شیمەنەوا – گوریسی چنراوی کای وەک سنووری پیرۆزی

شیمەنەوا گوریسێکی پیرۆزە کە لە جیهانی ئایینی جاپاندا هەیە. لە کای کوریزی دروستکراوە کە بۆ گوریسێکی ئەستوور چنراوەتەوە.

ئەرکی شیمەنەوا دیاریکردنی سنوورە. سنوورێک لە دەوری ناوچەیەک، شتێک یاخود شوێنێک دەکێشێت و ئەوی وەک پیرۆز، وەک پاک و وەک تەرخانکراو بۆ ڕێزلێنان نیشان دەدات.

شیمەنەوا بەشێکە لە شینتۆ، ئایینی خۆجێیی جاپان. لە شینتۆدا جیاکردنەوەی نێوان پاکی و پیسی پێگەیەکی بەرزی هەیە، و شیمەنەوا ئەم جیاکردنەوەیە دیار دەکاتەوە.

زۆر جار گوریسەکە بە پارچە کاغەزی سپی زیگزاگ خواردوو هەڵواسراوە. ئەم پارچانە بە شیدە ناودەبردرێن و بەشێکی سەرەکین لە دیمەنی شیمەنەوا.

لە زانستی ئاییندا، شیمەنەوا نموونەیەکی باشە بۆ هێمای سنوور. ئەوە بە وێنەیەکی ترسناک پاراستن نیشان نادات، بەڵکو بە دیاریکردنی بەردەرگایەک کە پیسی نابێ لێی تێپەڕێت.

ئەم پەڕەیە شیمەنەوا وەک هێمای پاراستن و سنوور لێک دەدەتەوە. ئەوە بەشێکە لە گروپێکی هێمای بەردەرگا، کە لە زۆر کولتوردا گواستنەوەی نێوان ناوچەیەکی ڕۆژانە و ناوچەیەکی پاراستراو دیاری دەکات.

شیمەنەوا گوریسێکە، بەڵام گوریسێکی جۆرێکی تایبەت. لە کای کوریزی دروستکراوە، کە کای وشکبووەی گژوگیای کوریزیە.

کاکە دەگۆزرێتەوە بۆ تاق و ئەم تاقانە پێکەوە دەچنرێن. بەمە گوریسێکی ئەستوور و بەهێز دروست دەبێت. هەندێک شیمەنەوا باریکن، هەندێکیش لە پان و کێشدا زۆرن.

تایبەتمەندییەکی شیمەنەوا ئاراستەی چنینەکەیەتی. زۆرجار بەپێچەوانەی ئاراستەی ئاساییی چنین دەچنرێت. بەمە گوریسەکە هەر لە ڕووی دروستکردنیشیدا وەک شتێکی تایبەت و پێچەوانەی ڕۆژانە دەردەکەوێت.

زۆر شیمەنەوا لە کۆتاییدا باریک دەبنەوە یاخود لە ناوەڕاستدا ئەستوورترن. لە گوریسی چنراوەکە زۆرجار دەستەیەک کای بازراو شۆر دەبێتەوە، کە شیمەنەوا ڕوخساری تایبەتی خۆی پێدەدات.

لەسەر گوریسەکە بە دووری یەکسان پارچە کاغەزی سپی، شیدە، دانراون. چڵانەوەی زیگزاگیان وایان لێدەکات کە وەک بروسکەیەکی بچووک دەردەکەون و شیمەنەوا هەر لە دووریشدا دیار دەکەن.

کەرەستەکە گرنگییەکی هەیە. کوریزی لە جاپان گرنگترین بەروبوومی کێڵگەیە و کای کوریزی کەرەستەیەکی ئاشنایە کە بە ژیان و خواردن پەیوەستە. لەم کەرەستە ڕۆژانەیە گوریسی پیرۆز دروست دەکرێت.

گرنگترین ئەرکی شیمەنەوا دیاریکردنی سنوورە. لەو شوێنەی شیمەنەوا دانراوە، ناوچەیەک دەست پێدەکات کە وەک پیرۆز و پاک دادەنرێت.

ئەم سنوورە لە شینتۆدا سەرەکییە. شینتۆ بەتوندی نێوان پاکی و پیسی جیا دەکاتەوە. شوێنە پیرۆزەکان دەبێ پاک بمێننەوە، و پیسی دەبێ لێیان دووربخرێتەوە.

شیمەنەوا ئەم جیاکردنەوەیە دیار دەکاتەوە. ئەوە هێڵێک نیشان دەدات کە لێی ڕۆژانەیی کۆتایی دێت و پیرۆزی دەست پێدەکات. ئەوەی گوریسەکە بینیت، دەزانێ کە دەچێتە ناو ناوچەیەکی تایبەت.

