.

بەڵام لە جیهانی دواتردا، بە شێوەیەکی ڕێزدارانە نێژرا و لە سوپاسگوزارییدا سوێندی خواردووە کە شانشین لە ڕۆحی خراپ ڕزگار بکات. کاتێک ئیمپراتۆر لە خەو هەستایەوە، تایەکەی نەما بوو. نەقاشی کۆشکی وو داۆزی ناردوویەتی وێنەی خەونەکە بکێشێت، و بەمشێوەیە یەکەم وێنەی زوڕۆنگ‌کوی دروست بووە.

توێژینەوەکان ئەم ئەفسانەیە وەک ڕوایەتێکی سەرچاوەیی (ئیتیۆلۆژیک) دەبینن، واتە وەک ڕوونکردنەوەیەکی دواتر بۆ نەریتێکی پێشوو کە پێشتر هەبووە. کارە زمانناسییەکان ئاماژەیان داوە کە ناوی زوڕۆنگ‌کوی لە ڕووی زمانەوانییەوە لە وشەیەکی کۆن بۆ گورزێک یان دارکۆتەیەکی درەختی هوولۆکات دەگرێت، ئامرازێکی نەریتیی دووربخستنەوەی ڕۆح.

لەبەر ئەوە زۆر گوێراوە کە شتێکی ڕیتوواڵی بەرەبەرە بووە بە شێوەیەکی کەسایەتیکراوی پاراستن، و ئەفسانەی زانایە شکستخواردووەکە تەنها دواتر زیادکراوە بۆ ئەوەی چیرۆکی ژیانێک بدرێتێ.

زوڕۆنگ‌کوی لە نەقاشی و نەریتی ساڵی نوێدا

ژۆنگ کویی (Zhong Kui) یەکێک لە پارێزەرگەلانی زۆرترین نیشاندراوە لە هونەری چینی. وێنەی ئەو هەمیشە پیاوێکی گەورەلاش پیشان دەدەت لەگەل ڕیشێکی چڕ، ڕوخساری چڕوپڕ و چاوی تووڕە، زۆر جار بە جامەی کارمەندێک و بە شمشێرێک.

زۆر جار بە ڕۆحی بچووکەکانەوە دەورەدراوە کە زاڵ دەبێت بەسەریاندا یان بۆتەوە خۆیان بۆی خزمەتکار. ئەم ئایکۆنۆگرافیایە لە سەردەمی تانگ ئەوەتا سەلماوە و بە درێژایی سەردەمانی سۆنگ، مینگ و چینگ تا ئێستا بە شێوەیەکی سەرنجڕاکێش جێگیر ماوەتەوە.

لە خولی ساڵانە، ژۆنگ کویی سەرەتا لەگەل جەژنی ساڵی نوێ بەستراوە بووە. وێنەکانی لەسەر دەرگا و دیوارەکان هەڵدەواسران بۆ ئەوەی ساڵی داهاتوو لە کاریگەری زیانبەخش بەدوور بگیرێت.

بە تێپەڕی کات، سەرەکی پەرستنی بۆ جەژنی بەلەمی ئەژدیها لە مانگی پێنجەمی مانگیدا جێگۆڕکێی کرد، کاتێکی کە لە ڕۆژژمێری چینیدا بە نەخۆشی و بەڵا بەستراوەتەوە. لەم قۆناغەدا، وێنەکانی وەک پارێزگاریی زۆر کارا دژی دەرد و ڕۆحی خراپ دانراون.

جۆری وێنەکێشانی ژۆنگ کویی بە درێژایی سەدەکان جۆرەکانی خۆی گەشەپێداوە. وێنە توندوتیژ و ڕەتکەرانە هەن، بەڵام هەروەها وێنە گاڵتەجاڕانەیش، بۆ نموونە ژۆنگ کویی لە گەشتدا، لە زەماوەندی خوشکیدا یان لە یاریکردن لەگەل ڕۆحی زاڵکراوان.

