iWell Guard

یاماراجا، خوداوەندی ئاینی هیندوویزم

یاماراجا خوداوەندی ئاینی هیندوویزمە.

پاشای مردووان، یەکەم مرۆڤی مردوو کە ڕێگای دنیای پاش مردن دۆزییەوە و بووە دادوەری مردووان. یاماراجا کە بە یاما یان دهارماراجاش (دادوەری چاکەکاری) ناسراوە، شانشینی مردووان بەڕێوە دەبات، نەک وەک شوێنی سزادانی هەتاهەتایی، بەڵکو وەک ئیستگەیەکی گواستنەوە لە خولی زایینەوەدا.

ئەو کتێبی نەگۆرراوی کردارەکان دەگرێت، ئاوێنەیەکی کارما، و بریار دەدات کە کام ژیان دەکەوێتە بەری ڕۆحێک بۆ جاری داهاتوو. بە داوی خۆی ئەوانە دەگرێت کە کاتیان هاتووە، و بە داردەستی خۆی ڕێکخستنی نێوان ژیان و مردن دەپارێزێت.

پێڕستی ناوەرۆک

یاما - خواوەندێک لە نەریتی هندویزم، بە شێوەیەکی مێژووی-وێنەیی

یاماراجا

بە کورتی: یاماراجا

جۆر: خوداوەندی مردووان، فەرمانڕەوا و دادوەری دنیای پاش مردن
پانتیۆن: هیندوویزم (لە ودا هەتا پۆرانا)
فەرمان: فەرمانڕەوای شانشینی مردووان یاما‌لۆکا، دادوەر پاش مردن، پارێزەری کارما
سیفەتی سەرەکی: پاشا (داو)، داندا (داردەستی دادپەروەری)، کتێبی کردارەکان (چیتراگوپتا)، مانگای ئاو
شوێنی سەرەکی پەرستن: یامونۆتری (سەرچاوەی یامونا)، تامیل نادو (سیرکالی)، باشوور و ڕۆژاوای هیندستان
وەرگرتنی بوداییانە: یاما دهارماراجا (تیبەت)، ئێنما (ژاپۆن)

دەستەبەندی مێژوویی

سەردەمی دەقەکان

گێڕانەوەی (گێڕانەوە) دەربارەی یاماراجا لە ڕیگ ڤێدا (نزیکەی ١٥٠٠، ١٢٠٠ پ.ز. سروودی ١٠.١٤) دەستپێدەکات و تا ئێستاش بەردەوامە. ورد و تەواوترین وەسفەکان لە گاروودا پورانادا (بەگومان سەدەی ٩ ١٠ی زایینی) هاتوون، کە دەقە سەرەکییەکانی سەبارەت بە ئەسخاتۆلۆجی و دادگای کارما تێدایە.

لە کاتها ئوپەنیشاددا (بەگومان سەدەی ٦ ٥ی پ.ز.) یاماراجا مندالەکە ناچیکێتاس فێری نهێنییەکانی نەمری و مردن دەکات. مەهاباراتا و مانوسمریتی بە بەردەوامی باسی دەکەن، لە دەقە نوێترەکانیشدا (بهاگاڤاتا پورانا، براهما پورانا) ڕۆڵەکەی بەردەوام گرنگ دەمێنێتەوە.

بواری باڵاوبوونەوە

یاماراجا لە نیمچە کیشوەری هیندستان لە باکورەوە هەتا باشوور دەپەرسترێت، بە سەرنجدانی زیاتر لە باشوور و ڕۆژاوای هیندستان (کارناتاکا، تامیل نادو، مهاراشترا)، کە پەرستگای نەریتی هەن. پەرستنی ئەو لەگەڵ کۆچبەرانی هیندوویزم بەرەو باشووری ڕۆژهەلاتی ئاسیا، کاریب (تریدینداد، مۆریشیۆس) و جیهانی ڕۆژئاوا بەرفراوان بووە.