ئەم سنوورە لە کەرەستەیەکی توند دروست نەکراوە. شیمەنەوا کەس بە جەستەیی ناوەستێنێت. سنوورەکەی سنوورێکی مانایی، بانگهێشتێکی دیارە بۆ ئەوەی مامەلە بە ناوچەکە بە ڕێزەوە بکرێت.

سەرەڕای هەموو شتێک، سنوورەکە پیسی و شتی خراپ دەبێ دووربخاتەوە. ئەوەی زیان بگەیەنێت بە ناوچە پیرۆزەکە، نابێ لە گوریسەکە تێپەڕێت. لەم ماناوە، شیمەنەوا هێمایەکی پاراستنە.

بەمشێوەیە شیمەنەوا بە ڕێکخستن پاراستن دەکات. ئەوە بۆشاییەکە دابەش دەکات بۆ ناوچەیەکی پیرۆز و ناوچەیەکی ڕۆژانە، و ناوچە پیرۆزەکە لەوەی کە پێی نایەوێت دووردەخاتەوە.

باوترین شوێنی شیمێناوا (Shimenawa) پیرۆزگایە. لە پیرۆزگاکانی شینتۆ (Shinto) گوریسی پیرۆز بە شێوەیەکی زۆر دەبیندرێت.

زۆربەی کات شیمێناواکێک لەسەر دەرگاوانی ناوچەی پیرۆزگا یان لەسەر دەروازەکە کە بە ژاپۆنی پێی دەگوترێت توری (torii) هەڵواسراوە. بەم شێوەیە ئاستانەکە دیاری دەکات، کە سەردانکار لە کاتی چوونە ناو ناوچەی پیرۆزدا پێیدا تێدەپەڕێت.

هەروەها لەسەر خودی بیناکانی پیرۆزگاش شیمێناوا هەڵواسراوە. هەندێک پیرۆزگا بە شیمێناواکانی زۆر گەورە و قورس ناسراون، کە دروستکردنیان کاولی زۆر و وریایی گەورەیان پێویستە.

لە ناو ناوچەی پیرۆزگا شیمێناوا ئەو شوێنانە جیا دەکاتەوە کە زۆر پیرۆزن. ئەو شوێنە دیاری دەکات کە تێیدا وابیر دەکرێت خودایەکە لەوێ ئامادەیە، و لە بەشەکانی کەمتر پیرۆز جیایان دەکاتەوە.

بەمجۆرە شیمێناوا پیرۆزگا ڕیز دەکاتەوە. سەردانکار لە ئاستانەیەک بۆ ئاستانەیەکی تر دەبات، لە بەشێکی کەمتر پیرۆز بۆ بەشێکی زیاتر پیرۆز، و ئەم پلەبەندییە بە دیدی ڕوون دەکات.

لە پیرۆزگا شیمێناوا بەم شێوەیە ئەرکی بنەڕەتیی خۆی بە تەواوی جێبەجێ دەکات. بۆشایی پیرۆز ڕیز دەکاتەوە، سنوورەکانی دیاری دەکات، و پیرۆزترین شوێنەکان لە نەپاکی دەپارێزێت.

شیمێناوا (Shimenawa) تەنها بۆ پیرۆزگا نییە. هەروەها شتومەکی سرووشتی پیرۆز کە لە دەرەوەی پیرۆزگاکانن دیاری دەکات.

لە شینتۆ (Shinto) دارێک یان بەردێک یان شتومەکی تری سرووشتی دەکرێت وەک نیشتەجێی خودایەک دابنرێت. زۆرجار دارێک یا بەردێکی پیرۆزی لەم جۆرە بە شیمێناواکێک دەورگیرا دەکرێت.

گوریسەکە ئەو دار یان بەردە لە دەوروبەری سرووشتیی خۆی جیا دەکاتەوە. نیشان دەدات کە لێرە شتێکی ئاسایی سرووشتی نییە، بەڵکو شوێنێکی پیرۆزە کە بەستراوەتەوە بە خودایەک.

دوو بەردی بەیەکەوە بەستراو بە شیمێناواکێک کە وەک جووت دەپەرستراون، ناسراون. لێرەدا گوریسەکە بەستنی پیرۆزی نێوان هەردوو بەردەکە دەردەبڕێت.

