شیناتۆبه، هەناسەی پیرۆزگاکانی با لە ئیسه

شیناتۆبه خودایەکە لە نەریتی ژاپۆنی.

ئەو بایەیە کە لە هەناسەی ئیزاناگی هەڵمی بەیانی دەڕەوێنێتەوە.

شیناتۆبه

شیناتۆبه، مێینە، و شیناتسوهیکۆ، نێرینە، خوداوەندی بای شینتۆن. کاتێک وەک جووت و کاتێک وەک دوو ناو بۆ یەک بنەمای با دەردەکەون و بۆ دروێنەیەکی باش و پاراستن لە زریان دەپەرسترێن، بەتایبەت لە پیرۆزگاکانی بای ئیسه.

بەشێوەی کانۆنیک لە کۆجیکی ساڵی ٧١٢ وەک منداڵی ئیزاناگی و ئیزانامی هاتوونەتە باس، و لە نیهۆن شۆکیی ساڵی ٧٢٠ کە خودای با لە هەناسەی ئیزاناگی پەیدا دەبێت، ئەوەی هەڵمی بەیانی دەڕەوێنێتەوە. وێنەیەکی جێگیر نییان: ئەوان خودایەکی دەقی‌ن کە لە کوڵتی پیرۆزگا دەژین.

لە یەک تیشکدا: شیناتۆبه

جۆر: خوداوەندی با و دروێنەی شینتۆ، شێوەی مێینە و نێرینەی یەک بنەما
سەرچاوە: ژاپۆن، پەندنامەکان و کوڵتی پیرۆزگا
دەقەکان: کۆجیکی ٧١٢، نیهۆن شۆکیی ٧٢٠
سەردەم: پەندنامەکانی سەدەی ٨، کوڵتێکی هێشتا زیندوو
دەرکەوتن: خودایەکی دەقی بێ وێنەی کانۆنیک

ناوچەی سەرچاوە و سەرچاوەکان

سەردەمی دەقەکان

کانۆنیکن کۆجیکی ساڵی ٧١٢ و نیهۆن شۆکیی ساڵی ٧٢٠؛ کوڵتەکە تا ئێستا زیندووە، بەتایبەت لە ئیسه و تاتسوتا.

بواری باڵاوبوونەوە

ژاپۆن، بەتایبەت پیرۆزگاکانی بای ئیسه و پیرۆزگای تاتسوتا لە نارا، کە بەگوێرەی نیهۆن شۆکی چەندین جار نێردراوی بۆ خودایانی با پێشکەش کردووە.

دۆخی سەرچاوەکان

بە باشی بەڵگەدارکراوە: پەندنامەکانی کۆجیکی و نیهۆن شۆکی هەروەها کوڵتی بەڵگەدارکراوی پیرۆزگای ئیسه و تاتسوتا.

ناو و شێوازەکان

ژاپۆنی: شیناتسوهیکۆ بەشێوەی نەریتی وەک پیاوی هەناسەی درێژ لێک دراوەتەوە؛ شینا مشتومڕی لەسەرە، تسو کۆنترین نیشانەی خاوەندارێتییە، هیکۆ واتای پیاو یان میرزا دەگەیەنێت. شێوەی مێینەکەی، شیناتۆبه، پاشگرێکی مێینەی کۆن هەڵگرتووە. ناوی کۆنتری هەمان بنەما ئامه-نۆ-میهاشیرا و کونی-نۆ-میهاشیران، ستوونی ئاسمان و زەوی.

کەسایەتی و کارکرد

دەرکەوتن

وێنەیەکی کانۆنیک بوونی نییە؛ شیناتۆبه و شیناتسوهیکۆ خودایانی دەقی پەندنامەکانن کە لە ئایین و کوڵتی پیرۆزگا دەژین، نەک لە وێنە.

کاردانەوە

ئەوان با و هەناسەی جیهانن و بۆ دروێنەیەکی باش و پاراستن لە زریان کار دەکەن. پیرۆزگای تاتسوتا لە نارا بەگوێرەی نیهۆن شۆکی چەندین جار نێردراوی بۆ خودایانی با پێشکەش کردووە بۆ داواکردنی دروێنەیەکی باش.