لە بودایزمدا ئەو وەک یاما دهارماراجا لە تیبەت و لە باردو-تۆدۆل (کتێبی مردووانی تیبەتی) دەردەکەوێت؛ لە نەریتی ژاپۆنیدا وەک ئێنما لە بودایزم و فۆلکلۆردا دەردەکەوێت.

دۆخی سەرچاوەکان

سەرچاوەی سەرەکی بریتین لە ریگ‌ودا (هیمنی ١٠.١٤)، ئاثارڤاودا، کاتها-ئوپانیشاد، مهاباراتا (بەتایبەتی لە بهیشما-پارڤا)، گارودا-پۆرانا، برهما-پۆرانا، بهاگاواتا-پۆرانا و مانوسمریتی. سەرچاوەی تانترایی و ڕێوشوێنی مردووان بە پیندا-سوتراکان و ودانگاکانی خاکسپاردن تەواو دەکرێن. لیکدانەوەی زانستیی لاوەکی لەلایەن ئادی شانکارا و قوتابخانەکانی تر ی ودانتا هاتووە.

ناو و شێوازەکان

سانسکریت: یاما (यम)، بە واتای ڕاستەقینەی «لغام» یان «کۆنترۆل»، سەرەتا مانای لغامی ئەسپ دەداو، دواتر مانای کۆنترۆل و ڕێکخستنی وەرگرت. یاماراجا (यमराज) بە واتای «پاشا یاما» دێت. دهارماراجا (धर्मराज) بە واتای «پاشای چاکەکاری» یان «دادوەر»، ناوێکی باوی ئەوە. ناوی تری: مریتیو (مردن)، ئانتاکا (کۆتاییهێنەر)، سامڤارتاکا (کۆکەرەوە)، کریتانتا (بریاردەر).

ناوی پەیوەندیدار: یاما‌لۆکا (شانشینی یاما)، یاما‌لۆکا-پاتی (گەورەی یاما‌لۆکا)، پیترا-پاتی (گەورەی باپیرانی مردوو). خێزانی گرنگ: کوڕی سوریا (خۆر) و سارانیو (خواتونێکی هەڵمی ئاو)، برایەکی دووانەی یامی (یەکەم ژنی مردووی مرۆڤ و خواتونی ڕووباری یامونا).

تایبەتمەندییەکان

ڕوخسار

یاماراجا زۆربەی جار بە ڕەنگی سەوزی تۆخ یان سووری تۆخ نیشان دەدرێت، بە کەمتریش بە ڕەشی. جبەیەکی سوور یان زێڕین لەبەردا، تاجێک یان تاجێکی شاهانە و گوارە لەبەردا.

لە دەستیدا داوی ناوداری خۆیدا Pasha ڕاگرتووە، ئەو داوەیەی کە روحی مردووان پێی دەگرێت، هەروەها Danda، گۆچانێک یان کوتەکێک، سیمبولی دەسەڵاتی دادوەرییەکەیەتی.

سواربووەکەی Mahishaیە، مانگای ئاوی، ڕەش یان سووری خوێنی. لە تەنیشتیدا نووسەرەکەی Chitragupta دانیشتووە، ئەوەی کتێبی بێهەڵە یی کردارەکان دەبات، ئەوەی هەموو کردارێکی هەموو بوونەوەرێکی تێدا تۆمار کراوە.

سرووشت و کارکرد

یاماراجا خۆی نموونەی مردن نییە، ئەوە Mrityu یان Kalaیە (کات)، بەڵکو بەرێوبەر و دادوەری جیهانی دواتری بوونەوەرانە. جیاواز لە دۆزەخی ڕۆژاوایی، یاماڵۆکا، شانشینەکەی، شوێنی سزادانی هەتاهەتایی نییە.