وێنەکێشانی گرینگی سەردەمی مینگ و چینگ ئاوڕیان لەم بابەتە داوەتەوە، هەروەها چاپی گشتی کە بۆ چینەکانی جۆراوجۆر بەرچاو بووە بلاوکردنیش بۆ ناسینی وێنەکەی هاوکاری کرد. ئەم بازنەیە لە وێنەکێشانی مرەکەبی زانستی تا چاپکردنی دار سادە پیشان دەدەت کە ژۆنگ کویی چۆن بەقووڵی لە هەموو چینەکانی کولتووری چینی جێگیر بووە.

ژۆنگ کویی لە ئۆپرا، شانۆ و لێکدانەوەی هاوچەرخ

جگە لە وێنەکێشان، ژۆنگ کویی شوێنێکی جێگیری لەسەر شانۆ دۆزیوەتەوە. لە ئۆپرای چینی و شانۆی مۆرافینتانا، ئەو کاراکتەرێکی خۆشەویستە کە زۆرجار بە ماسکێکی پرمایە و ترسنۆک یان ڕۆژمینگ کردنی ڕوخسار دەردەکەوێت.

پیسکەکان کە تیایاندا ژۆنگ کویی ڕۆحی خراپ زاڵ دەکات بۆسەر خۆشی، خزمەت بۆ چێژ دەکرد و لەگەل ئەوەشدا زۆرجار خۆی ئەرکێکی ئایینی هەبووە: نمایشکردن وەک ڕێگایەک بۆ پاککردنەوەی شوێنێک دانرابووە.

بە تایبەتی بلاوبووەتەوە دیمەنی ژۆنگ کویی، کاتێک خوشکەکەی مارە دەکات و لەگەل کۆمەڵێک ڕۆحی زاڵکراو هەمراهی دەکرێت.

ئەم بەشە شێوازی ترسناک و گاڵتەجاڕانە بە یەکتر گرێدەدات و تایبەتمەندییەکی دەستپێکردنی ژۆنگ کویی پیشان دەدەت: کاراکتەری ترسناک لە هەمان کاتدا کاراکتەرێکە کە بە هەندێک خۆشەویستی و تەنانەت شادی بۆی دەڕوانرێت. زاناکارە ناشرین کە لە ژیانیدا زیانی لێکراوە، لە مردندا دەبێت بە پارێزگاریی بەهێز بەڵام لە هەمان کاتدا نزیک لە خۆشی خەڵکییەکەوە.

لە ئێستادا، ژۆنگ کویی لە فیلم، تەلەفزیۆن و کۆمیکسدا بەردەوامە، هەم لە کۆماری گەلی چین، هەم لە تایوان و هەم لە کۆمەڵگاکانی زمانی چینی لە سەرانسەری جیهاندا. فیلمی هاوچەرخ ئەفسانەکە بەدەستدەگرن و ئەو وەک ڕاوکەری ڕۆح لە ناوەڕاستی چیرۆکی سەرکێشیدا دادەنێن.

لەم بارەدا، جەخت لە کارکردنی ئایینی پارێزگاری بۆ کردار و وێنەی پاڵەوان دەگۆڕدرێت. لەگەل ئەوەشدا لە بواری زانستی ئایین سەرنجڕاکێشە کە بنەمای بنچینەیی، مرۆڤی بەبێ مافی ڕەتکراوە کە دوای مردنیش دەبێت بە چاکەکار، لە هەموو گۆڕانکارییەکانی میدیادا ماوەتەوە.

ئەمە چێژی ئەمڕۆیی بە بۆچوونی کۆنی مردووی دادپەروەر گرێدەدات کە بۆ زیندووان بەرگری دەکات.

شوێن لە ئایینی گەلیی چینی

لە ناو ئایینی گەلیی چینی، ژۆنگ کویی شوێنی تایبەت بەخۆیدا هەیە. ئەو نەک خودایەکی بەرزی دستگای کارمەندیی ئاسمانییە کە داۆئیزمی ئایینی دەیناسێت، نەک خوداییکی سرووشتیشە.

ئەو خاوانی چینەیەکی بەرینی مرۆڤانی خواداکراوەیە، واتە کەسانی مێژووی یا ئەفسانەیی کە دوای مردنیان وەک هێزی پارێزگاریی کاریگەر دەپەرستران. بواری کارکردنی ئەو بەڕوونی دیارییکراوە: دەرکردنی ڕۆحی نەخۆشی و ڕۆحی خراپ.