پرۆفایل: شیناتۆبه

گرنگترین لایەنەکانی خوداوەندی با لە یەک تیشکدا.

نەریت

خوداوەندی بای پەندنامەکانی شینتۆ: لە کۆجیکی منداڵی ئیزاناگی و ئیزانامییە، لە نیهۆن شۆکی لە هەناسەی ئیزاناگی پەیدا بووە.

بەرپرسیارە بۆ

جوتیاران، دەریاوانان و کۆمەڵگای پیرۆزگا: بانگ دەکرێن بۆ دروێنەیەکی باش و پاراستن لە زریان.

دەرکەوتن

هیچ وێنەیەکی کانۆنیک نییە: خودایەکی دەقی کە تەنها لە پەندنامەکان و کوڵتی پیرۆزگا دەستەبەرکراوە، بەناوی کۆنتری وەک ستوونی ئاسمان و زەوی.

کارکرد

با و هەناسەی جیهان: بەرەکەتی دروێنە و پاراستن لە زریان، لە ئیسه هەروەها لەگەڵ ئەفسانەی کامیکازەی هێرشەکانی مۆنگۆل بەستراوەتەوە.

پەرستن

دوو پیرۆزگای با لە ئیسه، کازه-نۆ-میا و کازاهینۆمی-نۆ-میا، سەرباری پیرۆزگای تاتسوتا لە نارا لەگەڵ نێردراوان بۆ دروێنە.

جیاکردنەوە

پێویستە لە خودای بای ئایکۆنیکی فوجین جیا بکرێتەوە، کە بە توپیلی با لە نەریتی وێنەیی بودایی خودای هیندی وایوـدا هاتووە.

لە هەناسەی ئیزاناگی: بەڵگەکانی پەندنامەکان

لە کۆجیکی ساڵی ٧١٢ خوداوەندی با وەک منداڵی ئیزاناگی و ئیزانامی دەردەکەوێت. نیهۆن شۆکیی ساڵی ٧٢٠ پەیدابوونی بەشێوەیەکی دیکە دەگێڕێتەوە: لەوێدا خودای با لە هەناسەی ئیزاناگی پەیدا دەبێت کە هەڵمی بەیانی دەڕەوێنێتەوە. ناوی شیناتسوهیکۆ بەشێوەی نەریتی وەک پیاوی هەناسەی درێژ لێک دراوەتەوە، بەڵام ئەم لێکدانەوەیە هۆزوانی گەلیرییە؛ شێوەی مێینەکەی، شیناتۆبه، پاشگرێکی مێینەی کۆن هەڵگرتووە.

هەردوو ناو کاتێک بۆ جووتێک و کاتێک بۆ دوو شێوەی هەمان بنەمای با دەردەکەون؛ لەبەر ئەوە نێرینە یان مێینەبوون هەڵبژاردنێکی هەڵەیە. کوڵتەکە زیندوو مایەوە: پیرۆزگای تاتسوتا لە نارا بەگوێرەی نیهۆن شۆکی چەندین جار نێردراوی بۆ خودایانی با بۆ دروێنەیەکی باش پێشکەش کردووە.

کوڵتی ئێستا و پۆلێنکردن

شیناتۆبه و شیناتسوهیکۆ تا ئێستا بەشێکی جێگیرن لە کوڵتی بای ئیسه، بەڵام لە کولتوری هەرەمی زۆر کەمتر بەرچاون وەکو فوجین.

لە ڕوانگەی زانستی-دینییەوە، شیناتۆبه خودایەکی تەنها چاکەخوازی با و دروێنەیە، لە کوڵتدا تەنها وەک هێزی پاراستن و بەرەکەت بانگکراوە. سێ ڕوونکردنەوە گرنگن: لێکدانەوەی شینا وەک هەناسەی درێژ هۆزوانی گەلیرییە. شیناتسوهیکۆ فوجین نییە. و نێرینە یان مێینەبوون هەڵبژاردنێکی هەڵەیە، چونکە هەردوو شێوە وەک جووتێک پێکەوە بوونیان هەیە.