بەڵکو هەر روحێک دوای مردن دەکەوێتە بەردەم لێپرسینەوە: چیتراگوپتا لە کتێبەکەیدا دەخوێنێتەوە، یاماراجا کارمای دەناسێت و بریار دەدات کە روحەکە بە چ شێوەو لە چ ژیانێکدا دووبارە لەدایک دەبێتەوە.

روحی ڕاست و دروست بەخێرایی بوونی داهاتووی دەدۆزێتەوە؛ روحەکانی خاوەن کارمای گران پرۆسەی پاکژکردنەوە دەبینن. یاماراجا خۆی نایگۆڕدرێت، هیچ قوربانییەک، هیچ داواکارییەک نەیتوانێت بریارەکەی بگۆڕێت.

کارتی زانیاری: یاماراجا

گرنگترین ڕووخساری یاماراجا لە یەک نیگادا. خشتەکە سەرچاوە، کارکرد، ڕوخسار، پەرستن، سیمبول و هاوشێوەکانی کۆدەکاتەوە.

نەریت

کوڕی Suryaیە (خوداوەندی خۆر) و Saranyu. وەک یەکەم مرۆڤ کە مرد، خۆی بە سەرکەوتوویی ڕێگای جیهانی دواتری دۆزیوەتەوە، لەوێ ڕێکخستنێکی دامەزراند و بەم شێوەیە بووە فەرمانڕەوای هەتاهەتایی جیهانی مردووان. لە Mahabharataدا، باوکبووەکەی هەندێک جار لەگەڵ Yudhishthira، بچووکترین برای بنەماڵەی پاندافا، هاوبەشدەکرێت.

کارکردی یاماراجا

فەرمانڕەوای جیهانی مردووان یاماڵۆکا، دادوەری نایگۆڕدراو دوای مردن، بریاردەری سەبارەت بە کارما و دووبارە لەدایکبوون، پاسدارانی ڕێکخستنی گەردوونی (دارما)، ڕێبەری روحان لە پرۆسەی مردندا.

دەرکەوتن

شاخوداوەندێکی سەوزی تۆخ یان سووری تۆخ، بە تاجێک یان تاجی شاهانە، بە جبە، بە Pasha (داوە) و Danda (گۆچان)، سواری مانگای ئاوی ڕەش یان سووری خوێنی، هاوپشتی چیتراگوپتا، نووسەرەکە.

پەرستنی یاماراجا

سەرچاوەکانی سەرەکی پەرستن لە یامونوتری (سەرچاوەی ڕووباری یامونا، ئۆتاراکاند)، تامیل نادو (پەرستگای سیرکالی)، هەروەها لە باشور و ڕۆژاوای هیندستان. پەرستن لە هاوپیانی مردندا لە ڕێگای Yama-Mantras، نوێژ لە کاتی مردنی ئەندامێکی خێزان.

Pinda (قوربانی خۆراک بۆ مردووان) بە ناوی یاما پێشکەش دەکرێت، بۆ داواکردنی بەرەکەتی بۆ گەشتی جیهانی دواتر. جەژنی Bhai Dooj (جەژنی برا و خوشکان، لە ماوەی دیوالیدا) ئامۆژگاری ناوداری باوەشگرتنی نێوان یاما و خوشکی هاوجووتی یامی پیرۆز ڕادەگرێت.

سیمبولەکانی یاماراجا
Pasha (داوە بۆ گرتنی روح)، Danda (گۆچانی دادپەروەری)، کتێبی کردارەکان یان ئاوێنەی کارما (لەژێر سەرپەرشتی چیتراگوپتادا)، مانگای ئاوی (Mahisha)، جبەی سوور، ڕەنگی چەرمی تۆخ، خەشخاشی ئۆپیۆم (لە ڕوخسارە دواییەکاندا).
شتی هاوشێوە

هادس و پلوتۆ (یۆنان/رۆما، فەرمانڕەوای جیهانی ژێرزەوی)، ئانوبیس و ئۆزیریس (میسر، کێشانی روح، دادوەری)، ئێرێشکیگال (میزۆپۆتامیا، خانمی جیهانی ژێرزەوی)، هێل (جێرمانی، کچی لۆکی، خانمی هێلهێیم)، میکتلانتێکوتلی (ئازتێکی، خوداوەندی جیهانی مردووان). کارکردی ئاوێنەی کارما زۆرترین هاوبەشی لەگەڵ ئانوبیس و کێشانی دڵی میسری هەیە.