ژۆنگ کویی زۆرجار وەک سەرۆکی کۆمەڵێک بوونەوەری ڕۆحانی نیشان دەدرێت کە جارێک زاڵ بووەتیان و کردوونی بە خزمەتکاری خۆی. ئەم بۆچوونەی دەستکردنکاری ڕۆح، کە هێزی زاڵکراو خۆی بۆ پارێزگاری بەکاردەهێنیت، لە مێژووی ئایینی ئاسیای ڕۆژهەلات چەندین جار سەلماوە. ئەوە ڕێگا دەدات کە شتی ترسناک بخرێتە ژێر چاودێری ڕێکخراو، لەبری ئەوەی ڕەتبکرێتەوە.

لە بەراورد کردن لەگەل کاراکتەرەکانی پارێزگاریی کولتووری تر، هاوشێوەیی لەگەل کاراکتەرانی وەک پارێزەری دەرگای بودایی یا فەرماندەری خواداکراو دیارە، کە ئەوانیش لەسەر بەربوون و دەرگاکان چاودێری دەکەن. ئەوەی ژۆنگ کویی جیا دەکاتەوە، پەیوەندییەکی نزیکی لەگەل بیۆگرافیای مرۆڤێکی کۆنکرێتیشە کە ناڕەوایییەک لە مێژووی ژیانیدا هەبووە.

ئەم ناڕەواییە، ڕەتکردنەوەی پلەی شایستە بەهۆی شێوازی، پاشخانێکی ئەخلاقی پێدەدات: ئەو بەهێزە، هەروەها لە هەمان کاتدا هێمایەکە بۆ ئەوەی کە ناشرینی دەرەوە هیچ لەسەر بەهای مرۆڤ ناڵێت.

ئەم پەیامە بەشێکی گرینگی لە خۆشەویستیی بەردەوامی ئەودا لە هەموو چینەکانی خەڵک بووە. ئەوانەی سەرنجی کاراکتەری پارێزگاری خزمی دەبینن، دەتوانن لە بواری دەستپێکردنی چینی نموونەی زیاتر بدۆزنەوە.

لینکی زیاتر

سەرچاوە و ئەدەبیات

سەرچاوەی زیاتر لە لیستی کتێبناسی.

پرسیارە باوەکان دەربارەی جۆنگ کوی (Zhong Kui)

جۆنگ کوی کێیە لە ئەفسانەناسی چینی؟

جۆنگ کوی لە ئەفسانەناسی چینی، زاڵبووی سەر جن و ئارواحەکانە. بەپێی ئەفسانەکە، ئەو زانایەکی زۆر بەتوانا بوو، بەڵام لەبەر ڕواڵەتی ناخۆشی، پلەی بەرزی تاقیکردنەوەی فەرمانبەری شاهانەی لێ بەزراند.

لە ئەنجامی نائومێدی، خۆی کوشت. لە دنیای پاش مردن، بوو بە پاشای ئارواحەکان و ئەرکی ڕاونان و زاڵبوون بەسەر جنۆکەکانی بەدکار پێدرا. ئەو بە ڕیشێکی وەحشی، تەماشاکردنێکی ترسناک و کراسی زانایی هەمراو شمشێرێک وێنا دەکرێت.

جۆنگ کوی چۆن لە داب و نەریتی گەلی بەکاردێت؟

جۆنگ کوی یەکێکە لە پارێزەرانی خۆشەویستترین لە ئایینی گەلی چینی. وێنەکانی ئەو لەسەر دەرگا و دیوارەکان دادەنرێن بۆ پاراستنی ماڵ لە ئارواحی خراپ و بەدبەختی.

وێنەی ئەو بەتایبەتی لە کاتی جەژنی بەلەمی ئەژدیها لە مانگی پێنجی مانگیدا زیاتر باڵاوە، کاتێکی کە بەگوێرەی نەریت وەک کاتێکی مەترسیدار دادەنرێت کە پێویستە کاریگەرییە زیانبەخشەکان بگیرێنە بەر. هەروەها جۆنگ کوی دەقێکی باوی نیگارکێشی چینییە، زۆر جار بە شێوەیەکی گاڵتەجاڕانە وێنا دەکرێت، بۆ نموونە لە زەماوەندی خوشکەکەیدا.