بەکارهێنانێکی تایبەت و زۆر باڵاوکراو بۆ شیمێناوا لە ساڵی نوێی ژاپۆنیدا هەیە. لەم کاتەدا شیمێناوای بچووکتر، زۆرجار بە جوانکاریی زیاتر، لەسەر دەرگاوانی خانووەکان هەڵدەواسرێن.

ئەم جوانکارییە ساڵی نوێیە دەبێت خانووەکە پاک بهێڵێتەوە و خراپەکارییان لێ دووربخاتەوە، تاکو خودای ساڵی نوێ بەخۆشحاڵی وەربگیرێت. بەمجۆرە شیمێناوا لە کاتی گۆڕینی ساڵدا دەوروبەری خانووی خەڵکیش سنووری پارێزگاریی خۆی هەڵدەکێشێت.

لە زۆربەی حاڵەتەکاندا پارچە کاغەزی سپی، شیدە (shide)، بەشێکن لە شیمێناوا. ئەوان نیشانەیەکی سەربەخۆن بە واتای خۆیان.

شیدەکان پارچە کاغەزی سپین کە بە شێوازێکی دیاریکراو خۆرمژ دەکرێن. لە ڕێگەی خۆرمژی زیگزاگیشکلدا شێوەیەکی تایبەت، ئاماژە بە بروسک دەکات، وەردەگرن.

کاغەزی سپی ئاماژە بۆ پاکی دەکات. لە شینتۆ (Shinto) ڕەنگی سپی بەتوندی بەستراوەتەوە بە پاکی، و شیدەکان ئەم بیرۆکەیە لەسەر شیمێناوا دەردەبڕن.

شیدەکان لە بۆشاییی یەکسانەوە هەڵدەواسرێن بۆ سەر گوریسەکە. بەمشێوەیە ئەرکی شیمێناوا بەرچاو دەکەن. جەخت لەسەر ئەوە دەکەنەوە کە لەو بەری گوریسدا بەشێکی پاک دەست پێدەکات.

هەمان پارچە کاغەزەکان لە شوێنی تری شینتۆش دەبیندرێن. لەسەر گۆچانێک کە لە پاکردنەوەی ئایینیدا بەکاردێت هەڵدەواسرێن، و بەمجۆرە بەشێکی جێگیرن لە بیرۆکەی پاککردنەوە و پیرۆزکردن.

شیمێناوا و شیدە پێکەوە نیشانەیەک پێکدەهێنن. گوریسەکە سنوورەکە هەڵدەکێشێت، پارچە کاغەزەکان جەخت لەسەر پاکی لەو بەری سنووردا دەکەنەوە. تەنها پێکەوە دیدی تەواوی بەشە پیرۆز و سنووردارکراوەکە دەدەن.

شیمێناوا (Shimenawa) دەتوانرێت لە چوارچێوەیەکی گەورەتری نیشانەکانی ئاستانە بەبینرێت. دیاریکردنی سنوور و ئاستانە لە زۆر کولتوردا بەنرخە.

لە چەندین نەریتدا ئاستانە، ئەو تێپەڕبوونە لە بەشێکەوە بۆ بەشێکی تر، وەک شتێکی زۆر بەنرخ و زۆر لە مەترسیدا هەبووەوە دەبیندرێت. لەبەر ئەوە زۆرجار لەسەر ئاستانە نیشانەیەکی پارێزگاری هەڵدەواسرێت.

نەریتی جوولەکەیی مێزوزا (Mesusa) لەسەر ستوونی دەرگا دەناسێت، نەریتی ئیسلامی دەقی پارێزەری لەسەر دەرگا، زۆر نەریتی ئەوروپیش نیشانەیان هەیە لەسەر ئاستانەی خانوو. هەموو جار مەبەست تێپەڕبوونی پارێزراوە.

شیمێناوا بەشێکە لەم گروپە. ئەوە نیشانەی ئاستانەی ژاپۆنییە کە تێپەڕبوون لە بەشی ئاسایی بۆ بەشی پیرۆز دیاری دەکات و دەپارێزێت.

ئەوەی تایبەتی شیمێناوایە بیرۆکەی بنەڕەتیشیەتی. ئەوە بە وێنە یان دەقێک ناپارێزێت، بەڵکو تەنها بە هەڵکێشانی سنوورێک. ئەوە بە شێوەیەک وەک ئاستانەی پاک و دیمەنیکراو دەبینرێت.

شیمێناوا بەمجۆرە دەردەخات کە بیرۆکەی سنووری پارێزگاری بەسەر کولتوورەکاندا باڵاوکراوەتەوە. شێوازی ژاپۆنیی ئەم بیرۆکەیە بەستراوەتەوە بە بەهای بەرزی پاکی، ئەوەی شینتۆ (Shinto) بەوی دیاری دەکرێت.