پەرستن لە ژیانی ڕۆژانەدا

یاماراجا لە پەرستنی ڕۆژانەی هیندی کەمتر بەرچاوە لەگەڵ خواوەندە سەرەکییەکانی وەک شیڤا یان ڤیشنو، بەڵام لە ڕووداوە کاریگەرەکانی ژیاندا، بەتایبەت لە کاتی مردندا، ناوی دێت.

لە کاتی نەخۆشییەکی قورس یان پێش مردنی ڕاستەوخۆ، یاما-مانتراکان دەخوێنرێنەوە، بۆ نموونە لە یاجناڤالکیا سمریتی: «Om Yamaaya Namah» (کڕنۆشبردن بۆ یاما). ئامانجی ئەم نوێژانە پاراستنی گیانە و پاڕانەوەیە لە یاما بۆ ئەنجامدانێکی نەرم و ئاسان.

پاش مردنی ئەندامێکی خێزان، ئایینی پیندا جێبەجێ دەکرێت: تۆپۆڵەی برنج یان گەنم بە ناوی مردووەکە دەبەخشرێت، لەگەڵ پاڕانەوە بۆ یاما، بۆ ئەوەی گیانەکە بە سەلامەتی بگەیەنێتە ژیانی داهاتوو.

جەژنی بهای دووج، کە لە ڕۆژی دووەم دوای دیوالی جەژن دەگیرێت، یادی چاوپێکەوتنێک دەکاتەوە لەنێوان یاما و خوشکە هاوتاکەی یامی، کاتێک کە یەکتریان لە باوەش گرت و یاما بەڵێنی دا کە هیچ برایەک بە دەستی یامی نەمرێت.

لە بهای دووجدا، خوشکان بەرەکەتێک لەسەر نێوچەوانی برایانیان دادەنێن، بۆ ئەوەی لەژێر پاراستنی یامادا بن. زۆرێک لە ناوی خێزان و ناوە کەسییەکان لە ناوی یاماوە وەرگیراون یان ئەو ناوەیان تێدایە (بۆ نموونە یامونا بۆ ژنان، بە یادی خوشکەکە).

یاماراجا، هاوشێوەکان لە کولتوورەکانی تر

ئەرکی دادوەرێکی نەگۆڕاو کە کارەکانی زیندووان دەپشکنێت و بەسەر ژیانی داهاتوودا بریار دەدەت، یاماراجا (Yamaraja) بە هادیس (Hades) دەبەستێتەوە، هەرچەندە جیهانی خوارووی هادیس دووبارە لەدایکبوونی نییە، بەڵام هەروەها دادگاییەکی ناچاری هەیە. لەگەڵ ئانوبیس (Anubis) و ئۆسیریس (Osiris)دا بیرۆکەی ئاوێنەی کارما یان کێشانی دڵ بەشدارە.

بەپێچەوانەی زۆرێک لە خواوەندانی مردووان لە خۆرئاوا، یاماراجا سەرەتا سزادەر نییە، بەڵکوو کارمەندێکی گەردوونیی ڕێکخستنە (دارما (Dharma))، کە ڕۆح لە ڕێگاکەیدا هاوڕێیەتی دەکات و ناوەستێنێت.

سەرچاوەی ستانداردی (زانستی ئایینی بەراوردکار):

کارە ستانداردیی زیاتر لە لیستی سەرچاوەکان.