پیرۆزگاکانی بای ئیسه

لە ئیسه دوو پیرۆزگای با هەن، کازه-نۆ-میا و کازاهینۆمی-نۆ-میا. پیرۆزگای بای ئیسه بەرزتر کرا، چونکە باوەڕ کرابوو خوداوەندەکەی لە هێرشەکانی مۆنگۆل لە ساڵانی ١٢٧٤ و ١٢٨١ بای پیرۆزی، کامیکازە، ناردووە؛ ئەمە دەبێت وەک لێکدانەوەی دینی و ئەفسانە نیشان بدرێت، نەک وەک زانستی کەشوهەوا. لەگەڵ ئەمەشدا پیرۆزگای تاتسوتا لە نارا هەیە، کە بەگوێرەی نیهۆن شۆکی چەندین جار نێردراوی بۆ دروێنەیەکی باش بۆی چوون.

شیناتۆبه، فوجین و خودایانی بای ئاسیا

پێویستە شیناتسوهیکۆ لە خودای بای ئایکۆنیکی فوجین جیا بکرێتەوە، کە بە توپیلی باکەیەوە لە نەریتی وێنەیی بودایی خودای هیندی وایوـدا هاتووە؛ بەشێوەی گەلیری زۆر جار بەهەڵە یەکسان دادەنرێن. لە ناو شینتۆدا، شیناتۆبه لەتەنیشت خودابانووی خۆر، ئاماتەراسو، دادەنرێت، کە لەگەڵی سەرچاوەیان لە بازنەی ئەفسانەیی ئیزاناگی هاوبەشە.

پرسیارە باوەکان دەربارەی شیناتۆبه

ئایا شیناتۆبه نێرینەیە یان مێینە؟

هەردووکیان: شیناتۆبه شێوەی مێینەیە، شیناتسوهیکۆ شێوەی نێرینەی هەمان بنەمای بایە، زۆر جار وەک جووتێک بیر لێکراوەتەوە.

خودای با چ پەیوەندیێکی هەیە بە کامیکازە؟

باوەڕ کرابوو خوداوەندی بای ئیسه لە هێرشەکانی مۆنگۆل لە ساڵانی ١٢٧٤ و ١٢٨١ بای پیرۆزی ناردووە؛ ئەمە لێکدانەوەی دینی و ئەفسانەیە.

ئایا شیناتسوهیکۆ هەمان فوجینە؟

نەخێر. فوجین خودای بای ئایکۆنیکی بوداییە بە توپیلی با، شیناتسوهیکۆ خودای پەندنامەیی شینتۆیە بەبێ وێنەی کانۆنیک.

لینکی زیاتر

لینکی ناوخۆیی پێشنیازکراو:

ژاپۆن – هەموو بوونەوەرەکانی جیهانی باوەڕی ژاپۆنی
وایو – خودای بای هیندی لە پشتی وێنەسازی فوجین
مۆمی پاراستن، بخوور، تیلیسم – ئامرازی پاراستنی نەریتی
پشکۆی پاراستن – کۆی گشتی ئامرازی پاراستن

دەقی جیاواز (هەڵبژاردە)

سەرچاوەی دیکەی بنچینەیی لە لیستی سەرچاوەکان.

شیناتسوهیکۆ (Shinatsuhiko) لە کرۆنیکەکاندا وەکوو خودای بای ژاپۆنی دادەنرێت، شیناتۆبە (Shinatobe) وەکوو شێوەی مێینەی ئەو خودایە. ئەم دووانە پێکەوە بای شینتۆ، بەشی هەناسە، دەگەلێنن کە لە هەناسەی ئیزاناگی سەرچاوەی گرتووە و هەتا ئێستاش لە پیرۆزگاکانی با لە ئیسە پەرستراوە.