شیمه‌ناوا (Shimenawa) بێ لەبەرچاوگرتنی بیرۆکەی پاکی ناتوانرێت تێبگەیشترێت. پاکی یەکێکە لە چەمکە سەرەکییەکانی شینتۆ (Shinto).

شینتۆ جیاوازی نێوان دۆخێکی پاک و دۆخێکی گڵاو ناسیوە. گڵاوی پەیوەستە بە مردن، نەخۆشی و پیسبوونەوە، پاکیش پەیوەستە بە ژیان، تەندروستی و نزیکبوونەوە لە خواوەندەکان.

شوێنە پیرۆزەکان و کردارە پیرۆزەکان پاکیان دەوێت. پێش چوونە ناو پەرستگایەک، سەردانکەران بە شوشتنی دەست و دەم بە ئاو خۆیان پاک دەکەنەوە. پاکی مەرجی بنەڕەتی پەرستنە.

شیمه‌ناوا لەم ڕێکخستنەدا جێی خۆی دەگرێت. ئەو ناوچە پاک و پیرۆزە دیاری دەکات و لە ناوچەی ئاسایی جیای دەکاتەوە. ئەمە بە شێوەیەک هێڵێکی بەرچاوی پاکییە.

بەمە شیمه‌ناوا زیاتر لەوەی ببێتە ئامرازێکی دژایەتیکەر، دەبێتە نیشانەیەکی ڕێکخستنکەر. ئەو گڵاوی دژایەتی ناکات بە ترساندنی، بەڵکو بە دروستکردنی ڕێکخستنێکی ڕوونی بۆشایی.

شیمه‌ناوا بەمە نموونەیەکی باشە بۆ تێگەیشتنێک لە پاراستن کە لەسەر ڕێکخستن دامەزراوە. پاراستنەکە لە جیاکردنەوەی ڕوونی پاک لە گڵاوەوەیە، و شیمه‌ناوا ئەم جیاکردنەوەیە بەرچاو دەکات.

شیمینه‌وا له‌ ژاپۆنی ئه‌مڕۆدا له‌هه‌موو شوێنێک ده‌بینرێت. له‌ پیرۆزگاکان، له‌ داره‌ و به‌رده‌ پیرۆزه‌کان، و له‌ ساڵی نوێدا له‌سه‌ر ماڵه‌کان، ئه‌م گوریسه‌ پیرۆزه‌ زۆر جار ده‌بینرێت.

شیمینه‌وا گه‌وره‌کانی پیرۆزگا ناسراوه‌کان له‌ سنووری ژاپۆن ده‌رده‌که‌ون و ناسراون. دروستکردنیان کارێکی ده‌ستکردیه‌، و نوێکردنه‌وه‌یان زۆر جار وه‌ک بۆنه‌یه‌کی کۆمه‌ڵایه‌تی ده‌کرێته‌ ئه‌نجام.

له‌ گۆڕانی ساڵدا، ئارایشتی شیمینه‌وا له‌ به‌ری ماڵه‌وه‌ بۆ زۆربه‌ی خه‌ڵک بووه‌ به‌ نه‌ریتێکی جێگیر. تاوانه‌کی که‌س به‌ توندی به‌ شینتۆوه‌ نه‌به‌سترابێت زۆر جار له‌ ساڵی نوێدا ئه‌م گوریسه‌ ده‌هێنێت.

شیمینه‌وا هه‌روه‌ها بووه‌ به‌ وێنه‌یه‌کی ئاشنای کولتووری ژاپۆن. له‌ نمایشکردنی ژاپۆن، له‌ هونه‌ر و له‌ ده‌ستکاریدا وه‌ک نیشانه‌یه‌کی پیرۆزی و نه‌ریت ده‌رده‌که‌وێت.

باسکردنێکی ڕاست شیمینه‌وا وه‌ک ئه‌وه‌ی که‌ هه‌یه‌ ناو ده‌بات، نیشانه‌یه‌کی سنوور و پاکی شینتۆ. سنوورێکی واته‌ ده‌کێشێت، نه‌ سنوورێک که‌ به‌ لاشه‌یی داگر بکات.

شیمینه‌وا به‌مه‌، نیشانه‌یه‌کی زیندووی ئایینی ژاپۆن ده‌مێنێته‌وه‌. تیایدا نرخی بڵندی پاکی، بیرکردنه‌وه‌ی سنووری پاراست، و ئاره‌زووی جیاکردنه‌وه‌ی به‌دیاری پیرۆز له‌ ئاسایی یه‌کده‌گرن.