لینکی زیاتر

سەرچاوە و ئەدەبیات

  • Macdonell, Arthur A.: Vedic Mythology. Varanasi 1974 (Reprint).
  • Frauwallner, Erich: Outline of the Philosophy of the Upanisads. Delhi 1973.
  • Parrinder, Geoffrey: Avatar and Incarnation. A Comparison of Indian and Christian Traditions. Oxford 1970.
  • Danielou, Alain: Hindu Polytheism. Princeton 1964.
  • Grimes, John A.: A Concise Dictionary of Indian Philosophy. Albany 1996.
  • Stietencron, Heinrich von: Hindu Myth, Hindu History. Religion, Art, and Politics in India. Delhi 1996.
  • Meisig, Marion (Hg.): Das Bild Yamas in Religionen und Kulturen Asiens. Stuttgart 2004.

پرسیارە بەکارهاتووەکان دەربارەی یاماراجا (Yamaraja)

یاماراجا لە هیندۆیزمدا کێیە؟

یاماراجا (بە سانسکریت Yama-rāja، پاشا یاما) خودای مردن و دادوەری مردووانە لە هیندۆیزمدا. ئەو یەکەمین مرۆیشتییە کە مردووە، بۆیە یەکەمین کەسە کە ڕێگای دوایی ژیانی دۆزیوەتەوە.

یاما فەرمانڕەوایی جیهانی مردووان (یامالۆکا/Yamaloka) دەکات و پەڕتووکی مردن (یامادارما/Yamadharma) بەڕێوە دەبات، کە هەموو کردارەکانی هەموو مرۆڤ تێیدا تۆمار کراوە. بە شێوەیەکی نەریتی بە پۆستی سەوز یا شینی تۆخ نیشان دراوە، لەسەر گاوانێکی مێشیی ڕەشدا سواره و شمشیرێک (یامادانداڵ/Yamadanda) و گوریسی گیرودان (بۆ گرتنی ڕۆحەکان) هەڵدەگرێت.

پەیوەندی نێوان یاماراجا و یاما چییە؟

یاما و یاماراجا لە بنەڕەتدا هەمان کەسایەتین، ناوی یاما ناونیشانی کۆنتری ودایی (ڕیگوێدا 10,14)، یاماراجا (پاشا یاما) شێوازی دواتر و بەڕێزترە.

لە ئایینناسی هینودۆیزمدا، یاما بەیەکجاردا: یەکەمین مرۆیشتی لەدایکبوو، یەکەمین مرۆیشتی، دادوەری گەردوونی و یەکێک لە هەشت پارێزەری جیهان (لۆکاپالاس/Lokapalas)، پارێزەری ئاراستەی باشوورە. لە بوداییزمدا، یاما دەبێتە خاوەنی شەشەم دۆزەخ (نارەکا/Naraka) و هەمان ئەرکی دادوەری هەیە. لە ژاپاندا وەکوو ئێنما-ئۆ (Enma-Ō) دەپارستراوە.

پۆلێنکردن & پاراستن

IIIئاست
پشکنەری پاراستن ئەم بوونەوەرە دەخاتە ئاستی کاریگەری III – کاریگەری بارگرژکەر.

بۆ بەربەرەکانی لەگەڵ کاریگەرییەکەی، نەریت لە کولتوورەکانی جۆراوجۆر ئەم پارێزەرانە دەناسێنێت:

لە پشکنەری پاراستندا بەراوردی بکە ←

پارێزەری پێشنیارکراو

iWell Guard

سادەترین پارێزەری ئەم کۆکراوەیە: 41 چین لە زێڕی ڕاستەقینەی 999، پلاتینیوم، زیو و سیلیکون، دروستکراو لە ڕوهلا/تورینگیا. پێویست بە چالاککردن نییە، بە هیچ کەسێک نەبەستراوەتەوە و لە بازنەیەکی نزیکەی 50 مەتردا کاریگەری هەیە، تەنانەت بەبێ لەبەرکردنیش.

پێداچوونەوەیەک بۆ هەموو پارێزەرەکان →